Қарабах табиғи сұлулық мұражайы болды... - деп жазады Ұлдуз Ғасым

«Қарабағтағы қиямет» романымның тұсаукесерінде курстасым Васиф Гулиев маған сұрақ қойды: Қарабах сол кішкентай жүрегіңде неше рет? Негізі бұл сұраққа жауап берген жоқпын. Өйткені Васиф мырзаның бұл сұрағы көп уақытты қажет етті. Мен күлдім де өтіп кеттім. Дегенмен, бұл сұрақ көп жылдар бойы мені қалдырған жоқ. «Гүнеш» журналының бас редакторы, «Шуша» газетінің редакторы, еңбек сіңірген журналист Васиф Гулиевке жауап жазғым келеді Білесіз бе, Васиф мырза, оның сіздің тұратын жеріңіз бен қалай тұратыныңызға еш қатысы жоқ. Күнде таңертең оянсам, Жабрайыл ауданының Мехдили ауылында тұрамын деп ойлаймын. Мен үйіміздің ауласына шығамын. Мен бақшамыздың гүлдерінің иісін сеземін. Жемістеріміз бен қауындарымыздың неше түрлі хош иісі мұрыныма келеді. Мен бұл жұпар иісті ашкөздікпен жұтамын. Мен мас боламын. Мен сол сәтте көзімді қатты жұмамын. Жел қуанышымды алып кете ме деп қорқамын. Мен теректердің сыбырлағанын естіп тұрмын. Дәл балалық шақтағыдай. Мен олардың нені білдіретінін түсіндіруге тырысамын. Олардың өз әндері бар. Сол музыканы естіп, теректермен сөйлесіп, мұңайып жүретінмін. Сіз бұл ағаштардың қандай мейірімді екенін білесіз Сосын үйіміздің астындағы жусанның иісін сеземін. Дүниеде бірде-бір иіске айырбастамайтын жусанның иісі Арғы беттегі бақшаларда құстардың сайрағаны естіледі. Бір-бірімен жарысатын сияқты. Олар ән байқауына қатысқандай. Әркім өз әнінің әдемі екенін дәлелдегісі келеді Сол кезде мен Араздың даусын естимін Мен тауларға қараймын. Хакариннің жанынан өтіп, сол жерлердің сұлулығынан ләззат алып кетіп бара жатырмын... Лачын көзді Лачын мені қарсы алады. Менің алдымда раушан гүлі бар дастархан жайылғандай. Жанкешті, еңбекқор, мейірімді, қонақжай аналарымыз сияқты. Табиғат-ананың ұқыптылығы мен қорына сүйсініп кетесің... Сұлулықтары көзді жаудырады. Қай бағытқа, қай шөпке, қай гүлге, қай гүлге қарап тұрғаныңды білмейсің. Оның ұлылығы мен құдіреті үшін Құдайға шүкіршілік етесіз. Бізге осындай Отан, осындай баспана сыйладым деп айтасыз Сосын оның алдынан жаңбыр мен тұманға ұласқан қарлы, айбынды жұмбақ таулар шығады. Көз алдыңызға кілемдерін жаяды. Лалаға, мың атын білмейтін, ашылмаған гүлді кілемдер. Үнсіз, үнсіз, намыстанып «қош келдіңіз» дейді... «Қолыңнан келсе, мені шеш» дейді. «Менімен сөйлес. Кеудемде не жазылғанын оқы. Мына соқпақтарда, мына шөпті жолдарда не барын қараңыз. Бұл жерлерден кімдер келіп, кім өткенін қараңыз» Сіз ойлар мен армандар әлеміне түсесіз. Не айтарыңды, не жауап аларыңды білмейсің. Сүлеймен пайғамбардың заманында өмір сүрсем ғой, бәлкім ол маған көмектесер ме еді Сұлулығымен жан-жақты жарысатын, бірінші орынға үміткер Қалбажар, Қалбажар. Ер адамның көзіне қуаныш жасы толып тұр. Адам осы сұлулықты санасы мен жүрегіне қалай түсіруді, оның бейнесін көзіне қалай түсіруді ойлайды Салқын сулар, бұлақтар, аңғарлардан ағып жатқан өзендер... Бәріне бір жүрекпен, мың жүрекпен ғашық боласың. Өлең, дастан жазғың келеді Қалбажардың таулары мен тік жартастары басқаларынан ерекшеленеді. Бұлақтардың түбіндегі тау жалбызы мен жалбыздың хош иісі сізді ұстап, бір жаққа апарады. Әлі де тимьян, шай гүлі, ырғай... не-не «Қисық қарға», «Сары көктемге», «Шірширге» балалық шағымның төсінде келе жатырмын. Естеліктер мені жыртып жатыр. Сұлулық мекенінде тағы да адастым. Күнімді тауда өткіземін. Анам шөп қалмады дегенде, жинап алып, шатырлы үйімізге апарып тастаймын. Ол да ұрсады... Тоймайды, ештеңеден өтпеймін Мен сары бұлаққа түсемін. Мен салқын суды жеткілікті ішемін. Мен оны жақпа сияқты бетіме жағамын Арулар тоғайы, Қарабақтың изумруд маңдайы Мен бала кезімдегідей көне тас жолдарға өрмелеп шығамын. Баяу, тұрақты, ләззат алыңыз. Ауадан уда-уда. Ждір жазығына келемін, одан Топхана орманына қараймын. Мен Исаның бұлағына түспей қайта алмаймын Білесіз бе, Васиф аға, қайда тұру маңызды емес, немен өмір сүру, қалай өмір сүру, немен тыныс алу маңызды. Басқа елдерге барсам да Қарабахта боламын. Тіпті кейде басқа тілдегі музыканы естісем, құлағыма «Қарабах шикешесі» естіледі. Мен өзіме күлемін. Туғандық, Отанға деген сүйіспеншілік, жерге деген сүйіспеншілік басқа еді, бұл басқа сезім еді деймін Қарабах табиғи сұлулық мұражайы болды. Табиғаттың ең әдемі суреттері сонда орналасқан. Қарабақ, табиғаттың сұлу мұражайы менің кішкентай жүрегімде қанша рет қойылғанын да білмеймін Жүрегімнің өлшемін де білмеймін