Біздің есігімізді қағып тұрған жаһандық қауіп

Соңғы жылдары ауа райының қалай өзгергенін бәріміз де білетін шығармыз. Қыс келе жатыр, бірақ біз күткен суық және құнарлы қар жаумайды. Жаз келсе, қалыпты емес ыстық тыныс алуды қиындатады. Бұл жай ғана табиғаттың қыңырлығы емес, жаһандық климаттың өзгеруі, бүкіл әлем, сондай-ақ біздің аймақ алдында тұрған ең үлкен сынақ Климаттың өзгеруі сонау Антарктидадағы мұздықтардың еруімен ғана шектелмейді. Бұл процесс әрқайсымыздың күнделікті өмірімізге, дастарханымызға келетін нанымызға, ішетін суымызға, тыныс алатын ауамызға тікелей әсер етеді. Өзінің географиялық орналасуына байланысты Әзірбайжан осы жаһандық дағдарыстан ең көп зардап шеккен және болашақта зардап шегуі мүмкін елдердің қатарында. Еліміз үшін проблема тудырған шындықтарды бірге қарастырайық Су ресурстарымыздың азаюы Ең үлкен дабыл – су тапшылығы. Көрші елдермен салыстырғанда су қоры жағынан әлсіз өңірміз. Оның үстіне біздің жерүсті су ресурстарының 70%-ға жуығы еліміздің сыртынан, көрші мемлекеттерден келеді. Соңғы жылдары Құра мен Араз өзендерінің деңгейі қалай төмендегенін бәріміз де жүрегіміз ауырып бақылап отырмыз. Жаз айларында Кура өзенінің кей жерлерінде судың азайғаны сонша, тіпті теңіз суы өзен арнасын толтырады. Бұл ауыз сумен қамтамасыз етуге де, мыңдаған гектар жерді суландыруға да үлкен кедергі келтіреді. Жыл сайын тауларымызға жауатын қар мөлшері азайып келеді. Қар ерімесе, өзендерімізге нәр беретін бұлақтар да кеуіп қалады. Су болмаса, өмірге қауіп төнеді. Әзірбайжан халқының басым бөлігі аймақтарда тұрып, ауыл шаруашылығынан күн көреді. Климаттың жылынуы, жауын-шашынның азаюы топырақтың өнімділігіне тікелей әсер етеді Су тартылып, ауа жылынған сайын топырақ тез тұзданып, жарамсыз болады. Бұл жағдайда өнімділік төмендейді. Астық, мақта, жеміс-жидек, көкөніс алқаптары шөлдеуден кеуіп жатыр. Бұл нарықтағы бағаның өсуіне және жергілікті өнімнің төмендеуіне әкеледі Кейде айлар бойы жаңбыр жаумайды, кейін кенеттен қатты су тасқыны мен бұршақ жауып, бірнеше минут ішінде бүкіл егінді құртады. Диқан еккен өнімін көре алмаса, бұл оның ғана емес, бүкіл елдің азық-түлік қорына әсер етеді Каспий теңізінің суреті Көз алдымызда жоғалып бара жатқан сұлулық Баку мен Апшеронның символы саналатын Каспий теңізі де климаттық өзгерістердің құрбанына айналуда. Соңғы жылдары теңіз жағасында болған кез келген адам судың қаншалықты тартылғанына куә болды. Жағалаудағы тастар мен шағылдар әбден кеуіп кеткен. Оның басты себебі – Каспий теңізін қоректендіретін Еділ сияқты ірі өзендерде температураның көтерілуі мен судың азаюы нәтижесінде теңіз суының тез булануы. Каспий теңізінің суретін салу тек көрнекі мәселе емес. Бұл теңіз тіршілігінің, әсіресе бекіре және итбалықтардың жойылу қаупін тудырады. Сонымен бірге порттар мен теңіз көлігінің жұмысына үлкен зиянын тигізеді. Біздің қалаларымыз бен ыстық толқындар Біз Бакуде және басқа да ірі қалаларда климаттың өзгеруін қатты сезінеміз. Жаз айларында ғимараттар мен асфальттың жылуды сіңіруінің нәтижесінде қалаларда адам төзгісіз ыстық пайда болады. Біз оны «жылу толқындары» деп атаймыз. Бұл температуралар, әсіресе қарт адамдар, балалар және жүрек-қан тамырлары аурулары бар адамдар үшін денсаулыққа үлкен қауіп төндіреді. Кондиционерлердің үздіксіз жұмыс істеуі электр энергиясына деген сұранысты арттырады, бұл өз кезегінде энергия жүйесіне қосымша жүктеме түсіреді Әзірбайжан мемлекеті не істейді? Еліміз бұл қауіпті сезініп, жаһандық деңгейдегі күреске белсене кірісті. Әзірбайжан парниктік газдардың шығарындыларын, яғни ауаны ластайтын қалдықтардың мөлшерін азайтуға міндеттеме алды. Осы себепті елімізде «жасыл энергетикаға» көшу қарқын алды. Қарабақ пен Шығыс Зәңгезүр облыстары, сондай-ақ Нахчыван «жасыл энергетика» аймақтары болып жарияланды. Мұнда күн және жел электр станциялары салынуда. Өзендердегі шағын су электр станциялары қалпына келтірілуде. Мұндағы мақсат – электр қуатын өндіру кезінде мұнай мен газды аз жұмсап, табиғатқа зиян келтірмеу. Сондай-ақ елімізде су ысыраптарының алдын алу мақсатында жер арналары бетондалып, заманауи тамшылатып суару жүйесіне көшу ынталандырылуда Жеке тұлға ретінде біз не істей аламыз? Кейде бізге климаттың өзгеруі үлкен елдер мен зауыттардың проблемасы болып көрінеді және қарапайым адамдар онымен ештеңе істей алмайды. Бірақ бұл қате ойлау. Әрқайсымыз жасай алатын кішігірім қадамдар үлкен өзгерістерге әкелуі мүмкін. Күнделікті өмірімізде нені өзгерте аламыз? Су мен электр қуатын үнемді пайдалану керек. Бұл біздің бюджетке де, бюджетке де табиғатқа пайдалы. Пластикалық ыдыстарды азырақ пайдалану ұсынылады. Пластикалық пакеттер мен ыдыстар ыдырағанда қоршаған ортаны ластап, қоршаған ортаға улы газдар шығарады. Жасылдандыруды көбейту маңызды. Ағаштар - біздің планетамыздың өкпесі. Әрбір отырғызылған ағаш ауаның тазарып, температураның төмендеуін білдіреді Біздің болашағымыз өз қолымызда. Климаттың өзгеруі біздің босағада емес, ол қазірдің өзінде үйіміздің ішінде. Бүгінгі күні әрбір адам Әзірбайжанның әсем табиғатын, құнарлы жерін және болашақ ұрпақтарының өмірін қорғауға жауапты болуы керек. Табиғат бізге қатыгез емес, ол тек біз оған қалай қарайтын болсақ, оған жауап береді. Суымызға, жерімізге, ауамызға бүгін иелік етпесек, ертең кеш болуы мүмкін