Отты соқпақтар: ержүрек мергеннің ерлік жолы

"Әзірбайжан ұлдары адалдық ант алғысы келсе, Балоғлан Аббасовтың рухына батыл ант берсін. Қай батыр болғыларың келеді деген сұраққа, еш ойланбастан Балоғлан Аббасовтың есімін атасын. Бар болғаны 23 жыл өмір сүріп, өлмес атаққа ие болған батырды естеріңе алыңдар!" Аты аңызға айналған мерген, Екінші дүниежүзілік соғыста ұмытылмас ерлікпен шайқасқан ержүрек жауынгер Балоғлан Аббасов туралы бұл әсерлі сөйлемдерді әскери журналист Петр Павленко жазған Б.Аббасовтың ерлігі әрқашан құрметпен еске алынады. Оған арнап әндер мен өлеңдер айтылды. Ленкаран көшелерінің біріне оның есімі берілді. Бұрын Балоғлан Аббасовтың атымен аталған шаруашылықта батырға ескерткіш орнатылды. Дүниеге көзін ашқан Сүтемурдов ауылының орта мектебінде өлмес батырдың мемориалдық мұражайы ашылды. Мұнда жиналған жәдігерлер батырдың ерлігі мен даңқты өмір жолынан сыр шертеді 1931 жылы туған жиені Әдила Аббасова ағасының аты аталған сайын шыдай алмай, нәзік жүрегі шыдамай, орамалының ұшын көзіне түсіріп: «Бәрі кеше болған сияқты... Мен бірінші сыныпқа баратынмын, сол кезде бізге Балоглан ағамыз формамен келді, - дейді. Әпкесі, яғни анам Бикамен қоштасып, менің сабаққа баратынымды естіп, - Уайымдама, апа, - деді мен Әділді мектепке Қаладағы №2 орта мектепке келдік. Директордың фамилиямды сұрағаны есімде. Менің тыңдамай тұрғанымды көргенде, Балоғлан күлді, байсалды жүзі сүйкімді көрінді Аббасова! – Директор көзілдірігін шешіп, біраз ойланып, бірдеңе айтқысы келді. Бірақ, ағам озып кетті – Мынадай жаз: – Аббасова Әдилаға!.. – Ағам мені бірінші сыныпқа қойды да, өзі тікелей майданға кетті Әдила ханымның көзі бақырайып кетті. Әңгімеге қызы Нахида қосылды: «Балоғлан ағамызға келгенде анамыз сондай әлсіреп қалады», – деді. «Ол көзіне күш беріп, өзін жұбатты. Шараф әжеміз 1974 жылы дүниеден өтті.Бірақ ұлының өліміне соңғы демі қалғанша сенбеді. Оның көзі үнемі жолда, құлағы үнде болатын. Балоғлан өлген жоқ, қайтады деді...» Ұлы Отан соғысының бірінші дәрежелі ардагері Муталлим Абдулов сол жылы Балоғлан Аббасовпен бірге майданға аттанған, олар да курстас болған. Оның Балоғлан туралы естеліктері көп болды. Бірде әңгіме үстінде: «Соғыс әлі басталған жоқ. Біздің ауылдан өтетін өзеннің арғы бетінен Астараға теміржол тартылып жатқан. Шеберлер Сутемурдов көпірінде жұмыс істеп жатқан. Әйтеуір қожайынның қолынан бір жаңғақ тайып, өзенге түсіп кетті. Біз балалар өзімізді суға лақтырдық. Өзен терең болғандықтан, іздегенімізді таба алмадық. Бірақ судың суықтығына қарамастан, Балоғлан өзеннің түбіне соғылып, оны суырып алды. Бала болса да, Балоғлан епті, жүйрік еді. Қорқыныш 1937 жылы бесінші сыныпты бітіріп, №3 орта мектепте оқуымды жалғастырдым. Ал Балоғлан Лэнкаран субтропикалық техникумына оқуға түсті Әкем Мирзағаға сенуші еді. Зейналабдин 1960 жылдары Тагиев пароходында қарауыл болып жұмыс істеп, мешітте жоқтау айтатын. Ауыл мешітінің азаншысы да болған. Қалжыңдап әкеме өлең қосты: Мұртына тәртіп береді Соғыс басталған соң көп ұзамай мені де соғысқа алып кетті. Әкем намазда Алламен келіссөз жүргізетін. Балалары майданнан оралған соң жанын қию керек деді. Кездейсоқ, сол күні – 1945 жылы 11 сәуірде майданнан оралдық.Бізді көрген әкеміз Аллаға қолын көтеріп, шүкіршілік етті Бір қызығы, әкеміз біз келгеннен кейін бір аптадан кейін – 1945 жылы 17 сәуірде 83 жасында қайтыс болды Балоғлан соғысты Украинада қарсы алды. Кейін оның даусы Сталинград майданынан шықты... Ержүрек мерген Балоғлан Аббасовтың даңқы талай жерге тарағанына көп болған жоқ. «Коммунист» газеті 1942 жылғы 11 желтоқсандағы санында Сталинград үшін қанды шайқастардың батыры Балоғлан Аббасовтың майданнан жолдаған хатын жариялады Сондай күндердің бірінде Балоғлан Аббасов гвардия кіші сержанты, ержүрек мерген Борис Полоповскийді шебер атқыштар жиынында кездестірді. Бұл туралы «Коммунист» газеті 1943 жылғы 30 қаңтардағы санында кең көлемде мәлімет берген. Шебер атқыштар өз тәжірибелерімен бөлісті. Жиынға қатысқандар атқыштардың қаншалықты мықты екеніне тағы бір мәрте көз жеткізді Жиынға қатысқандар майданның барлық шебер атқыштарына үндеу қабылдады. Бұл петицияға бірінші болып қол қойған сержант Балоғлан Аббасов Сол кездегі газеттерде Сталинград майданында 757 неміс фашисті 10 снайпердің қолынан қаза тапты. өлтірілгені хабарланды. Тізімді Балоғлан Аббасов басқарды. Ол бәрінен де көп – 106 гитлершіні жойды. Одан кейін Николай Язиков болды. Ол 104 фашисті өлтірді 1942 жылдың қыркүйек айының басында туған жері – Лэнкаранда болған кезінде көршілес Астара, Масалы, Лерік аудандарының еңбекшілерімен кездесуінде олардың Отанды қалай қорғағандығы туралы әңгімелеп, халықты толғандырып, толғандырып жүрген сауалдарға жауап берді. Сол кезде газеттерде бұл кездесулер туралы қызықты мақалалар жарияланды. Бірнеше күннен кейін ержүрек мерген Балоғлан Аббасов Баку радиосы арқылы барша Әзірбайжан халқына сөйлеген сөзінде: "Адам қалыңдығын таңдауда және дос табуда ерікті. Бірақ ананы таңдауға болмайды. Ана қымбат, қасиетті, өйткені ол - ана. Отан да ана, ол қымбат, батыр бола алмайды. Біз Ұлы Отан соғысындағы Әзербайжан жерін қорғау арқылы әрбір Мұғанстан жерін, Мұғанстан жерін қорғау арқылы түсінеміз. Жазық, қарлы Кепеміз, мақталы даламыз, Мұнайлы Отанымызды қорғаймыз, оның жолында өлген адамдар бар, бірақ қайтып оралмас...» «Коммунист» газетінің 1943 жылғы 30 қаңтардағы санында «Мен Сталинград төңірегінде туған Әзербайжанды қорғадым» деген сөзі жарияланды. Аға сержант Балоғлан Аббасов: «Туған жерім Ләнкеран, мен саған жазық пен таудан, орман мен өзеннен жалынды сәлем жолдаймын, менің қымбатты Отаным, мейірбан анам, тілеулес бауырларым Алаға мен Зияд, менің сөзім мен үшін әрқашан қасиетті саналатын ағам Ғұламахүсейн Мамедов, осы Әзербайжанның ұлы, Балаланның үні есті ме? Жау басып өткен жолдар аналарымыздың, әкелеріміздің, балаларымыздың қанына боялған. Биік тауларымыздың бейкүнә балаларымыздың қанына батып жатқанын көремін. Бұл қан бізді кек алуға шақырады! Қазір Сталинград төңірегінде соғысып жатырмын. Мен мұнда жаумен соғысып жүріп, өз қаламның, туған Кавказымның намысын, бостандығын қорғаймын...» Бірде Нариман елді мекенінен ұрыс жолы өткен. Елді мекен Әзербайжанның көрнекті мемлекет қайраткері Нариман Наримановтың есімімен аталды. Балоғланның жүрегінен жақсы сезімдер ағылды. Нариман елді мекенін жаудан тазартуға қатысқаны үшін ішкі мақтаныш пен мақтаныш сезімін тудырды Жаудың қорғаныс позицияларын жасақтаған жауынгерлеріміз көп ұзамай Калач, Совет, Мариновск аудандарында бірігіп кетті. Фашистердің 22 дивизиясы мен 160-тан астам бөлімшесі қоршауға алынды. Снайперлер жау ойламаған жерлерге буксирлер құрады Ұрыс тоқтаған жоқ. Айналада зеңбіректердің, снарядтардың, оқтардың даусы естілді. Қалада жан түршігерлік көше төбелестері болды. Жарылыстан қираған ескі ғимараттың оқ өтпейтін шатырынан айнала анық көрінді. Балоғлан айналаны көзімен бақылап, қолайлы жағдайдан жауға оқ жаудырды Атыс тоқтай салысымен ол шатырдан түсіп, ғимараттың артына ақырын жорғалап, ұзақ уақыт ұсталған ыңғайлырақ жерге жетуге тырысты. Кенет, алда, көшенің оң жағында қорқынышты гуіл естілді. Қарсы шабуылға шыққан жауынгерлеріміз жаудың күшті отына тап болды "Сол күні аты аңызға айналған мерген, қаһарман жауынгер Балоғлан Аббасов қара топыраққа бейтаныс адамның қолында жерленді. Бөлімше командирінің орынбасары Шилихтер сөзінің соңында: "Жауынгер досымызды жерлеу рәсімі алдында қанға қан, өлімге жауап беретінімізге тағы бір рет ант етеміз, оның бауырын өлтіріп, әзірбайжан халқына сәлем жолдаймыз. Балоғландай батыр ұл. Балоғлан Аббасовтың құрметті жауынгерлік қаруы сенімді қолға тапсырылады. Оның орнына ондаған жаңа шебер атқыштар келеді және жаудан аяусыз кек алады. Балоғлан есімі біздің жүрегімізде мәңгі сақталады. Әзірбайжан халқының лайықты перзенті Балоғлан Аббасов туралы әдемі естелік тек майдандағы жауынгерлерді ғана емес, тылдағы өнеркәсіп және ауыл шаруашылығы жауынгерлерін де жаңа еңбек ерлігіне, фашистік басқыншыларды талқандауға жігерлендіретініне сенімдіміз (Рза Гулиев. Шанли беттер, Б., 1969, 57-бет) Кейін әскери журналистер К.Хромов пен П.Файбисович Балоғлан Аббасов туралы түрлі ақпарат құралдарында қос қолтаңбамен мақалалар жариялады. Олар ержүрек жерлесіміз туралы: «Балоғлан Аббасов «Ерлігі үшін» медалімен, кейін «Қызыл Ту» орденімен марапатталған. Сталинград төңірегінде 106 фашистті жойған Балоғлан 1942 жылы 23 қарашада 23 жасында ерлікпен қаза тапты. Ұлы Отан соғысының Батыры атағы берілді» Бұл Мамаев қорғаны. Сталинград майданында қаза тапқандардың құрметіне тұрғызылған мемориалдық кешен. Жер бетінің барлық тұрғындары қаза тапқан батырларды зиярат етуге келгендей болды Мен ұмытпаймын 1985 жыл, 9 мамыр. Нағашыларым Бабажан, Зульфи, Әждар да осы жерлерде қайтыс болды. Әкем Әлиаға Ахадов қана тірі оралды Менің көзім тұғырдың үстінде ауды. Іздегенімді тапқанда жүзімді мұң мен қуаныш билейді. Балоғланның есімі мәрмәр тақтадағы алтыншы есім. Назарымды жинап, қайта оқимын. Жоқ, дұрыс таптым, есімі бірінші қатарда бес жауынгерден кейін жазылған: Балоғлан Аббасов Балоғлан Аббасов?! – деп таңдана сұрайды қасымда тұрған жас жігіт. – Балоғлан Аббасов – біздің жерлесіміз, – оның жүрегі сыймайды Айналада жеңіл жел соғады. Балоғлан туралы жыр сыбырлайды, Аңызға айналған ән