Сол армянға екі сөзім бар

Бұл кем дегенде он бес-жиырма жыл әңгіме. Екінші ауысымда оқитын студенттермен бір автобуста үйге қайтып бара жатқанмын. Бес-алтауы ғана болса да, автобус олардың даусын алды. Олар бір-біріне сұрақ қойды: Шуша қашан басып алынды? Барлығы бір ауыздан сөйледі: Сегізінші мамырда Одан кейін Лачынды басып алу туралы әңгіме өрбіді. Бірақ бұл жолы олар сұраққа дұрыс жауап бере алмады Олар тарих сабағынан жаңа ғана шыққан сияқты. Өйткені олар Лачыннан кейін Физули мен Джабрайылға барды. Көп жылдар өтсе ше? Сол көрініс әлі есімде. Олар Физули мен Джабрайылды басып алу тарихын Ағдамды басып алумен шатастырды. 23 тамыздың орнына 23 шілде деді Одан кейін Ғұбадлы мен Зәңгіланы басып алу мерзімі болды. Олар бұл туралы да айтты. Бірақ олар тағы да айлар мен жылдарды араластырды Менің екі мүмкіндігім болды: не үлгермейтін оқушылармен бір автобусқа отырдым, немесе балаларға тарих ұнамайды Бірақ сол кезде менің ойымда тағы бір сұрақ болды: ұлт тарихында қанша кәсіп бар?! Неліктен балалар сол атақты күндерді есте сақтауы керек? Бір ғана жол бар еді: тарихымыздың сол қара беттерін жырту! Өйткені, бұл оқиға көп жыл бұрын болғанын жаздым. Ол кезде көкжиекте әлі нұр жоқ еді Жүрегімді мұң толтырды. Пәтерге жетуге әлі көп уақыт болса да автобустан шығып кеттім. Жартылай қараңғы көшелермен келе жатып, «Кешіріңіздер, балалар», «Кешіріңіздер, балалар...» деген сөздерді қайта-қайта қайталай бердім Осыдан он бес-жиырма жыл бұрын халықаралық шараларда көзіміз Кочерян мен Саркисянды іздейтін. Дүние халықаралық құқыққа түкірген сол жылдары Армения басшылығынан оккупацияны қашан тоқтататынын сұрағымыз келді. Бұл ауыр болғанымен, азаматтық борыш болды 2020 жылдың қарашасынан кейін қатысатын халықаралық іс-шараларда көзіміз тағы да көшпенділерді, саркисяндарды және басқа жақтарды іздейді. Өз басым сол ұсталарға айтар екі ауыз сөзім бар. Бірақ не айтарымды сұрама. Бұл ұят Уақыт өткен сайын мен 44 күнге созылған соғыста қол жеткізген жеңісіміздің мәнін тереңірек түсінемін. Осыдан отыз жыл бұрын Түркияда оқып жүргенімде мұңайған, ренжіген ұстазым: «Сен бір уыс армянды көтере алмадың...» деп әр сәт сайын мазақтайтын Қазір Түркияда студент болып жүрген баламның ұстаздары: «Армяндардың анасын жылаттың, Алла разы болсын!» деп жиі айтады Ержүрек жауынгер, сен бұл мақтауға лайықсың Бетімізді аппақ еттің, жүзің аппақ болсын!