Нұрлан Орынбаев, «DaiynBall» тобы: «Бұл біздің ең танымал әрі көп шектеуге ұшыраған әніміз» - Аналитический интернет-журнал Власть

Ғалия Байжанова, фотолар Данияр Мүсіровтікі Нұрлан Орынбаев — «DaiynBall» тобының музыканты әрі өмірінде бір-бірінен алшақ екі әлемді ұштастырып жүрген адам. Бірі — шоколад кәсібі болса, екіншісі — қоғамдағы өткір тақырыптарды айналып өтпейтін еркін музыка. Оның сахнаға барар жолы жиырма жылдай уақытқа созылған: жертөледе кабель тартып та, кондуктор болып та көрді. Соңында жұрт жатқа айтатын тректердің авторына айналды Ғалия Байжановаға берген сұхбатында музыкант мұндай әндердің қалай жазылатынын, неге олар жұрттың жүрегіне жететінін және барлығы өзгеріп жатқан шақта өнерде болмысыңды қалай жоғалтпау керегін айтып береді Нұрлан, сіз шоколад өндірісіне қызығатын музыкантсыз. Бұлардың қайсы жаныңызға жақын? Музыка бала кезден, мектеп қабырғасынан бері жанымда, ал шоколадпен кейінгі бірнеше жылда айналыса бастадым. Музыка ешқашан негізгі табыс көзі болған емес, бірақ өмірімнің ажырамас бөлшегіне айналды. Айналамдағылар: «Музыкаңды қойма, бірақ негізгі жұмысың болсын», — дейтін. Өзіңіз де білесіз, Қазақстанда тек музыкамен нан тауып жеу оңай емес, сондықтан өнер адамдарының көбінде қосымша кәсіп бар. Мен де талай саланы көрдім: монтаждаушы, кабель жалғаушы, байланыс және телекоммуникация саласында инженер болдым. Кейін жоба менеджері қызметін атқардым, ал қазір — шоколатьемін Жақында бір топ талантты жас музыкантпен таныстым: бірі жиһаз саудасында жүрсе, екіншісі — журналист. Демек, бүгінде негізгі жұмыссыз күн көру мүмкін емес пе? Тек музыкамен күн көру үшін тұрақты концерттер мен үздіксіз тапсырыстар болуы керек. Мысалы, OYU сияқты ірі музыка фестивальдері жылына бір рет өтеді. Иә, ақы төлейді, бірақ аз. Әдетте ол ақшаға біріміз құрылғы аламыз, біріміз студияға төлейміз, қалғаны топтың дамуына кетеді. Сондықтан мұны толыққанды бизнес деу қиын — салған қаржыңның қашан, қалай қайтатыны белгісіз «DaiynBall» тобы баттлдарда қалыптасқан екен, солай ма? Алматы байланыс колледжіне оқуға түскен соң, музыкаға әуес, ән жазатын жігіттермен таныстым. Алдымен бір серік тауып, екеуміз үйдегі студияда алғашқы тректерді жазып жүрдік. Кейін ол басқа жігіттермен таныстырды, сөйтіп басымыз қосылды Сонда бірге келе жатқандарыңызға 18 жыл боп қалыпты ғой? Иә. 2009 жылы алғашқы шағын концертімізді бердік. Жергілікті рэперлерді, соның ішінде Da Gudda Jazz тобын шақырдық. Ол кеш Қазыбек би мен Сейфуллин көшелерінің қиылысындағы Cash түнгі клубында өтті. Ол кезде тобымыз «Мегаполис» деп аталатын. Бар-жоғы 16-17 жастағы бозбала едік Топтың құрылғанына сонша уақыт болса да, есімдеріңіз тек кейінгі жылдары, әсіресе «Qazaq eline +1» трегі хитке айналған соң ғана кеңінен таныла бастағаны таңғалдырды… Иә, біз бұл деңгейге бірден жеткен жоқпыз. Бұл әп-сәтте келген танымалдық емес, жылдар бойы қалыптасқан жол. Музыка адамның дүниетанымымен, ішкі үнімен, мазалаған мәселелерімен бірге өседі ғой. DaiynBall болып индустрияға келу үшін де біраз дайындықтан өттік. Талай кезеңді бастан өткердік, соның бәрі бізді осы нүктеге алып келді. Ал бұдан әрі қалай дамитынымызды уақыт көрсетер Десе де, жұрт сіздерді протестік музыка арқылы таныған жоқ па? «Шал кетіп баратыр / Тез-тез-тез-тез-тез / Әкел дефибриллятор…» деп үнемі әндетіп жүремін — Иә, бұл ән Қаңтардан кейін жарыққа шығып, халыққа қатты өтті. Мыңдаған адамның көңілінен шықты. Біз бұл әнді оқиғадан кейін біраз уақыт өткен соң шығардық. Бұл оның әсерін одан әрі күшейткендей болды. Ән әлі күнге дейін өзектілігін жоғалтқан жоқ, себебі шешілмеген мәселе әлі де көп Бұл жолдардың астарында не жатыр? Бәлкім, тарихтың осы кезеңін жеткізгіміз келген болар. Қаңтар оқиғасында билік ауысып, халық «Шал, кет!» деп талап қойды. Бірақ біреулер осы процесті тоқтатып, кетіп бара жатқан жүйені кері қайтарғысы келгендей болды. Сондықтан «дефибриллятор әкел» деген теңеу туды. Сол сәтте еркіндіктің лебі сезілген соң, ашық айтудан қорықпадық Ал әлгі «шалдар» тарапынан қандай да бір реакция болды ма? Қоңырау шалғандар болған жоқ, бірақ біз туралы сұрастырып, назар аударғандарын білемін. «Бұл әнді айтпаңдар» деген деңгейге дейін барған жоқпыз. Бірақ біраз уақыт өткен соң анама біреулердің хабарласқанын естідім. Не үшін екені түсініксіз Меніңше, кәсіпкерлерден асқан сақ адам жоқ. Музыкант ойын еркін айтуға құқығы бар, бірақ бизнесің болса, жағдай өзгеретін сияқты. Ондайда әр сөзіңді ойланып айту қажет, өйткені жоғалтатын дүниең көп… Әңгімеге Нұрланның жолдасы Жәния араласты: «DaiynBall» шығармашылығы қоғамда резонанс тудыра бастағанда, мен сақтық танытып, жеке кәсіпкерлікті өз атыма аударып алдым. Артымызда отбасымыз, бала-шағамыз, бизнесіміз бар, тәуекелге барғымыз келмеді. Тіпті осы мәселеге қатысты екеуміз ренжісіп те қалдық. Сол кезде аяғым ауыр еді, қатты уайымдағаннан мазасыздық пайда болып, психологтың көмегіне жүгінуге тура келді Бірақ әнде радикал ойлар, үндеу не бір қауіпті ештеңе жоқ қой. Бұл бар болғаны өнер емес пе? Иә, Қаңтар оқиғасында бәріміз өзгерістің болатынына сендік. Ал қазіргі жағдай мүлдем бөлек. Әнді қазір жариялағанда, жай қалдырмасы анық еді Қазір бұл әнді орындап жүрсіздер ме? Иә, бірақ кез келген жерде емес. Бұл біздің ең танымал әніміздің бірі, ең көп шектеуге тап болатыны да осы. Негізі DaiynBall тек протестік музыка жазады деген біржақты түсініктен алыстағымыз келеді. Тыңдарман шығармашылығымыздың басқа қырын да көрсе дейміз. Бізде бұдан басқа, назар аударуға тұрарлық дүниелер баршылық JBRLA деген трегіміз бар — «Қозғал, әрекет ет» деген мағына береді. Бұл ән өзіме де қатты ұнайды. Оның ішінде де әлеуметтік астар, нәзік ойлар бар, тек ашық емес, астарлап айтылған. Жастарға бір орында тұрмай, қозғалып, дамып, ең болмаса бірдеңе істеу керегін жеткізгіміз келеді. Мұнда қандай да бір нақты әрекетке шақыру емес, аяғыңа тұр, жауапкершілік ал, алға ұмтыл сынды ұстанымдар бар Мұндай дүниелер кейде назардан тыс қалатыны өкінішті. Әрине, музыкаң қоғамның көңіл-күйіне дәл келсе жақсы ғой. Бірақ бұлай әрқашан бола бермейді Әлеуметтік тақырыптарды жиі қозғайсыздар. Бұл рэптің наразылық ретінде пайда болуына қатысты ма? Музыканың бізбен бірге есейіп келе жатқанынан деп білемін. Қазір біз 15 жастағы жасөспірімдер тыңдайтын дүниелерді жазбаймыз. Сол сияқты, қазіргі әндерімізді ол кезде жаза алмас едік. Бізді енді махаббат немесе эмоциялар ғана емес, одан да салмақты, ересек адамды толғандыратын әлеуметтік мәселелер көбірек мазалайды DaiynBall қазақша «Дайын бол» дегенді білдіреді. Жалпы, неге дайын болу керек? Мұның астарында қандай философия жатыр? Дайын бол... өмірге. Өмір ойын сияқты, сондықтан сен оның кез келген сынағына: жамандыққа да, жақсылыққа да, тіпті бақытқа да дайын болуың керек «Шалдар» тақырыбына қайтадан ойыссақ. Киносыншы ретінде байқағаным, біздің фильмдерде «шал» бейнесі үрей туғызатын кейіпкерге, тіпті хоррор элементіне айналып кеткен. Ал сіздердің қарттық пен қарияларға деген көзқарастарыңыз қандай? Адам жасы келгенде саясаттан немесе музыкадан кетуі керек пе? Бұл туралы кесіп айту қиын. Бірақ саясаткерлер қай кезде кету керегін сезе білуге тиіс. Халыққа қызмет ететінін ұмытпай, шынайы өмірден алшақтамағаны абзал. Уақыт өте келе адам тек өз әлемінде қамалып, одан басқаны түйсінуден қалады. Олар бәрі керемет деп ойлауы мүмкін, ал шын мәнінде халық күнкөріс қамымен әрең күнелтіп жүр Қазақстандық музыканың мәртебесі туралы сөйлесейікші. Қазір біздің музыка прайм кезеңінен өтіп жатқандай сезіледі. Бұл қай уақыттан басталды деп ойлайсыз? Меніңше, қазақ музыкасы әрдайым ерекше болатын, елімізде талантты адамдардың көп екенін бәрі білетін. Алайда заманауи музыканың танымалдығы, ТМД деңгейіндегі беделі 2014 жылғы Ресей мен Украина қақтығысынан кейін өсе бастады. Естеріңізде болса, сол кезде музыка не кино болсын, контенттің көп бөлігі солардан келетін. Өте мықты украин әртістері көп еді. Олар соғысқа тартылған соң, біздікілердің үні қаттырақ шыға бастады Сондай-ақ, болмысымыз бен кімдігімізді білуге деген сұраныс артқан сияқты… Иә, біз орыс та, украин да емес, қазақ екенімізді түсіне бастадық. Бір сәтте Скриптонит атып шықты, ТМД-дағы беделіміз күрт өсті. Бірақ мен мұны жай жолымыз болды немесе көршілердегі қақтығыстың салдары деп қабылдағанын қаламаймын. Мүлдем олай емес. Шынында, бұл — қазақ мәдениеті мен қазақтарға қызығу артып, көбі бізді тани бастағанының нәтижесі Дегенмен, біз қазір прайм кезеңдеміз бе? Меніңше, бізге әлі де өсу керек. Оған әлеуетіміз де жетерлік. Қазірдің өзінде Yenlik сияқты әртістеріміз халықаралық платформаларға шығып, Colors сынды әлемдік жобаларда өнер көрсетіп жүр. Музыка арқылы ана тілімізді, болмысымыз бен мәдениетімізді дәріптеп жүр. Бірақ қазір осындай серпілістер азайып қалғандай Қазақ музыкасының әлемдік деңгейге шығуға мүмкіндігі бар ма? Әрине. Тіліміздің өзі өте әуезді әрі бай. Халқымыз табиғатынан өнерге, музыкаға жақын. Сондықтан бізде барлық мүмкіндік бар Музыкаларыңыздың көбін қазақша жазғансыздар. Бұл ішкі қажеттілік пе? Иә. Мен Өзбекстанда туып-өстім. Өзім қазақ болсам да, орысша ортада тәрбиелендім, орыс мектебінде оқыдым. Десе де, мен үшін қазақша жазу өте маңызды. Бұл — менің мәдени кодымының бір бөлшегі Елге неше жасыңызда оралдыңыз? Таразға көшіп келгенде жетінші сыныпта оқитынмын. Тоғызыншыны бітірген соң Алматыға келіп, колледжге түстім Әрине, оңай болған жоқ. Бірінші курста 72-маршрутта кондуктор болып жұмыс істедім. Абай-Саин қиылысынан Алматы-1 бекетіне дейін қатынайтынбыз. Шынымды айтсам, ол кезде қатты қысылатынмын. Таныстарды көріп қаламын-ау деп қорқатынмын. Кондуктор болғаныма іштей ұялатынмын Біздің қоғамда қарапайым еңбек адамдарын неге сонша кемсітетінін түсінбей өтетін шығармын… Бала кезден «оқымасаң, көше сыпырасың» деп құлағымызға құйғаннан болар. Мұндай түсінік санамызда әлі де бар. Дегенмен қазір адамдар біртіндеп одан арылып келеді. Бизнес бастағанда жолдасым Жәния кеңседегі жұмысынан кетті. Сонда бәрі оған біртүрлі қарады. Өйткені қызмет көрсету саласы, тіпті өз кәсібің болса да, аса беделді көрінбейтін. Бірақ қара жұмыстан ешқашан қашқан емеспін. Колледж бітірген соң монтаждаушы болып жұмыс істедім Алдымен жертөлелерде құбыр жүргіздік, кейін кабель тарттық, мысалы, оптикалық желілерді құдықтар арқылы өткізетінбіз. Жұмыс өте ауыр еді. Үнемі арнайы киіммен, лас жерде, ылғал, қорқынышты жертөлелерде жүру керек болды. Бүрге, егеуқұйрық қаптап жүреді, қоқыс басып жатады. Шынымен қиын болатын. Оның үстіне еңбекақысы төмен, ал жұмыстың өзі физикалық жағынан да, техникалық тұрғыдан да күрделі. Уақыт өте мұндай мамандардың шын мәнінде бағалануы керек екенін түсіндім. Қазір сол кезеңнен өткен соң, өзімді қатты бағаламағанымды ұғамын. Ұнамайтын жерде жұмыс істедім, еңбегіме лайық ақы алмадым, бірақ ештеңе талап етпедім, айтпадым. Жай ғана істей бердім Түсіндіру қиын. Мүмкін, соған лайықпын деп ойлаған шығармын. Өз-өзіме сенімім аз болды. 70 мың теңге алып, соны өзімнің шегім деп қабылдадым. «Еңбегімді байқап қалар» деп ойлайтынмын. Ал шын мәнінде айту керек еді, талап ету керек еді, болмаса орын ауыстыру қажет болатын. Бірақ мен өте тұйық, өзіме сенімсіз болдым. Көп уақытымды бос нәрселерге, қажетсіз адамдарға жұмсадым. Дегенмен, әр тәжірибенің сабағы бар Сонда Жәниямен бірге жұмыс істеп, шоколад пен кофехана ісіне кіріскенде өз жолыңызды таптыңыз деуге бола ма? Иә. Жәния маған өз-өзіме сенім сыйлады. Сол арқылы өзімді тауып, армандарымды жүзеге асыра бастадым. Әрбір ер адам үшін бұл өте маңызды Музыкаңыз қатты өзгерді ме? Шығармашылық үшін міндетті түрде қиналу керек деген қалыптасқан көзқарас бар ғой, ал сіз қазір қандай күйдесіз? Иә, ішкі күйің шығармашылығыңа қатты әсер етеді. Жастық шақта жүрек жарасы, түрлі ішкі драмалар туралы жазуың мүмкін. Есейдім, енді елім, отбасым сынды тақырыптар алаңдата бастады. Қазір қиналып жүргем жоқ. Қайта керемет өмір, жақындарыңның қасыңда болғанының маңызы туралы әндер жазып жүрмін. Меніңше, шынайы болу өте маңызды Батыс жақта әртіс күзеті бар виллада тұрса да, бұрынғыдай көше, бандалар, тіршілік үшін күрес туралы айта береді. Сонда музыка шынайылықтан бұрын жай бизнес құралына айналып кетеді. Ал біз дәл қазір не сезінсек, соны айтамыз Топтың ішіндегі ең танымалы сіз сияқтысыз. Бұл TikTok-тың әсері ме, әлде шоколадтың ба? Мүмкін. Бірақ, шынымды айтсам, өзімді бұған лайық санамаймын. Өйткені шынында мен ең талантты музыкант та, ең мықты шоколатье де емеспін. Шоколадты жолдасым Жәния менен жақсы түсінеді. Музыкада да солай: мәтін жазамын, бірақ техникалық жағынан кәсіби деңгейде музыка жасай алмаймын. Екі салада да өзгелердің білімі мен тәжірибесіне иек артамын, сондықтан іштей ыңғайсызданамын Шынымды айтайын, мүлде олай емес. Сіз бұған әбден лайықсыз… Рақмет. Алайды мұны мақтау есту үшін әдейі айтып тұрғам жоқ, шынайы сезімім осы Дәстүрлі сұраққа көшсек. Тағы қандай жоспарларыңыз бар? Музыкаға келсек, шағын альбом шығарғымыз келеді. Жақын арада аяқтаймыз деп үміттенемін. Негізі ертерек шығаруды ойлағанбыз, бірақ уақыт, қаржы және күш-қуат жетіспей жатыр. Үшеуіміздің де музыкадан бөлек жұмысымыз бар. Топ боп істеу де оңай емес: әркімнің өз көзқарасы, принциптері, келіспейтін тұстары бар. Жалғыз болсаң, уақыт болғанда істей бересің. Ал үшеу болғанда барлығының уақыты мен көңіл-күйі сәйкес келуі керек. Қиын болса да, тырысып жатырмыз. Арамыздағы осы бір вайбты бұзып алмасақ болды