Дағдарысқа қарамастан. Қырғызстан АҚТҚ-мен күресуге жұмсалатын қаржыны арттыратын елдердің қатарында

Халықаралық қаржыландыруды қысқарту, адам құқықтарын шектеу және профилактикаға инвестицияның жеткіліксіздігі соңғы онжылдықтардағы АҚТҚ-мен күрестегі жетістіктерге қауіп төндіреді. Бұл туралы Біріккен Ұлттар Ұйымының АИТВ/ЖИТС (ЮНЭЙДС) жөніндегі бірлескен бағдарламасының жаңа баяндамасында айтылған ЮНЭЙДС-тің атқарушы директоры Винни Бянима қазіргі жағдайды індетке қарсы жаһандық күш-жігер басталғаннан бергі ең күрделі АҚТҚ дағдарысы деп атады Ұйымның мәліметінше, 2025 жылы бірқатар елдердің халықаралық даму көмегінің көлемі 23%-ға қысқарды, бұл рекордтық ең күрт төмендеу болды. Оның салдары қазірдің өзінде АҚТҚ-ның таралуы жоғары елдерде сезілуде Осылайша, 2024-2025 жылдар аралығында ең осал аймақтарда АИТВ-ға тестілеу көрсеткіштері 22%-ға төмендеді. Бірқатар елдерде презервативтерді қаржыландыру 90%-дан астамға қысқарды, ал экспозицияға дейінгі профилактиканы (PrEP) қолдану 62 елде 38%-ға азайды Сонымен қатар, соңғы 25 жылда халықаралық қауымдастық айтарлықтай табыстарға қол жеткізді ЖҚТБ-мен байланысты себептерден болатын өлім-жітім 56%-ға төмендеді – 2010 жылғы 1,3 миллион жағдайдан 2025 жылы 570 мыңға дейін. Осы кезеңде жаңа АИТВ-инфекциясының саны 43%-ға азайып, 1,2 миллионға дейін төмендеді Бүгінгі таңда АИТВ-мен өмір сүретін 40,9 миллион адамның 32 миллионнан астамы ретровирусқа қарсы ем алуда Дегенмен, тоғыз миллионға жуық адам әлі де қажетті ем-домсыз қалуда Сарапшылар, әсіресе, біркелкі емес ілгерілеушілікке алаңдаулы. Кейбір аймақтарда көрсеткіштер жақсарып жатқанымен, Шығыс Еуропа мен Орталық Азияда, Таяу Шығыста, Солтүстік Африкада және Латын Америкасында жаңа инфекциялар саны өсуде Баяндамада адам құқықтарына шектеулердің күшеюі де атап өтіледі. 2025 жылы тағы екі ел бір жынысты қарым-қатынасты қылмыс деп санаса, 2026 жылы бір мемлекет олар үшін жазаны күшейтті. ЮНЭЙДС мұндай шаралар осал топтардың тестілеу мен емделуге қол жеткізуін қиындатады деп санайды Бұл ретте ұйым оң үрдістерді де атап өтеді. АИТВ бағдарламаларын ішкі қаржыландырудың үлесі 2010 жылғы 28%-дан 2024 жылы 52%-ға дейін өсті. 2025 жылдың басынан бері 54-тен астам мемлекет осы мақсаттарға өз шығыстарын ұлғайтуға міндеттеме алды Олардың қатарында Қырғызстан, Қазақстан, Тәжікстан, Өзбекстан, Әзірбайжан, Беларусь, Грузия және Молдова бар ЮНЭЙДС 2030 жылға дейін АИТВ мен ЖҚТБ-ны жою мақсатына қол жеткізуге болатынын, бірақ тұрақты қаржыландыруды, адам құқықтарын қорғауды және алдын алу мен емдеуге қолжетімділікті арттыруды талап ететінін атап көрсетеді Негізгі беттегі иллюстрациялық фото: ДДҰ / А.Заиди