«Король Лир» лабиринті: классикалық әділетсіздік және өзін-өзі жазалау

Ежелгі грек мифтерінің бірінде Дионис құдайы Мидас патшаға жоғалған Силенге қонақжайлылығы үшін сыйлық бергісі келеді. Өйткені Силен – грек мифологиясында алдын ала ойлайтын және қорқынышты, мүйізді, бір аяқты орман тұрғыны; ол Дионистің серігі, оның көңілді, мерекелік, махаббат кештеріндегі сайқымазақшысы. Яғни, серіктеріне деген құрмет Диониске деген құрметпен бағаланады. Сондықтан грек пантеонының жүзім мен шарап құдайы Дионис патшаға өзінен қалағанын сұрай алатынын айтады. Бірақ бір шартпен: Дионис оның бір ғана тілегін орындайды. Мидас ашкөздігін тоқтата алмай, қолы тигеннің бәрі алтынға айналуды бұйырады Және солай болады. Осы кезден бастап патша нені ұстаса, алтынға айналады. Әттең, алтын киінген Мидас аш қалады. Қолы тиген тамақ жеуге жарамсыздан алтынға айналады. Сондықтан ежелгі грек мифологиясында Мидас мәңгілік аштыққа ұшыраған кейіпкер. Бірақ жақсылық жасаған Мидастың бұлай жазаланатын күнәсі не болды? Бұл туралы мен айтатын тақырыптың соңында белгілі бір қорытындыға келеміз Тақырып академиялық ұлттық драма театрының сахнасында Шекспирдің «Король Лир» жаңа қойылымын тамашалаудан басталады Біріншіден, В.Шекспирдің «Король Лир» спектаклі Әзірбайжан театрының сахнасында 4 үлкен қойылымда (оқу үрдісінде немесе бірлестіктерде дайындалған шығар) көрсетілгенін айтқым келеді. Спектакль алғаш рет 1941 жылы Мемлекеттік академиялық ұлттық драма театрының сахнасында Мырза Ибрагимовтың аудармасымен, режиссері Шәмси Бадалбейлімен қойылды. Рөлдерді де Сидғи Рухулла, Мәрзия Давудова, Аласғар Алакбаров сынды сол кездегі үлкен өнерпаздар сомдады. Біз көрген жоқпыз, өкінішке орай, таспаға жазу да жоқ Ұзақ уақыт өткен соң, 1990 жылдардың басында шығарма сол театрда режиссер Бахрам Османовтың қойылымында қайтадан қойылды. Король Лирды Камал Худавердиев сомдады. Сіздің қызметші-факир де осы спектакльдің көрермені болды. Өкінішке орай, қайтадан таспаға жазылмады Үшінші спектакльдің премьерасы 2009 жылы өтті. Ол С.Вургун атындағы орыс драма театрында халық әртісі Нодар Шашигоғлының бенефиси ретінде дайындалды. Актердің өзі режиссер Александр Шаровскийге жақындап, «Король Лирді ойнайын» ​​деп, театр мен өмірдің есігін тарс жауып тастады. Бұл да 2000 жылдарға сәйкес келеді. Актер сахнаға соңғы рет осы образмен шықты 4-ші құрылым бүгінгі күнге сәйкес келді - 2026. Мамыр айында Әзірбайжан мемлекеттік академиялық ұлттық драма театрында 3 күн бойы тұсауы кесілген қойылым халық әртісі Нуреттин Мехдиханлыға 70 жылдық мерейтойына орай берілген бетер болды Кәмран Нәзірлі шығарманы ана тілімізге қайта аударды. Спектакльді Грузия ұлттық театрының бас режиссері Давид Сакварелидзе ұсынды Шекспирдің «Король Лир» трагедиясы адамдық қадір-қасиетке негізделген. Адамның рухани дүниесі мен материалдық болмысы арасындағы тартыс, жақсылық пен жамандықтың күресі... Иә, Низамидегідей, шығармада жақсылық пен жамандықтың тікелей әңгімесі болмағанымен, оның мән-мағынасы дәл солай Бұл өте қарапайым оқиғадан басталады. Патша қартайған және шаршаған (болжам) және билік пен тақты балаларына береді және оның байлығын кімнің әкесіне деген сүйіспеншілігі көбірек болса, соған қарай бөледі Король Лир өз патшалығын үш бөлікке бөледі. Бөліп, қыздары мен күйеулеріне аманат етеді. «Оған қалдыр» дегенде нені айтасыз? – деген сұрақ туындайды. Мәселе мынада: король Лир өз билігін қыздарына берудегі мақсаты не болды? Ол қартайып, шаршады ма, әлде патшаның бір айласы болды ма? Үлкен қызы Гонерилия әкесіне деген сүйіспеншілігін ең әдемі сөздермен, әсірелеу өрнектермен білдіреді. Король Лир риза болып, үлкен қызына картадан өзіне бөлінген аумақтарды көрсетеді. Реган оның әкесіне деген махаббаты оның өміріндегі жалғыз қуаныш екенін айтады. Оған патшалықтың үштен бір бөлігі де беріледі. Кіші қызы Корделия әпкелері сияқты шешен сөйлемейді, әлі тұрмысқа шықпаса да, махаббатын күйеуі мен әкесінің арасында бөлісетінін айтады. «Шындықты» айтқаны үшін Лир оны қорлаумен қатыгездікпен айырады және сүйікті баласын сарайдан қуып жібереді. Сосын патшалықтағы үлесін екі қызына бөліп береді Корделияға келген Бургундия билеушісі мен Франция королінің елшілері қыздың қанжығасынан айырылғанын біліп, олар қайтып оралады. Франция королі Корделияның қанжығасы екенін айтып, оған үйленуді ұсынады Шығарма туралы көп айтпай-ақ қояйын, бұл классикалық шығарма, байлығын бөліскен Лирдің екі қызы өзіне де, қорған серілеріне де шыдамдылық танытпай, аянышты күйде қалдырғанын бәрі біледі. олар көшеге шығарды Король Лир қарт Лир есімді бейшараға жүгінеді. Билігін жоғалтқаннан кейін де патшалық ләззатпен өмір сүремін деп қателескенін түсінгені оның ашуын келтіреді Құдай кейде осылай жазалайды, сауаппен келетін жаза ауыр. Тозақ азабының дәмін татқаннан кейін Лир өзінің тақ пен биліксіз ешнәрсе емес екенін түсінеді. Сондықтан оны берген адам бір күні аяусыз алып кетуі керек. Бағынатын сен емес, сенің күшің, бір күні қолыңда болмауы мүмкін. Өмір Лирге тозақ азабын тарту арқылы өз орны мен шегін көрсетеді Мен грек мифіне қайта ораламын. Құдай Құдай, өйткені ол киелі, ол ешкімге де, ештеңеге де мұқтаж емес. Ал патша әрқашан бәріне және бәріне мұқтаж. Патша құдай бола алмайды, құдайдың құдіретін талап ете алмайды. Демек, патшалығынан айырылған Лир – жазықсыз кінәлі, өз талабының құрбаны Бұл «Король Лир» трагедиясының лабиринті. Сіз жоғарыда қойған сұрақтарымызда абдырап қалдыңыз. Бұл сіз түсінген жұмыстың шындығы ма, әлде сіздің қиялыңыз ба? Менің сүйікті режиссерім Вагиф Ибрахимоглы: «Қызық, мен спектакльді аша алдым ба, әлде дұрыс жұмыс істей алдым ба?» деп ешқашан тереңге бойламау керек деп айтатын. Сіз не түсінсеңіз де сол шындық. Ол дұрыс. Режиссер, драматург түсіндім деп айтқысы келмеген, сенің көзіңмен көрмеген шығар. Оның көзімен де қарай алмайсың. Әркім өз ыдысының сыйымдылығына қарап түсінеді Театр сыншысы Айдын Талибзаде бір мақаласында: «Король Лир трагедиядан гөрі еске салу, сабақ, аңыз» дейді Мен оны осылай түсіндім. Спектакль бойы Кемал Худавердиевтің Король Лирі менің санамда көлеңкедей телміріп жүрді. Сол ескі пьесадан менің қиялымда оның бейнесі ғана қалды. Сахна құрылымы да, декорация да, басқа кейіпкерлердің орындаушылары да – менің жадымда тек Кемал Худавердиевтің Король Лир ғана жүр. Шамасы, бұл мен сахнада көрген алғашқы тірі Король Лир болғандықтан Оның королі Лир – өмірді билікті жоғалту арқылы түсінетін, жоғалған өткенін еске түсірмей, өмірге келсе мүлде басқа өмір сүруді ойлайтын ағартушы, кемел зерделі адам. Оған өлім бақыт сияқты көрінеді Нуреддин Мехдиханлидің Король Лирі біршама ерекшеленеді. Ойлауды да қойып, өмірдің ағымы мен толқынына қосылып, өзін ессіздікке тастады. Тағдыр оны қайда апаратыны маңызды емес. Өйткені, бұл өмір байқауға тұрарлық емес, бірақ ол әлі өлімге жақын емес Сол театрдың сахнасында ойнаған рөлдерімен Король Лирге жақындап келе жатқандай әсер қалдырып, сол жолға осы образбен сөйлемнің соңындағыдай леп белгісін (жолдың соңы дегенді білдірмейді) қойған халық әртісі: «Король Лир» спектаклі арқылы өзіме де, көрерменге де өзіндік шығармашылық есеп бердім. «Осы жылдар бойы жинақтаған тәжірибемді, алған білімімді, шеберлігімді сахнада көрсеттім.«Король Лир» спектаклі театр тарихында маңызды орын алады деп ойлаймын Сахна пейзажға толы емес. Актерлер алда. Айтпақшы, сахнада жас әртістер басым. Олардың көпшілігі Нұреддин Мехдиханлының айналасындағылар, әрине, театрдың болашағына салынған инвестиция Спектакльдің қоюшы режиссері әрі музыкалық композиторы – Шота Руставели атындағы Грузия ұлттық театрының бас режиссері Давид Сакварелидзе, қоюшы режиссері – Анар Бабалиди. Шығарманың аудармасы мен сахналық нұсқасының авторы – Камран Назирли, қоюшы-режиссер және костюмші Вусал Рахим, жарық суретшісі Рафаэль Вакифоглу, режиссердің көмекшісі Нармин Гасанова. Сахналық жекпе-жек пен пластикалық шешім Бахруз Ахмадлиге тиесілі Халық әртісі Нуреттин Мехдиханлыдан басқа, халық әртісі Сабир Мамедов, еңбек сіңірген әртістер Мунаввар Әлиева, Елнар Гараев, Анар Хейбатов, Елшан Рустамов, актерлар Илаха Хасанова, Раббила Алакбарзаде, Турал Ибраһимов, Эльсевер Рахимов, Эльчин Валиев, Раван Рахимов, В. Гусейнов, Мухума Сахов, Руфат Ахмадов, Фарид Гараев, Нижат Искандаров, Нихад Аслан және Айлин Хашимли ойнайды «Король Лирдің» негізгі идеясы – иерархиялық жүйенің сәтсіздігі, жалғандық пен жалаңаштықтан алыс шынайы құндылықтарды іздеу, тәртіп пен бейберекеттіктің, жақсылық пен зұлымдықтың қақтығысы, жазылмаған моральдық заңдардың және соған сәйкес жазаның қажеттілігі Ол Король Лирдің, сондай-ақ Мидас патшаның кінәсін мойындайды. Мұндай батылдық – адамзатты жаратушыға қарсы шығу, Құдайды жоққа шығару және өзін оның деңгейінде көру. Классиктер әрқашан әділетсіздіктің, әділетсіздіктің құлауын ұсынды, бірақ ол әлі де бар, және әлем толығымен болады. Адамның әрекеті, оның талабы бойынша, оның жазасын кеседі; солай болды және солай болады. «Король Лир» патшаға емес, бұл адамзатқа берілген үкім