Кітапқа деген адалдық формуласы: тарих пен заман бірлікте

Кітапхана – адамдардың үнсіз достарын, кітаптарын кездестіретін, уақыт баяулағандай болып, бүкіл әлем бір сәт үнсіз қалатын тамаша орындардың бірі Өкінішке орай, бүгінгі күннің қарқынды жаңартылған технологиясы кітапханалардың рөлін төмендетіп, экранға тәуелді қоғам кітап беттері мен кітапхана сөрелерінен алыстап кетті. «525-ші газеттің» бұл жобасы оқырмандарға, әсіресе, жас студенттерге кітапхана деп аталатын туған жерге оралу үшін маңызды еске салу болып табылады Бүгінгі таңда кітапханалар оқу орындарында өзінің құнды өмірін өткізуде. Әрине, олардың тұрғындары негізінен студенттер, оқытушылар және ғылыми қызметкерлер. Жобамыздың келесі мекен-жайы Әзірбайжанның алғашқы жоғары оқу орны болып табылатын және 107 жыл бойы көшбасшылығын сақтап келе жатқан Баку мемлекеттік университетінің ғылыми кітапханасы. Әңгімелесуші әрі жол көрсетушіміз – Ғылыми кітапхананың директоры, Ақпарат және құжат айналымы факультеті кітапхана ісі кафедрасының доценті, тарих ғылымдарының докторы Нигар Исмаилова. Онымен әңгімемізді әу бастан – университетпен бірге құрылған осынау көне кітапхананың тарихынан бастадық 107 жылдық тарихи жол "Өздеріңіз білетіндей, Әзірбайжандағы беделді ғылым және білім орталығы Баку мемлекеттік университеті Әзірбайжан Демократиялық Республикасының реликті болып табылады. 107 жылдық тарихы бар университет мұсылман Шығысындағы жаңа үлгідегі алғашқы жоғары оқу орны ретінде әрқашан өзінің әзірбайжандық идеологиясына адалдығын көрсетіп келеді. Баку мемлекеттік университетінің 19 жылы 19 жылы құрылған ғылыми кітапханасы. университеттің негізі қалса, сол кездегі кітапхана қоры қайырымдылық және сыйлықтар есебінен қалыптасты Қазіргі уақытта біздің кітапхана қорында 2,5 миллионға жуық басылым бар. Әсіресе, кітапхана қорының байлығы республикамызда М.Ф. Ахундов. Біздің қор бірегей басылымдарға бай. Қордың құрамы әзірбайжан, ағылшын, орыс, неміс, француз, түрік, араб, парсы және т.б. Ғылыми кітапхана университет студенттеріне, аспиранттарына, докторанттары мен профессорларына, яғни 25 мыңнан астам оқырман контингентіне, сондай-ақ Әзірбайжанның және шет елдердің басқа да ғылыми мекемелерінің оқырмандарына қызмет көрсетеді Ғылыми кітапхана БМУ-дың 5 жеке корпусын қамтиды. Кітап алмасу қорының болуы басқа кітапханалармен кітап алмасуға да, әдістемелік орталық ретінде кітап сыйға тартуға да мүмкіндік береді БМУ Ғылыми кітапханасы – 1953 жылдан бері жарық көріп келе жатқан және дүние жүзінде жүргізілген ғылыми зерттеулердің нәтижелерін көрсететін анықтамалық журналдар алған республикамыздағы жалғыз кітапхана. Ғылыми кітапхана қорының байлығы, материалдық-техникалық базасы, жоғары білікті кадрлары, қызмет көрсету мәдениеті және басқа да көрсеткіштеріне байланысты 1971 жылы Әзірбайжан КСР Жоғары және орта білім министрлігінің тиісті бұйрығымен Әзірбайжан жоғары мектеп кітапханаларының әдістемелік орталығы болды. 1974 жылы кітапханаға Ғылыми кітапхана мәртебесі берілді Әрине, мұндай үлкен оқу орнының кітапханасының жұмысы ауқымды және күрделірек. БМУ ғылыми кітапханасының бірегей ерекшеліктерінің бірі – дәстүр мен заманның бірлігі. Бұл бірлік кітапхананың бір қарағанда жайлылық пен тыныштықты уәде ететін кең, жарық, көздің жауын алатын оқу залдарынан да байқалады. Оқырмандар бір жағынан кітаптарды ақтарып отырса, екінші жағынан қалаған басылымның электронды нұсқасын компьютерден іздеп әлек Мұндай кітапхананың құрылымы күрделі және алуан түрлі. Нигар ханым Ғылыми кітапхана өз қызметін Әзірбайжан Республикасының «Кітапхана ісі туралы» заңынан, университет жарғысынан туындайтын міндеттерге және университет басшылығының бұйрықтары мен нұсқауларына сәйкес ұйымдастыратынын айтады. Ректор Елчин Бабаевтың Ғылыми кітапхана қызметіне деген көңілі мен қамқорлығының нәтижесінде бүгінде кітапхана өз дамуының жаңа кезеңіне аяқ басты. Университет басшылығы Ғылыми кітапхана қызметін жетілдіру мақсатында тұрақты түрде құрылымдық реформалар жүргізіп келеді. Қазіргі таңда кітапханада 4 бөлім және 2 сектор бар. Бір қызығы, бөлімдер мен секторлардың атаулары бүгінгі күнмен үндеседі: Ақпаратты өңдеу және құжат айналымын ұйымдастыру бөлімі; Кітапхана-ақпараттық ресурстарды басқару және қызмет көрсету ұйымдастыру бөлімі; Әдістемелік жұмыс және ынтымақтастық бөлімі; электронды кітапхана бөлімі; Ақпараттық ресурстар және Ақпараттық қызметтер секторлары Әңгімелесушімнің айтуынша, ғылыми кітапханада ғылыми, оқу және көркем әдебиеттерден тұратын 5 абонемент бар және 500-ден астам оқырман бір мезгілде 8 оқу залын пайдалана алады: «Оқырмандарға қызмет көрсету жұмысын ұйымдастыруда және оқырмандар сұранысын қанағаттандыруда кітапханадағы ақпараттық-анықтамалық-библиографиялық қордың алатын орны зор. республикамыздағы ғылыми-зерттеу жұмыстарымен айналысатын барлық зерттеушілерге қызмет көрсетіп қана қоймай, кітапхананың анықтамалық-библиографиялық қорында оқырмандар үшін ең құнды ақпарат көзі болып табылатын журналдар мен газеттерде жарияланған мақалалар каталогы да бар деп айтуға болады Сирек кездесетін кітаптардың тірі тынысы арасында 107 жылдық орасан тарихы бар кітапханадан сирек кітаптарды таппау мүмкін емес. Нигар ханым атап өткендей, ғылыми кітапханада сирек және құнды басылымдар арнайы әйнекпен қорғалған өте қызықты әрі көздің жауын алатын оқу залы бар. Осы залға кірген сәттен бастап тарихтың қол жетпес, танып-білуге болмайтын қойнауына енгендей боласыз. Тарихи көшірмелер, қолжазбалар, газет-журналдар жан-жақтан күлімсіреп, ішінде жазылған әліпбиді түсіне алмасаңыз да, сізбен әңгіме бастайтындай Көзім бір кітаптан екінші кітапқа көшіп, саусақтарым таза былғарыдан жасалған бет қабықтарын, алтын сумен жазылған мәтіндерді сипап жатқанда, мен де Нигар ханымның: «Ғылыми кітапхананың сирек кітаптар мен қолжазбалар қорында сирек кітаптар, журналдар мен кітаптар, әзірбайжан, орыс, араб, неміс, француз, өзбек, парсы тілдерінде сирек кездесетін кітаптар бар. Урду және Оңтүстік Кавказ және Шығыс елдерінің әдебиетіне, тарихына, мәдениетіне, өнеріне және географиясына қатысты басқа тілдер. Құнды қолжазбалардың 96 данасы сақталған. Қолжазбалар мен құнды басылымдар кітапхананың жалпы қорында емес, университеттің сирек кітаптар мен қолжазбалар оқу залында сақтаулы. Бұл үлгілерді күн сәулесінен және ылғалдан қорғауға ерекше назар аударылады. Мұндағы ең көне қолжазбалардың бірі 992 жылы Хусамуддин бин Шарафуддинге тиесілі. «Таварихи-Булгария». Әзірбайжан кітапханаларынан табылған сирек және құнды басылымдар Әзірбайжан Республикасының ұлттық мәдени ресурстарының тізіліміне енгізілді. «Әзірбайжанның кітап ескерткіштері» атты электронды басылым дайындалды. Әзірбайжан мемлекеттік университетінің сирек және құнды басылымдар топтамасының 255 кітабы мен 36 журналы Әзірбайжан Республикасының ұлттық мәдени ресурстарының тізіліміне енгізілді Үздіксіз еңбек, үнемі жаңаратын қор Халықаралық байланыстарға тоқталған директор кітапхананың тек елмен ғана емес, 45 елдің 60-тан астам жетекші университеттерімен және ғылыми мекемелерімен байланысы барын, көптеген жоғары оқу орындарының профиліне сәйкес электронды және баспа түрінде әдебиеттерді сатып алып, кітап алмасуды жүзеге асыратынын айтады Оқырмандардың ақпараттық қажеттіліктерін жоғары деңгейде ұйымдастыру, сондай-ақ оларды электронды ресурстармен қамтамасыз ету мақсатында 2004 жылдан бері БМУ Ғылыми кітапханасы жанынан Әзірбайжан кітапханасының ақпараттық консорциумы (Az.KIK) жұмыс істейді. Az.CIS электронды журналдар мен электронды кітаптарды сатып алу бойынша халықаралық электронды баспалармен үнемі келіссөздер жүргізеді және мүше ұйымдарды білім және ғылым салаларына қолайлы электронды ақпараттық ресурстармен қамтамасыз етеді. Қазіргі уақытта республиканың 15 жоғары оқу орны Az.CIS мүшелері болып табылады және олардың EBSCO деректер базасына қолжетімділігін БМУ ғылыми кітапханасы жүзеге асырады Әзірбайжанда жасалған алғашқы электронды каталог Әзербайжандық жоғары оқу орындарының кітапханалары арасында электронды каталог құру алғаш рет БМУ Ғылыми кітапханасында басталды: «Біздің электронды кітапханамызда жалпы пайдалану үшін ашық жергілікті және қашықтан таратылатын ақпараттық ресурстар бар. Қазіргі уақытта электронды кітапхана бөлімі Ғылыми кітапханада толық мәтінді электрондық мәліметтер базасын құрумен айналысады. Мұнда электронды ақпараттық базаны жалпыға қолжетімді ету жолымен электрондық ақпараттық базаны толықтыру, жаңа жолдармен толықтыру процесі жүріп жатыр. және ерекше маңызы бар білім, монографиялар, оқулықтар мен оқу-әдістемелік кешендер цифрланып, электронды түрге көшірілді. деректер базасына енгізілді» Осы үдерістің тірі куәгері ретінде біз елімізде кітапхана ісіне үлкен мән беретін, жастарды кітапханаға тарту, олардың кітапқа қол жеткізуін ыңғайлы, кейде тіпті ыңғайлы ету үшін дәстүрлі және заманауи әдістерді аса табысты түрде қолданатын кітапхананың барына өте қуаныштымыз. Осыдан тура 12 жыл бұрын түлек болып кеткен Баку мемлекеттік университетін студент кезімізбен салыстыра отырып, тарих үшін өте қысқа мерзім саналатын 12 жыл жоғары оқу орны мен оның кітапханасы үшін ерекше даму жолы бола алатынын көрдік Барлық жағдайда өзгермейтін жалғыз нәрсе – БМУ Ғылыми кітапханасы кешегідей ғылым ғибадатханасы, студенттер мен оқытушылар құрамы үшін рухани азық болып табылады