«Арнайы инфляция»

Кипрдің солтүстігіндегі инфляция Түркиядан да, Кипрдің оңтүстігінен де асып түсті. Дегенмен, жарияланған ресми сандар жылдар бойы жаңартылмаған инфляция себетіне байланысты шындықты толық көрсетпейді деп көрсетілген. Экономистердің пікірінше, азаматтардың күнделікті өмірде кездесетін өмір сүру құны жарияланған инфляция деңгейінен әлдеқайда жоғары Ресми деректерге қарағанда, мамыр айында солтүстіктегі жылдық инфляция 37,28 пайыз деп жарияланса, Түркияда осы кезеңде бұл көрсеткіш 32,61 пайыз деңгейінде қалды. Кипрдің оңтүстігінде жылдық инфляция бар болғаны 3,7 пайызды құрады. Ай сайын солтүстікте 2,06 пайыз болған инфляция Түркияда 1,71 пайыз, оңтүстікте 0,9 пайыз болды Тақырып бойынша YENİDÜZEN-ке сұхбат берген экономист профессор, доктор Эрдал Гүряй түрік лирасы қолданыла бергенше Түркиядағы инфляцияның тікелей солтүстікке қарай жылжитынын айтып, «Бізде инфляцияның Түркиядан төмен болуы мүмкін емес» деді. Гюряй жылдар бойы жаңартылмаған өмір сүру себетінің құнының нақты көріністі көрсетпейтінін атап көрсетті және қазіргі есептеулердің қазіргі тұтыну әдеттерінен алыс екенін айтты Экономист, профессор, профессор Мұстафа Бесим солтүстіктің Түркиядан инфляцияны импорттап қана қоймай, ішкі құрылымдық проблемалардың да жанармай бағасының көтерілуіне себеп болғанын айтты. Бесим «Инфляцияны Түркиядан импорттаймыз, оның үстіне оны өзіміз жасаймыз» деген шағын және нәзік нарық құрылымы, жоғары энергия шығындары және жеткіліксіз жеткізілім Түркияға да инфляция әкелетінін айтты Экономист Махмут Сезинлер YENİDÜZEN-ке берген бағасында жарияланған ресми деректер мен азаматтардың күнделікті өмірде сезінетін өмір сүру құны арасында айтарлықтай айырмашылық бар екенін атап өтті. "Статистика институты жариялаған инфляция мен көшелерде сезілетін инфляция мүлдем басқа. Бұл сандар толығымен тапсырыс бойынша жасалған", - деген Сезинлер қазіргі сандар шындықты көрсетпейтінін және үй шаруашылықтарының күн сайын кедейленіп бара жатқанын атап өтті Статистика мекемесінің деректеріне қарағанда 2026 жылдың мамыр айында айлық инфляция 2,06 пайыз, жылдық инфляция 37,28 пайыз болды. Түркия Статистика мекемесі (TUIK) осы кезеңде жариялаған деректерге қарағанда Түркияда айлық инфляция 1,71 пайыз, жылдық инфляция 32,61 пайыз деңгейінде қалды Кипр статистикалық институты (CyStat) жариялаған мәліметтерге сәйкес, Кипрдің оңтүстігіндегі жылдық инфляция мамыр айында небәрі 3,7 пайызды құрады. Ай сайынғы өсім солтүстіктегі көрсеткіштерден әлдеқайда төмен, яғни 0,9 пайыз болды Экономистер YENİDÜZEN-пен тақырыпта сөйлесіп, солтүстіктегі инфляция деректерінің оңтүстік пен Түркиядан жоғары болуының себебін бағалады Экономист проф., доктор Эрдал Гуряй: Экономист профессор, доктор Эрдал Гүряй түрік лирасы қолданылған сайын Түркиядағы инфляцияның автоматты түрде солтүстікке қарай жылжитынын айтып, жоғары инфляцияның негізгі себебінің валюталық артықшылық екеніне назар аударды Гүряй түрік лирасының үнемі құнсызданатын ақша бірлігі болса, еуроның инфляцияға қарсы тұрақтырақ валюта екенін, сондықтан солтүстіктегі инфляцияның оңтүстікке қарағанда жоғары болуының сөзсіз екенін білдірді Гүряй үкіметтің дұрыс саясаттарымен инфляцияның белгілі бір дәрежеде төмендеуі мүмкін екенін, бірақ түрік лирасының құнсыздануының бағаға тұрақты қысым жасайтынына тоқталып, Түркиядағы жылдық 32,61 пайыздық инфляцияның солтүстігінде тікелей көрініс тапқанын айтты «Кипрдің солтүстігінде Түркияға қарағанда шамамен 5 пайызға артық инфляция болды» деген Гүряй бұл айырмашылықты азайтуға болатынын, бірақ қазіргі шарттарда Түркиядан төмен инфляцияға жетудің мүмкін емес екенін айтты Гүряй инфляцияны өлшеу әдісіне де назар аударды. Жылдар бойы жаңартылмаған өмір сүру себетінің құнының маңызды мәселе екенін айтқан Гүряй ескі тұтыну әдеттеріне негізделген есептердің нақты көріністі көрсетпейтінін айтты. Гүряй себеттің тез арада жаңартылуы және ағымдағы тұтыну әдеттеріне байланысты есептеулер жасалуы керек екенін атап өтті Ақша-несие саясаттарын Анкара анықтайтынын еске салған Гүряй солтүстіктің жоғары инфляциямен күресудегі құралдарының өте шектеулі екенін айтып, фискалдық саясаттармен кейбір қадамдар жасалуы мүмкін екенін, бірақ мемлекеттік қаржының қазіргі жағдайы бұған жол бермегенін атап көрсетті Гүряй «Тіпті жалақы төлеуде де қиындықтар бар, біз үнемі қарыздармыз. Мұның бәрі анық болғанымен, инфляциямен күресуге мүмкіндігіміз жоқ» деді. Ол былай деді: Экономист проф. д-р Мұстафа Бесим: Экономист профессор, доктор Мұстафа Бесим де инфляцияның жоғары болуының ең үлкен себебінің түрік лирасы екенін айтып, мұның жоққа шығарылмайтын шындық екенін айтты Дегенмен, мәселенің тек валюта бағамдарына байланысты емес екенін айтқан Бесим, нарықтың шағын және нәзік құрылымының да баға өсімін жылдамдатқанын атап өтті. Жаһандық өзгерістерге қарсы жылдам шаралар қабылданбағанын және жеткілікті қамтамасыз етудің жасалмағанын айтқан Бесим нарықта тұрақты валюталық алаңдаушылық бар екеніне назар аударды Бесим бұл жағдайдың тәуекел премиясын арттыратынын және сатушылар бұл тәуекелдерді бағаларына көрсететінін айтып, «Осы спиральдың арқасында инфляция деңгейі Түркиядан да жоғары» деді Соңғы айларда жанар-жағармай бағасының көтерілуінің шығындарды арттырғанын, бірақ нағыз таңқаларлық көріністің негізгі азық-түлік өнімдерінде болғанын атап көрсеткен Бесим негізгі азық-түлік бағасының өткен жылдың желтоқсан айынан бастап 19,62 пайыз өскенін айтты Бесім сонымен қатар көлік және денсаулық шығындарының артуына назар аударып, үй шаруашылығының ең негізгі қажеттіліктеріндегі бұл өсудің төмен және тұрақты кіріс сегменттеріне қатты әсер еткенін атап өтті Инфляция қоржынының жаңартылған жағдайда жарияланған өмір сүру деңгейінің жоғарылайтынын айтқан Бесім үй шаруашылығы бюджеті бойынша соңғы кешенді зерттеудің 2017 жылы жүргізілгенін және 2017 жылы жүргізілген зерттеудің пандемия жағдайларына байланысты жеткілікті түрде қабылданбағанын еске салды Пандемиядан кейін тұтыну әдеттерінің түбегейлі өзгергенін айтқан Бесим қазіргі қоржынның шынайы өмірді көрсетпейтінін және тез жаңартылуы керектігін айтты Энергия шығындарының инфляцияны қоректендіретін маңызды факторлардың бірі екенін айтқан Бесім жылдар бойы қажетті инвестицияның болмауына байланысты электр энергиясының қымбат тұтынылатынын атап өтті. Кейбір өнімдерде мезгіл-мезгіл орын алған кенет баға өсімінің экономика басшылығы тарапынан мұқият қадағалануы керектігін айтқан Бесим, қажет болған жағдайда сыртқы сауда режимінде реттеулер жасалып, нарықтағы ұсынысты арттыру үшін қадамдар жасалуы керектігін айтты Бесим «Түркиядан импорттаған инфляцияға қоса өзіміз де инфляция жасап жатырмыз» деп, мұның сатып алу қабілетін тікелей әлсірететінін баса айтты Экономист Махмут Сезинлер: Экономист Махмут Сезинлер жарияланған ресми цифрлардың шындықты көрсетпейтінін айтып, әлдеқайда қатал баға берді Түркиядағы өнеркәсіптік баға индексінің 4 пайыздың үстінде екеніне назар аударған Сезинлер солтүстіктегі импорттың шамамен 70 пайызының Түркиядан жасалғанын еске салды. Осыған қарамастан Сезинлер Статистика институтының өнеркәсіп бағасының өсуін есептеулерде жеткілікті түрде көрсетпегенін айтып, қазіргі шарттарда айлық инфляцияның 2 пайыз емес, 5 пайыздан жоғары болуы керектігін баса айтты Сезинлер «Біз жариялаған инфляция сандары толығымен тапсырыс бойынша жасалған» деді және Статистика институтының инфляцияны жалақыға көрсеткісі келетін өмір сүру деңгейімен бірдей жариялағанын атап өтті Сезинлер «Статистика институты жариялаған инфляция мен көшелерде сезілген инфляция мүлдем басқа» деді Түрік лирасының әсерінен импортталған инфляцияға қоса ел ішінде жаңа шығындардың пайда болғанын айтқан Сезинлер қазіргі қаржы жүйесінің жеткізушілер мен импорттаушыларды бағаларға тәуекел үстемелерін қосуға мәжбүрлегенін айтты Сезинлер жеткізушілердің сатудан бұрын да салық төлеуге мәжбүр болғанын және бағамдық тәуекел мен басқа да шығындардың қосылуымен импорттық өнімдер болуы тиіс болғаннан әлдеқайда қымбатқа түскенін айтты Инфляцияны төмендету үшін қаржы жүйесінде жан-жақты реттеу қажет екенін атап көрсеткен Сезинлер тұрақты валютаға өтудің сөзсіз болғанын алға тартты Сезинлер «ТЛ жасаған инфляцияны сіңіре алмаймыз. Нәтижесінде үй шаруашылықтары күн сайын кедейленіп жатыр» деді