Жұмысқа конкурс: дипломдар мен біліктілік жеткіліксіз

Түлектердің жұмысқа орналасуының орташа көрсеткіштеріне сүйене отырып, қай мамандықтар жұмысты ыңғайлы табатыны туралы ақпарат шығарылды. Бұл көрсеткіштер Мемлекеттік жұмыспен қамту агенттігінің «Түлектерді жұмысқа орналастыру рейтингі» туралы жариялаған ақпаратында көрсетілген. Ведомство таратқан ақпаратқа сәйкес, орташа 88 баллмен жұмыспен қамтудың ең жоғары көрсеткіші «Бизнесті ұйымдастыру және басқару (ағылшын тілінде оқытылады)» бағдарламасы бойынша тіркелді Екінші орынды «Электр энергетикасы» (Еуропалық Одақтың TEMPUS бағдарламасы аясында) орта есеппен 81,3 ұпаймен, үшінші орынды «Бизнес менеджмент» (бухгалтерлік есеп, қаржы, маркетинг, халықаралық бизнес) орта есеппен 77,6 ұпаймен иеленді «Тазалау жұмыстары» және «Мұнай және газ инженериясы» (оқыту ағылшын тілінде жүргізілетін) мамандықтарының түлектері де жұмыспен қамтудың жоғары көрсеткіштері бойынша рейтингте алғашқы бестікке енді Рейтингтік кестеде жоғары нәтижелер негізінен инженерлік, медицина және бизнеске бағытталған мамандықтарға шоғырланған. Ақпаратқа сәйкес, энергетика, денсаулық сақтау, авиация және IT салаларына қатысты мамандықтар еңбек нарығында бәсекеге қабілетті Айта кету керек, агенттік таратқан ақпаратта түлектердің еңбек нарығына қолжетімділігі мен жұмысқа орналасу деңгейі негізгі критерий ретінде алынған Қазіргі заманда еңбек нарығы тез өзгеріп, кейбір мамандықтарға сұраныс басқаларға қарағанда жоғары. Бұл сол салаларда білім алып жатқан адамдардың жұмыс табу мүмкіндігін арттырады. Қазіргі таңда жастар заман талабына сай мамандықтарды таңдауы керек. Диплом, жоғары білімді болу ғана емес, болашақтың біліктілігін де алу керек. Ең қолайлы жұмыстарды табатын біліктілік иелері негізінен нарықта сұраныс жоғары салаларда жұмыс істейтіндер. Бірақ тек біліктілік жеткіліксіз - практикалық дағдылар, тілдік дағдылар және тәжірибе де үлкен рөл атқарады. Қазіргі заманда өзін үнемі дамытып, жаңа білім алып жүрген адамдар кез келген салада жетістікке жете алады Қазіргі уақытта ақпараттық қауіпсіздік студенттері компьютерлік жүйелерді, желілерді және дербес компьютерлерді вирустардан, компьютерлік хакерлерден, террористік қауіптерден және ұйымдық тыңшылықтан қорғауға қажетті техникалық тақырыптарды оқып жатыр. Бұл ретте аталған саланың мамандары қажет Мамандық таңдау адамдардың болашақта жұмыссыз қалмауына және өз мансабын сәтті жүзеге асыруына көмектесуі керек Білім беру саласының сарапшысы Эльчин Эфендидің айтуынша, өндірісте роботтарды көбірек пайдалану жұмыс күшін жоғалтады: "Негізінен операторлық, композиция, т.б өнер түрлерінен айырылады. Қазіргі таңда еңбек нарығында ақпараттық технологиялар, педагогика, заңгерлік, ауыл шаруашылығы, электротехника және химия инженериясына бағытталған мамандықтарға сұраныс жоғары" Сарапшы баламалы энергетикаға қатысты біліктілікке сұраныс одан да арта түсетінін айтты. Сондай-ақ жаңа технологияға негізделген кәсіптерге де көңіл бөлінеді деп күтілуде Білім сарапшысы Эльчин Сулейманов мамандықтардың күн мен уақыт талабына сай өзгеріп отыратынын айтты: "Соңғы жылдары көбірек техникалық және технологиялық мамандықтарға - компьютерлік инженерия, киберқауіпсіздік, деректерді талдау және т.б. қызығушылық артып келеді. Сонымен қатар, Әзірбайжан үшін тағы бір басым мамандық - қарқынды ауыл шаруашылығымен, логистикамен, медицинамен байланысты өндіріс тізбегі, бірақ әлемдегі жалпы мамандықтар, т.б. тренд. жыл, мамандықтардың белгілі бір бөлігі, жасанды интеллект әсерінен және т.б. Жаңа жұмыс табу қиын, өйткені қоғам дамып келеді, сыни ойлау, командамен жұмыс істей білу және т.б Ұлттық Мәжілістің Ғылым және білім комитетінің мүшесі Эльнара Әкімованың айтуынша, еңбек нарығының нақты сұранысына көз жүгіртсек, бүгінде технологияға бағытталған мамандықтар алдыңғы қатарға шыққаны анық: «Жастар IT және бағдарламалау, цифрлық маркетинг, қаржы, есеп, медициналық қызмет, логистика және кәсіби техникалық салаларда қолайлырақ жұмыс тауып отыр. Бұл салаларда жетістікке жеткендердің басты артықшылығы – олар университет білімін практикалық дағдылармен ұштастыра алады. Яғни, енді тек диплом жеткіліксіз, талап етілетін басты сапа – біліктілік пен нәтиже. Әлем тәжірибе бұл шындықты растайды. Еуропа мен Америка Құрама Штаттарында гуманитарлық салада көптеген түлектер бар, бірақ бос орындар аз. Оның орнына техникалық және ғылыми салаларда білікті кадрлар тапшы. Бұл елдерде жастарды жұмысқа орналастыру практикалық тәжірибеге, нақты жобаларға қатысуға, оқу курстары мен сертификаттарға басымдық береді. Тағы бір маңызды фактор – әлеуметтік байланыстар мен кәсіби ортада мойындалу Депутат еңбек нарығына шығуда тіл білудің ерекше маңызды екеніне тоқталды: "Бүгінгі таңда ағылшын тілі қосымша артықшылық емес, қажетті шарт болып табылады. Шет тілін меңгерген жас ішкі нарықта да, халықаралық нарықта да көп мүмкіндіктерге ие болады. Екінші немесе үшінші тілді білу бұл мүмкіндіктерді екі есе арттырады. Бірақ тіл ғана емес, сонымен қатар қарым-қатынас, экономика және коммуникация қарқынды өзгеріп жатқан кезде өз бетімен жұмыс істеу маңызды. Жас адамның икемділігі – «Кім өзгеруге ашық, қашанда үйренуге дайын болса, ол өз орнын тезірек және сәтті табады» Е.Әкімова бүгінде диплом – бұл бастама, бірақ табысқа жету жеткіліксіз деп есептейді: «Еңбек нарығында жеңіске жету үшін жастар сұранысқа ие салаларды таңдап, білімін практикалық дағдылармен шыңдап, үнемі өз бетінше жұмыс істеуі керек. Кім осы үш бағытты дұрыс құрса, мамандық таңдау, тәжірибе және даму – сонда кез келген жағдайда жұмыс тауып, табысты мансап құруға болады. Бұл Әзірбайжан жастары үшін шынайы және қол жеткізуге болатын мақсат. Сізге тек уақыттың өзгермелі заңдылықтарын көру керек, дипломға қанағаттанбай, өзіңізге ақша салу керек. Өйткені қазіргі әлемде бұл жұмысқа орналасу емес, негізгі айырмашылықты анықтайтын құндылық жасау қабілеті» Ғылым және білім министрлігі жанындағы Қоғамдық кеңестің хатшысы Гүнай Акбарова соңғы жылдары диплом алып, бірақ мамандығына сай жұмысқа орналаса алмай жүрген жастардың бар екенін айтады: «Бұл жағдай еңбек нарығының талаптары мен білім беру жүйесі дайындаған кадрлардың сәйкес келмеуінен, ал екінші жағынан, жастардың университет қабырғасында оқып жүрген кезінде тәжірибелік дағдыларды жеткілікті түрде игере алмауынан туындап отыр. Көбінесе гуманитарлық-теориялық мамандықтарда оқитын жастар көп қиындық көреді. Тарих, философия, филология сияқты салалардың интеллектуалдық құндылығы жоғары салалар екені сөзсіз, бірақ бұл білімдер практикалық дағдыларға айналмаса, еңбек нарығында орын табу қиынға соғады. Керісінше, технология, инженерия, қаржы, IT және цифрлық маркетинг сияқты салаларда жұмыс табу оңайырақ, өйткені бұл біліктілік нарықтың нақты қажеттіліктеріне тікелей жауап береді» Г.Акбарова халықаралық тәжірибеде бұл тепе-теңдікті сақтауға ерекше көңіл бөлінетінін де тілге тиек етті: «Мәселен, Финляндия, Германия, Сингапур сияқты елдердің университеттері мен өндірісі арасында тығыз ынтымақтастық бар. Оқу барысында студенттер қазірдің өзінде нақты жобаларға қатысады, жұмыс ортасымен танысады және оқу бітіргенге дейін практикалық тәжірибе алады. Біздің елде бұл жүйе бірте-бірте қалыптасып келеді, бірақ әлі де теориялық білім практикалық тәжірибеден гөрі басымырақ. Дегенмен, қазіргі еңбек нарығында жұмыс беруші үшін ең құнды көрсеткіш – жастың нақты біліктілігі мен жеке бастамасы. Еңбек нарығына оңай енетін жастардың бірнеше ортақ белгілері бар: олар тілдік дағдыларды бағалайтын, цифрлық технологияларды пайдалана алатын және әлеуметтік дағдыларға белсенді жастар. Ағылшын тілі бүгін артықшылық емес, қажеттілік. Өйткені көптеген кәсіби салаларда тілдік дағдылар халықаралық ресурстарды, мәліметтер базаларын және оқыту платформаларын пайдаланудың сөзсіз шартына айналды. Сонымен қатар, жастарда топта жұмыс істеу, коммуникативті дағдылар мен проблемаларды шешу дағдылары сияқты «жұмсақ дағдыларды» дамыту қажет. Волонтерлік және тағылымдама бағдарламалары да жұмыс табу мүмкіндігін арттырудың маңызды факторлары болып табылады - өйткені бұл әлеуметтік желіні де, нақты жұмыс тәжірибесін де білдіреді» Оның пікірінше, тілдің қызметі тек қарым-қатынас құралы ретінде ғана бітпейді: «Шетел тілін үйрену адамның ойлауын өзгертеді, дүниетанымын кеңейтеді, халықаралық деңгейде бәсекеге қабілетті етеді. Бұл процестің негізі – адамның өз бетімен үздіксіз жұмыс жасауы. Диплом енді ақыры емес, бастамасы. Әлем өте жылдам өзгеруде, сондықтан «өмір бойы білім алу» қағидасы әрбір жастың кәсіби даму картасының негізгі нүктесіне айналуы тиіс Г.Акбарова аталған контексте балаларының болашақта табысқа жетуінде ата-аналардың да рөлі зор екеніне тоқталды: «Ата-аналар мамандық таңдауда олар қоғамның «танымал» салаларына ғана емес, баланың қызығушылығына, дағдысына және әлеуетіне сәйкес келетін бағыттарға көбірек бағытталуы керек. Сондай-ақ, олар балаларын тіл үйренуге, түрлі жобаларға қатысуға және нақты тәжірибе алуға ынталандыруы керек. Бала жақсы көретін салада оқу оның ынтасын да, кәсіби табысқа жету ықтималдығын да арттырады. Ендеше, бүгінгі таңда жастардың еңбек нарығына сәтті шығуының кілті – икемді ойлау, тіл білу, практикалық дағдылар және оқудан қорықпау. Білім беру жүйесі мен ата-ананың міндеті – олардың осы дағдыларды меңгеруіне жағдай жасау