«Мемлекет басшысы айқындаған стратегиялық міндеттер ғалымдар үшін жаңа мүмкіндіктер ашады» - профессор Горхмаз Иманов

Ғылым және білім министрлігі Математика институтының әлеуметтік-экономикалық процестерді анық емес модернизациялау зертханасының меңгерушісі, АМҒА корреспондент-мүшесі, профессор Горхмаз Иманов – бұлыңғыр экономика саласындағы елімізге белгілі ғалымдардың бірі. Ол анық емес логика теориясы негізінде әлеуметтік-экономикалық жүйелердің макрокөрсеткіштерін бағалау бағытында маңызды ғылыми зерттеулер жүргізу арқылы маңызды нәтижелерге қол жеткізді. Профессор Горхмаз Иманов әлеуметтік-экономикалық жүйелердің әртүрлі деңгейлеріндегі бар мәселелерді шешу мақсатында тиімді фазалық модельдерді ұсынды. 85 жылдық мерейтойы қарсаңында көрнекті ғалыммен бұлыңғыр экономиканың даму перспективалары, заманауи сын-қатерлер, цифрлық трансформация процестері, сондай-ақ профессордың көп қырлы ғылыми қызметі туралы әңгімелестік Құрметті Горхмаз мырза, сіз көп жылдар бойы анық емес экономикалық модельдер, жасанды интеллект, шешім қабылдау жүйелері және интеллектуалды басқару саласында жұмыс істеп келесіз. Соңғы уақытта қол жеткізген ең маңызды ғылыми нәтижелер мен жетістіктер туралы айтып берсеңіз? Соңғы уақытта алынған негізгі ғылыми нәтижелер әлеуметтік-экономикалық жүйелерді басқарудың жаңа үлгілері мен алгоритмдерін жасаумен байланысты. Бүгінгі таңда жасанды интеллект технологиялары сол модельдер мен алгоритмдерде жетекші орын алады және қазіргі заманғы басқарудың негізгі құралдарының бірі болып саналады. Бұлыңғыр логикалық әдістерді қолдану шешім қабылдауда, әсіресе күрделі, көп факторлы және белгісіз жағдайларда үлкен маңызға ие Әлеуметтік-экономикалық жүйе экономика, әлеуметтік сала және экология үш негізгі тірекке құрылғанын атап өтейін. Менің ғылыми қызметім осы үш бағытты қамтиды. Біз экономиканы басқарудың, экономикалық шешімдердің әлеуметтік салдарын бағалаудың, экологиялық қауіпсіздік пен тұрақты дамуды модельдеудің әртүрлі ғылыми тәсілдерін әзірледік Бұл салада жүргеніме 60 жылға жуықтады. Осы кезеңде менің ғылыми қызметім екі кезеңде жалғасты. Бірінші кезең көбінесе классикалық экономикалық-математикалық әдістермен байланысты болды. Осы кезеңде мен Әзірбайжанның әлеуметтік-экономикалық жүйелерін талдау, басқару және болжау бағытында стохастикалық бағдарламалау, эконометрикалық модельдер, салааралық тепе-теңдік модельдері негізінде зерттеулер жүргіздім Екінші кезең 2001 жылы басталды. Сол кезеңнен бастап мен әлеуметтік-экономикалық жүйелерді басқаруда анық емес модельдерді қолданумен шындап айналыса бастадым. Соңғы жылдары қол жеткізген негізгі нәтижелеріміз де осы бағытты қамтиды. Бұлыңғыр тәсілдер арқылы экономикалық процестерді дәлірек бағалау, тәуекелдерді алдын ала анықтау, шешім қабылдаудың баламалы нұсқаларын салыстыру және оңтайлы басқару тетіктерін құру мүмкін болды Болашақтың экономикалық басқару жүйесі жасанды интеллект, анық емес логика және үлкен деректер синтезі негізінде қалыптасады деп ойлаймын. Сондықтан бұл бағытта жүргізіп жатқан зерттеулеріміз теориялық тұрғыдан да, практикалық тұрғыдан да маңызды Сіз жетекшілік ететін зертханада қазіргі уақытта қандай өзекті зерттеу бағыттары жүргізілуде? Бұл еңбектердің ел экономикасын басқару мен болжауға қосқан үлесі қандай? Қазіргі таңда мен жетекшілік ететін зертханадағы негізгі ғылыми бағыт – әлеуметтік-экономикалық жүйелерді басқарудың анық емес модельдерін жасау және қолдану Соңғы уақытта зертханада «Экономикалық жүйені басқарудың анық емес модельдері» ғылыми-зерттеу жобасы аясында әлеуметтік-экономикалық жүйелерді басқару, бағалау және болжау бойынша жаңа ғылыми тәсілдер әзірленді. Бұл зерттеуде интуитивті анық емес логика, анық емес энтропия және DEMATEL әдістеріне негізделген әлеуметтік-экономикалық даму көрсеткіштерін дәлірек өлшеуге, экономиканы әртараптандыруды талдауға, қаржылық тұрақтылық индексін есептеуге, макроэкономикалық, әлеуметтік, экологиялық және қаржылық қауіпсіздікті бағалауға арналған жаңа модельдер ұсынылды. Бұл ретте жасыл экономиканың даму деңгейін анықтаудың, ақпараттық экономика мен адами капиталдың даму сапасын бағалаудың заманауи әдістемелері әзірленді Зертханада ерекше назар аударылатын бағыттардың бірі – жасыл экономика және тұрақты даму мәселелері. Осылайша, «Жасыл экономиканың дамуын бағалаудың анық емес модельдері» атты зерттеу жұмысында Әзірбайжан Жасыл даму индексін (GGI) бағалау және модельдеу мақсатында анық емес үлгіні тану моделі (FPRM) ұсынылды. Модель белгісіздік пен анық еместікті ескере отырып, бағалаудың дәлдігін арттырады, GGI көрсеткіштерінің деңгейін анықтауға және осы көрсеткіштерге әртүрлі араласудың ықтимал әсерін модельдеуге мүмкіндік береді. Есептеулер бұл модель Әзірбайжандағы жасыл даму деңгейін бағалауда тиімді екенін көрсетті. Зерттеу тұрақты дамуға қатысты дәлелді саясатты қалыптастырудың ғылыми әдіснамасын ұсынады. Басқа өзекті бағыттағы зерттеу жұмысы «Әлеуметтік тұрақтылықтың сапа деңгейін бағалаудың анық емес үлгілерін» әзірлеуге арналған. Бұл зерттеу аясында өмір сапасын, әлеуметтік капиталды, адами капиталды, адамның негізгі қажеттіліктерін, экономикалық қауіпсіздікті, әлеуметтік келісімді және әлеуметтік мүмкіндіктерді бағалау үшін әртүрлі анық емес модельдер ұсынылды. Сондай-ақ әлеуметтік ұтқырлықты болжау үшін анық емес лингвистикалық Марков тізбегі үлгісі жасалды. Ұсынылған тәсілдер әлеуметтік тұрақтылықтың негізгі көрсеткіштерін неғұрлым икемді және шынайы бағалауға, әлеуметтік тәуекелдерді анықтауға және әлеуметтік саясатты ғылыми негізде қалыптастыруға қызмет етеді Тұтастай алғанда, зертханалық зерттеулердің негізгі үлесі ол елдің экономикасын басқару және болжау үшін неғұрлым дәл, икемді және практикалық шешімдер қабылдау құралдарын жасайды. Бұл тәсілдер экономикалық саясаттың тиімділігін арттыруға, тәуекелдерді азайтуға және стратегиялық жоспарлауды күшейтуге бағытталған Алынған ғылыми нәтижелер жоғары анықтамалық индексі бар беделді халықаралық журналдарда жарияланатынын да айта кетейін, бұл жүргізілген зерттеулердің өзектілігінің көрсеткіші болып табылады Қазіргі заманда жасанды интеллект пен цифрлық технологиялар мемлекеттік басқаруда ерекше маңызға ие. Сіздің ойыңызша, Әзірбайжанның жаңа цифрлық архитектурасын қалыптастыру және осы саладағы мемлекет пен ғылыми мекемелердің алдында Президент Ильхам Әлиев белгілеген стратегиялық міндеттер қандай мақсаттарға қызмет етеді? Ең алдымен, қазіргі заманда Президент Ильхам Әлиевтің басшылығымен елдегі цифрландыру, инновациялар және жасанды интеллект салаларына көңіл бөлінуі Әзірбайжанның болашақ даму стратегиясының маңызды құрамдас бөлігі болып табылатынын атап өтейін. Мемлекеттік басқаруға жаңа технологияларды енгізу, электронды қызметтерді қолдану аясын кеңейту, цифрландыру процестерін жеделдету, инновациялық басқару тетіктерін құру – еліміздің жаңа кезеңдегі дамуын айқындайтын факторлар. Бұл саясат мемлекеттік ресурстарды тиімдірек пайдалануға, ашықтықты арттыруға және шешімдерді жедел қабылдауға кең мүмкіндік береді Көптеген жылдар бойы жасанды интеллект, үлкен деректер, математикалық модельдеу және цифрландыру саласындағы іргелі зерттеулер қазір практикалық қолдану кезеңіне өтуде. Мемлекет басшысы Ильхам Әлиев мырза айқындаған стратегиялық міндеттер ғалымдардың алдына жаңа мүмкіндіктер ашып, олардың жауапкершілігін бұрынғыдан да арттыра түсуде. Ғылыми мекемелер мен ұйымдарға өзекті мәселелерге бағытталған зерттеулер жүргізуге, мемлекеттік басқару, экономикалық болжау, тәуекелдерді бағалау және шешімдер қабылдау жүйелерін дамытуға белсендірек қатысу үшін нақты жағдай жасалған Ағымдағы жылдың 11 ақпанында Мемлекет басшысы «Әзірбайжанның жаңа цифрлық архитектурасы» деп аталатын бірыңғай іс-шаралар жоспарына арналған жиында сөйлеген сөзінде жасанды интеллектті қолдану мемлекеттік мекемелерде кеңінен таралу керектігін айтты. Бұл бүгінде осы салада жетекші елдерде бар. Президент Ильхам Әлиев жасанды интеллектті кеңінен қолданудың басқару органдарында өкілдік ететін адамдардың маңыздылығына да тоқталды. Мемлекет басшысының бұл пікірлері қазіргі заманғы басқару жүйесінде цифрландыру мен жасанды интеллект технологияларын қолдану аясын кеңейту керектігін тағы да көрсетеді. Мемлекеттік басқаруда неғұрлым дәл, жедел және ғылыми негізде шешімдер қабылдау үшін жасанды интеллектті кеңінен қолдану халықаралық тәжірибеде қазірдің өзінде кең тараған Негізгі күтілетін нәрсе – Әзірбайжанда жаңа цифрлық архитектура қалыптасқан сайын жасанды интеллектке негізделген басқару жүйелері мен «ақылды» экономикалық талдау механизмдері одан әрі дамиды. Бұл үдеріс елдің бәсекеге қабілеттілігін арттырады, адами капиталды дамытуға және ғылым мен менеджмент арасындағы байланысты нығайтуға ықпал етеді. жасайды. Бұл бағытта жүргізіліп жатқан саясат та көп жылдар бойы жүргізілген ғылыми зерттеулерді нақты нәтижеге айналдыруға тарихи мүмкіндік туғызады деп ойлаймын Ұстаз Корхмаз, Лутфи Задемен ғылыми әріптестік пен таныстық туралы не айта аласыз? Бұл байланыстар сіздің ғылыми қызметіңізге қандай әсер етті? Бірінші есіме проф. Лутфи Заденің Әзірбайжанға алғашқы сапары 1965 жылы болды. Ғалым Әзірбайжанда Қара теңіздегі «Адмирал Нахимов» термиялық кемесін автоматты басқару мәселелеріне арналған халықаралық ғылыми конференция (The International Federation of Automatic Control – IFAC) аясында бірнеше күн болды. Ол кезде біз аспирантураға енді ғана қабылданған жас зерттеушілер едік, Заде сынды ұлы ғалымның Бакуге келуі біз үшін өте маңызды оқиға болды Лутфи Задемен кездесу – менің ғылыми қызметімдегі маңызды кезең екенін ерекше атап өткім келеді. Онымен алғаш рет 2001 жылы халықаралық конференциялардың бірінде кездестім. Сол кездесуден кейін арамызда ғылыми қарым-қатынас, өзара әрекеттестік орнады. Кейінгі жылдары бұл байланыс менің анық емес экономика саласындағы қызметімді ынталандырды Лутфи Заде анық емес логика теориясын негізінен гуманитарлық және экономикалық салаларда қолдануды көздейтінін жиі атап өтті. Алайда алғашқы күндері бұл теория техника мен нақты ғылымдарда көбірек қолданыла бастады. Осыған байланысты жасанды интеллектті экономикада қолдану оны ерекше қызықтырды 2006 жылы мен Испанияда өткен халықаралық конференцияда сөз сөйлеп, мүмкіндікті пайдаланып, проф. Лутфи Задеге жақындап, зерттеуім туралы пікірін сұрадым. Ол мен ұсынған тәсілді оң бағалап, бұл бағытты өте қызықты деп санайтынын айтты. Лутфи Задемен соңғы кездесуім Финляндияда өтті. Әр кездесуіміз мен үшін ғылыми жағынан да, рухани жағынан да құнды болды. Онымен қарым-қатынас әрқашан жаңа идеялар, жаңа көзқарастар және болашақ зерттеу бағыттары туралы ойлауға түрткі болды Бұлыңғыр экономика саласындағы халықаралық ғылыми қызметіңіз бен жарияланымдарыңыз туралы не айта аласыз? Лутфи Заденің шәкірті, Испания Корольдік экономика және қаржы ғылымдары академиясының президенті, профессор Хайме Силь Алуса Заде теориясын экономикаға қолдану бойынша жүйелі зерттеулерді 1987 жылы бастап, осы саладағы негізгі мектептердің бірін қалыптастырғанын атап өткім келеді. Биыл оның 90 жылдығы аталып өтілмек. Сол мерейтойға орай бірқатар елдердің ғалымдарының қатысуымен «Бұлыңғыр экономиканың жасаушылары мен негіздері» атты іргелі кітап дайындалып жатыр Кітапты Италия, Польша, Испания және Әзірбайжан ғалымдары бірлесіп жазған. Басылымда бұлыңғыр экономиканың қалыптасуына үлес қосқан әртүрлі елдердің жетекші ғалымдары мен ғылыми мектептері ұсынылған. Осы саланың дамуы мен еліміздің ғалымдарының Әзірбайжан бағытындағы ғылыми үлестерін ұсынатын авторлардың қатарындамын Бұл ғылыми бағыттың биігінде тұрған тұлға – ұлы ғалым Лутфи Заде екені даусыз. Кітапта алдымен оның теориялық мұрасы, одан кейін осы мектепті жалғастырушы ғалымдардың қызметі кеңінен көрініс тапқан. Бұл ғылыми сабақтастықтың да, бұлыңғыр экономиканың халықаралық деңгейде дамуының да тарихындағы маңызды құжат болады Мен бір жайтты ерекше атап өткім келеді. Кездесулеріміздің бірінде Заде маған анық емес логиканы экономикалық қолдануда көбірек маманданған ғалымдармен жұмыс істеу пайдалы болатынын айтты және маған оның шәкірті, профессор Хайме Силь Алухамен жұмыс істеуді ұсынды. Тіпті жеке өзі хабарласып, кездесуін өтінді Бакуге оралғаннан кейін көп ұзамай мен Испанияға баруға және барлық ұйымдастыру мәселелерінде қолдау көрсетуге шақыру алдым. 2006 жылы мен Испанияға бардым және сол кезден бастап профессор Хайме Силь Алуксамен және оның ғылыми мектебімен тығыз ынтымақтастықты бастадым. Бұл байланыстар 20 жылға жуық уақыт бойы жалғасып, бірқатар маңызды ғылыми нәтижелерге қол жеткізілді 2006 жыл менің халықаралық ғылыми қызметімде ерекше кезең болып саналады. Сол жылы профессор Хайме Силь Алуханың қолдауымен және ұсынысымен Испаниядағы беделді «Fuzzy Economy» журналында менің алғашқы мақалам жарияланды. Бұл мен үшін бұлыңғыр экономика саласындағы халықаралық ғылыми кеңістікке интеграциялау тұрғысынан маңызды оқиға болды. Одан кейінгі кезеңде де осы бағыттағы зерттеулерімді, түрлі ғылыми мақалалар мен жобаларды жалғастырдым және зерттеу еңбектерін ашты Бұл ынтымақтастықтың маңызды нәтижелерінің бірі 2013 жылы Испания Корольдік экономика және қаржы ғылымдары академиясының мүшесі болып сайлануым болды.Бұл академияға мүшелік өте қатаң ғылыми критерийлер негізінде жүзеге асырылады және тек ғылыми нәтижелері ерекше ғалымдар мүше болып сайлана алады. Бұл жеке табыс қана емес, әзірбайжан ғылымына берілген жоғары баға деп есептеймін Сонымен қатар, өткен жылы Испанияның Корольдік экономика және қаржы ғылымдары академиясы 20 жылдық ғылыми қызметім мен нәтижелерімді жоғары бағалап, ғылыми жетістіктерімді қамтитын «Бұлыңғыр экономика үлгілері» атты кітап шығарды. Бұл басылым мен үшін жеке табыс қана емес, Әзірбайжан ғылымының халықаралық деңгейде танылуының көрсеткіші Соңғы жылдары алынған ғылыми нәтижелер халықаралық қызығушылық тудырады. Қазіргі уақытта менің «Экономикалық белсенділіктің әлеуметтік салдары: анық емес модельдер» атты жаңа кітабым Англияның беделді Кембридж университетіне баспаға қабылданды және алдағы айларда жарық көреді деп күтілуде. Бұл мен үшін өте маңызды. Әсіресе, мұндай беделді академиялық орталықта әзірбайжандық ғалымдардың еңбектері өте аз. Пәннің мәні - әлеуметтік көрсеткіштердің көпшілігін классикалық өлшем бірліктерімен толық және нақты бағалау мүмкін емес. Мысалы, өмір сапасы, әлеуметтік әл-ауқат, қанағаттану деңгейі, әлеуметтік әділеттілік сияқты ұғымдар көп қырлы және салыстырмалы. Сондықтан мұндай көрсеткіштерді зерттеудегі ең тиімді тәсілдердің бірі анық емес модельдер болып табылады Қорықпаған ұстаз, қазіргі жасанды интеллект технологияларының қазіргі даму кезеңін қалай бағалайсыз? Бұл саладағы негізгі тенденциялар қандай және олардың ғылыми және практикалық артықшылықтары қандай? Бүгінгі таңда жасанды интеллект саласында негізінен үш жетекші технология бар. Біріншісі - машиналық оқыту (Machine Learning), екіншісі - терең оқыту (Deep Learning), үшіншісі - үлкен тілдік модельдер (Large Language Models). Машиналық оқыту - бұл әртүрлі классикалық және заманауи әдістерді біріктіретін кеңірек ұғым. Бұған эконометриялық модельдер, анық емес модельдер, математикалық бағдарламалау әдістері, тепе-теңдік модельдері және басқа аналитикалық тәсілдер кіреді Жасанды интеллект саласындағы екінші маңызды бағыт – терең оқыту технологиялары. Терең оқыту негізінен адам миының жұмыс принциптерін модельдейтін нейрондық желілерге негізделген. Бұл жүйелер үлкен көлемдегі деректерді өңдеуге, күрделі қатынастарды анықтауға және уақыт өте келе жақсартуға мүмкіндік береді. Бұл технологиялар қазіргі заманда көптеген интеллектуалды шешімдердің негізі болып табылады. Бүгінгі таңда жасанды интеллект саласында мүлдем жаңа тәсілдер қалыптасуда және бұл процесс өте жылдам жалғасуда. Әсіресе соңғы жылдары экстенсивті тілдік модельдердің пайда болуы жасанды интеллект дамуының жаңа кезеңін ашты. Шамамен 2021-2022 жылдар аралығында бұл бағыт қарқынды дами бастады және зерттеу мүмкіндіктері айтарлықтай кеңейді Экстенсивті тілдік модельдердің негізгі артықшылықтарының бірі - адам сөзін, сөйлеу тілін түсіну, өңдеу және есептеу жазықтығына аудару мүмкіндігі. Тағы бір маңызды артықшылығы аудио және визуалды ақпаратты өңдеуге қатысты. Заманауи жасанды интеллект жүйелерінің адамның дауысын, кескінін, фотосуреттері мен әртүрлі заттардың кескіндерін талдап, олардан қорытынды шығару мүмкіндігі бар Үшінші артықшылығы - қысқа мерзімде дәлірек және оңтайлы нәтижелерге қол жеткізу. Дәстүрлі әдістермен ұзақ уақыт алатын көптеген процестер жасанды интеллект арқылы тезірек және тиімдірек орындалуы мүмкін. Сондықтан болашақтың басқару жүйелері жасанды интеллектке негізделетін болады Экономикалық процестерді модельдеуде анық емес логика мен жасанды интеллект әдістерін қолдану болашақта қандай жаңа мүмкіндіктер мен перспективаларды уәде етеді? Осы салада алынған практикалық нәтижелерді қалай бағалайсыз? Болашақта машиналық оқытудың, анық емес логиканың, эконометриялық тәсілдер мен математикалық бағдарламалау әдістерінің интеграциясы экономиканы басқаруда мүлде жаңа мүмкіндіктер туғызады деп ойлаймын. Яғни, жасанды интеллект пен анық емес логика тек технологиялық саланың ғана емес, әлеуметтік-экономикалық менеджменттің де болашағы Мен көптеген жылдар бойы машиналық оқытудың да, терең оқытудың да теориялық негіздеріне қатыстым. 60 жылға жуық ғылыми қызметімде осы салаларда жинаған білімім мен тәжірибем жасанды. әлеуметтік-экономикалық жүйелерді басқаруға интеллектуалдық әдістерді қолдануды мен үшін табиғи және логикалық үдеріске айналдырды. Бұл соңғы жылдардағы кездейсоқ қызығушылық емес, ұзақ мерзімді ғылыми зерттеулердің нәтижесі Сонау 2014 жылы Индонезияда өткен халықаралық конференцияда анық емес модельдер негізінде қаржылық тұрақтылықты бағалау туралы баяндама жасадым. Ұсынылған модель Индонезияның Орталық банкінің назарын аударды және оны сол мекеме сатып алып, жүзеге асырды. Бір қуанарлығы, бұл модель бүгінгі күнге дейін қолданылып келеді және өзінің тиімділігін сақтайды Кейінірек бұл әдіс кеңірек географияға тарай бастады. Маған жеткен мәлімет бойынша, бұл модель қазір әлемнің 41 елінде әртүрлі формада қолданылып жатыр. Бұл факт анық емес экономикалық модельдер тек теориялық қызығушылық тудырмайды, сонымен қатар нақты басқару жүйелерінде практикалық нәтижелер береді Жасанды интеллект технологиялары дамыған сайын біздің модельдерге деген қызығушылық арта түседі. Өйткені мемлекеттер мен қаржы институттары белгісіздік жағдайында неғұрлым икемді, дәлірек және ұтымды шешім қабылдау механизмдерін қажет етеді. Бұлыңғыр логика осы олқылықты толтыратын маңызды құралдардың бірі болып табылады. Соңғы жылдары Әзірбайжанда жасанды интеллект, цифрландыру және инновациялық менеджмент саласында қабылданған қадамдар осы зерттеулерді іс жүзінде қолдану үшін жаңа мүмкіндіктер туғызуда Жастардың ғылымға деген қызығушылығын арттырып, ғылыми-зерттеу қызметіне баулу – бүгінгі күннің ең көп талқыланатын және өзекті мәселелерінің бірі. Сіздің бай ғылыми және басқару тәжірибеңізге сүйене отырып, қазіргі заманда жас ғалымдар мен жоғары білікті ғылыми кадрларды даярлау үшін қандай қажетті шараларды жүзеге асыру қажет деп ойлайсыз? Жастарды ғылымға, әсіресе математика мен қолданбалы ғылымдарға баулуда белгілі бір қиындықтар бар. Математика ғылымы қашанда қажырлы еңбекті, шыдамдылықты, ерекше ойлауды қажет етеді. Бұл бағытқа әр жастың бейімі мен дайындығы бірдей бола бермейді. Біздің қызмет саласы көп қырлы және аса күрделі ғылыми бағыттарды қамтиды. Өйткені бұл сала бірнеше ғылымның тоғысқан жерінде орналасқан. Бұл салада табысқа жету үшін экономиканы, математиканы, технологияны, логикалық ойлауды және заманауи бағдарламалау тәсілдерін бірге оқу керек. Бұл ерекше күш салуды қажет етеді Тағы бір маңызды мәселе – материалдық ынталандыру. Өкінішке орай, көптеген жастар ғылымға қызығушылық танытқанымен, қаржы жағынан тиімді салаларға бет бұрады. Сондықтан, талантты жастардың ғылымға келуі үшін мемлекеттік қолдау, гранттық бағдарламалар, лайықты еңбекақы, халықаралық тәжірибеге мүмкіндіктер мен ғылыми ортаны күшейтіп, осы салада үгіт-насихат жұмыстарын жүргізу керек Бұл бағытта жүйелі қадамдар жасалса, Әзірбайжан ғылымы таяу жылдары еңбек нарығының талаптарына жауап беретін ғалымдар мен жоғары білікті кадрлардың жаңа буынын дайындай алады деп ойлаймын АМҒА Төралқасының Қоғаммен байланыс, баспасөз және ақпарат бөлімінің электронды ақпарат секторының меңгерушісі