Дала данышпаны: Женгиз Айтматов – QHA – Қырым ақпарат агенттігі

Бүгін 18 жыл бұрын түрік әлемі мен әлем әдебиетінің ірі жазушыларының бірі Женгиз Айтматов өмірден өтті. Түрік әлемінің ортақ құндылығы Женгиз Айтматов қайтыс болғанына 18 жыл толуында құрметпен еске алынды Әлем әдебиеті мен түрік әлемінің құдіретті жазушыларының бірі, қырғыз әдебиетінің маңызды өкілі Дженгиз Айтматов 1928 жылы 12 желтоқсанда Қырғызстанның Талас облысы Шекер ауылында мемлекет қайраткері Төреқұл Айтматов пен театр әртісі әрі ұстаз Нағима Айтматовтың баласы болып дүниеге келген 4 балалы отбасының тұңғыш перзенті Женгиз Айтматов 1929 жылы әкесі Төреқұл Айтматовтың жұмысына байланысты Мәскеуге көшіп келген соң, 1935 жылы Мәскеудегі кеңес мектебінде оқу жолын бастады. 1937 жылы Айтматовтың әкесінің тұтқындалып, бір жылдан кейін атылуы оның жас кезінде өміріндегі ең ауыр жарақатын бастан өткерді. 1938 жылы Кировское қаласындағы облыстық орыс мектеп-интернатына оқуға жіберілді ОЛ МАНАС ЭПОСЫ ТЫҢДАП ӨСЕДІ Айтматов өте білімді, мәдениетті әйел болған әжесі Айықман ханымнан халық ертегілері мен «Манас» дастанын тыңдап өсті 1942 жылы екінші дүниежүзілік соғыс басталып, ауылындағы мылтық ұстаған ер азаматтарды майданға алып кеткендіктен 14 жасында, небәрі 8-сыныпта оқып жүргенде ауылға хатшы болып тағайындалады. Осы кезеңде ол ауылшаруашылық техникасының санағы, салық жинаушы, орыс тілі мұғалімі қызметтерін атқарды Айтматов отбасымен 1946 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Джамбул қаласына көшіп келді. Осындағы мал дәрігерлік техникумын бірінші орынмен бітірді. Одан кейін 1953 жылы Фрунзе ауыл шаруашылығы институтын үздік бітірді ГАЗЕТТЕРДЕ ХАБАРШЫ БОЛЫП ЖҰМЫС ЕТЕДІ Айтматовтың «Журналист Цюда» повесі соғыста азапқа ұшыраған жапон балаларының өмірін баяндайтын оның 1952 жылы жаза бастаған алғашқы шығармаларының бірі Айтматов 1999-1999 жылдар аралығында Қырғызстан мал шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтында мал шаруашылығының бас маманы қызметін де атқарды.Осы жылдары өзі қызықтырған хабар таратуда тәжірибе жинақтау мақсатында қалалық газеттерде тілші болып, мақалалар жазды ҚЫРҒЫЗ ЖАЗУШЫ ЖӘНЕ МЕМЛЕКЕТТІК ҚАЙРАТШЫСЫ ЖЕҢІЗ АЙТМАТОВ Білімге деген құштарлығы ешқашан тоқтамайтын жас Айтматов Мәскеудегі Максим Горький атындағы әдеби институтқа түседі 1958 жылы жазған «Жемиль» романын француз ақыны Луи Арагон француз тіліне аударғанда, ол әдеби ортада танымал бола бастады Кейіннен «Бірінші ұстаз (1962)», «Негізгі аймақ (1963)» еңбектері жарық көрді. Оның 1963 жылы жарық көрген «Таулар мен далалар хикаялары» шығармасы үлкен әсер қалдырып, Лениндік сыйлықты алуға септігін тигізді ГОРБАЧОВТЫҢ КЕҢЕСШІСІ БОЛҒАН Кеңес Одағының Парламентінде депутат болған Айтматов сонымен қатар Кеңестік Социалистік Республикалар Одағының бұрынғы президенті және соңғы көшбасшысы Михаил Горбачевтің бес кеңесшісінің бірі болды Туып-өскен Қырғызстан тәуелсіздік алған соң, оны 1996 жылы Қырғызстан президенті Асқар Ақаев «мәдениет елшісі» етіп ЮНЕСКО-ның өкілі етіп тағайындады Кейінгі жылдары мемлекет қайраткері ретінде көптеген жұмыстарды атқарған Женгиз Айтматов Люксембург, Бельгия және Нидерландыда Қырғызстанның елшісі ретінде өкілдік етті. Ол сондай-ақ Еуропалық Одақ (ЕО) мен НАТО-да Қырғызстанның өкілі болды ШЫҒАРМАЛАРЫ 176 ТІЛГЕ АУДАРЫЛҒАН Түрік әлемінің ұлы жазушысы Дженгиз Айтматов «Мәңгілік келісім – таулар құлағанда» атты соңғы романын 2007 жылы жазды. Шығармалары 176 тілге аударылған Айтматов 1985 жылы Үндістанның Джахарлал Неру атындағы сыйлығы, 1985 жылы Жапониядағы А.А. 1988 жылы, 1994 жылы Еуропа әдебиеті бойынша Австрияның мемлекеттік сыйлығы, 1998 жылы Фридрих Рюккерт сыйлығы, 2004 жылы Александр Мен және Лео Копелев атындағы сыйлық ТҮРКІ ӘЛЕМІНІҢ ОРТАҚ ҚҰНДЫЛЫҒЫ: ЖЕҢГІЗ АЙТМАТОВ Түрік әлемінде сүйіспеншілікпен оқылған Айтматов Кеңес Одағы кезінде де Түркияда өте көп оқырманға ие болды. Оның Түркияға алғашқы сапары 1975 жылы Тұран елінің әдебиеті қызметі сыйлығын осы мойындаудың белгісі ретінде алу болды 1970 жылы жазған «Селви Бойлум Әл Язылым» романы оны Түркияда танытып, сүйсіндірді. 1977 жылы түсірілген кітапқа сәйкес түсірілген және басты рөлдерді Кадир Инаныр мен Түркан Шорай сомдаған фильм түрік киносының классиктерінің бірі болды Дженгиз Айтматовтың Түркияға тағы бірнеше рет келу мүмкіндігі болды. Ол 1992 жылы Ыстамбұл кино күндеріне қатысу үшін, 2007 жылы Түрік әлемі сыйлығы мен құрметті доктор дәрежесін алу үшін Стамбулға барды Айтматов Түркияда Бұл көптеген зерттеулерге шабыт берген құндылық. 1998 жылы Анкарада Айтматов атындағы халықаралық білім фестивалі ұйымдастырылса, 2013 жылы Эскишехир Түрік әлемінің мәдени астанасы іс-шаралары аясында Женгиз Айтматов атындағы Білім үйі ашылды ОЛ ГЕРМАНИЯДА ЕМ АЛҒАН ЖЕРДЕ ӨМІРІНЕН АЙТТЫ Айтматов 2008 жылдың мамыр айында Татарстан астанасы Қазан қаласында болған кезінде ауырып, 2008 жылы 10 маусымда 79 жасында емделуге жеткізілген Германияда қайтыс болды Елінің қамын ойлаудан, оған қызмет етуден жалықпайтын Айтматов өз шығармаларында Түркістан даласын, дала халқының тұрмыс-тіршілігін кеңінен суреттеген. Оның романдарында соғыстың қарапайым халыққа әсері, махаббат, ерлік, салт-дәстүр, ертегілер кең орын алады Ол 1980 жылы жазған «Ғасыр болса бір күн» романындағы «Мәңқұрт» кейіпкерімен ұлтына, бүкіл әлемге маңызды тарихи хабар беріп, тарихын ұмытып, отбасынан алшақтап, асыл құндылықтарынан ажырап бара жатқан қоғамдарды суреттейді МАНАС ЖӘНЕ ЖЕҢІЗ АЙТМАТОВ АТЫНДАҒЫ ҰЛТТЫҚ АКАДЕМИЯСЫ ҚҰРЫЛДЫ Қырғыз халқының түрік әлемі мен әлем әдебиетіне берген ең үлкен сыйы саналатын «Манас» эпопеясы мен Женгиз Айтматовтың шығармаларын зерттеу, сақтау және тарату мақсатында Қырғызстанда «Манас және Женгиз Айтматов ұлттық академиясы» құрылды Өсиетіне сәйкес ол өмір бойы аңсаған әкесінің бейіті де орналасқан Бішкектегі «Ата Бейіт» мемориалдық зиратына жерленді. Жыл бойына елден де, шетелден де келушілер болған ұлы жазушының дүниеден өткенінің мерейтойына орай әлемнің көптеген елдерінде еске алу шаралары өткізілуде