Мәңгілік көшбасшы феномені және қазіргі Әзірбайжан

Парламент депутаты Ұлы Көшбасшы Гейдар Әлиев – стратегиялық ойлау қабілетімен және көреген басқарушылық қабілетімен ерекшеленетін Әзірбайжанның қазіргі мемлекеттілік тарихында ерекше рөл атқаратын көрнекті саяси қайраткер. Оның қызметі ұлттық мүдделерді қорғауға, қуатты мемлекет құруға және халықтың әл-ауқатын қамтамасыз етуге бағытталған. Бұл саяси мұра белгілі бір кезеңді қамтып қана қоймай, одан кейінгі кезеңдерде дамудың негізгі бағыттарын айқындайтын стратегиялық желі қызметін атқарады. Ұлт Көшбасшысының идеялары бүгінгі күні де өзекті болып, тұрақты дамуға ықпал етуде Ұлт көшбасшысы Гейдар Әлиевтің кеңестік кезеңдегі қызметі оның болашақ мемлекеттілік миссиясының қалыптасуында шешуші рөл атқарды. Ұлт Көшбасшысының 1969 жылы республика басшылығына келуімен жүргізілген мақсатты саясаттың нәтижесінде өнеркәсіп саласында ауқымды даму мен маңызды жетістіктерге қол жеткізілді. Жаңа өндіріс орындары құрылды, жұмыс істеп тұрған зауыттар мен фабрикалар жаңартылды. Ауыл шаруашылығында өнімділікті арттыру, ирригациялық жүйелерді кеңейту және ауылдық жерлерде әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту бойынша маңызды шаралар жүзеге асырылды. Бұл кезеңде ұлттық кадрларды дайындау ерекше маңызға ие болды. Жастарды Одақтың озық жоғары оқу орындарына жіберіп, жоғары білікті мамандарды дайындап, менеджмент саласында кәсіби кадрларды қалыптастыру болашақ тәуелсіз мемлекеттің берік негізін жасады. Сонымен бірге, ұлттық-мәдени құндылықтарды қорғау, ана тілін дамыту және мәдени мұраны сақтау бағытында атқарылып жатқан жұмыстар халықтың ұлттық болмысын нығайтуға қызмет етті 1993 жылы маусымда Ұлы Көшбасшы Гейдар Әлиевтің билікке оралуы мемлекеттілікті қорғау тұрғысынан шешуші кезең болды. Ол кезде елде үстемдік еткен саяси дағдарыс, әлсіз басқару және ішкі қайшылықтар мемлекеттің өмір сүруіне үлкен қауіп төндірді. Осындай күрделі жағдайларда елде тұрақтылықты қалпына келтіру басталды, анархия мен бейберекеттік тенденцияларына тосқауыл қойылды. Ұлт көшбасшысының басшылығымен мемлекеттік басқару жүйесі қайта құрылып, құқықтық негіздері нығайып, қоғамда сенім ортасы қалыптасты. Бұл кезең ұзақ мерзімді даму стратегиясын анықтауға да негіз болды 1994 жылы 12 мамырда қол қойылған атысты тоқтату келісімінің еліміздегі жаңа кезеңнің бастауы ретіндегі маңызы зор. Соғысты тоқтату адам шығынын болдырмауға және экономикалық ресурстарды тиімді бағыттарға бағыттауға мүмкіндік берді. Тұрақты ортаның қалыптасуы инвестициялық тартымдылықты арттырып, болашақта экономикалық жобаларды жүзеге асыруға жағдай жасап, елдің даму қарқынының артуына әкелді 1994 жылдың 20 қыркүйегінде қол қойылған «Ғасыр келісімі» еліміздің экономикалық дамуындағы бетбұрысты кезең болды. Осы келісім арқылы халықаралық ынтымақтастық кеңейіп, ірі инвестициялық жобалар жүзеге асырыла бастады, экономиканың жандану үдерісі жеделдеді. Халықаралық серіктестермен экономикалық байланыстарды кеңейту және нығайту бағытында маңызды қадамдар жасалды. Алынған қаржы ресурстары инфрақұрылымды жаңартуға, өңірлерді дамытуға және әлеуметтік бағдарламаларды жүзеге асыруға бағытталды. Осы саясаттың нәтижесінде экономикалық тұрақтылық қамтамасыз етіліп, жаңа жұмыс орындары ашылып, халықтың әл-ауқатының деңгейі артты Гейдар Әлиев жүргізген армия құру саясаты мемлекеттік қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі басты басым бағыттардың бірі ретінде айқындалған. Оның басшылығымен қарулы күштерді біртұтас қолбасшылық негізінде жасақтау, тұрақты армия құру және әскери басқару жүйесін жетілдіру бағытында дәйекті де мақсатты шаралар жүзеге асырылды. Бұл үдеріс аясында кәсіби әскери кадрларды даярлауға ерекше мән беріліп, әскери білім беру жүйесі дамып, офицерлер мен сарбаздардың жауынгерлік даярлығының деңгейі көтерілді. Бұл ретте армияның материалдық-техникалық базасын нығайту және заманауи әскери технологияларды қолдану бағытында маңызды қадамдар жасалды. Әскери бөлімдерді жабдықтауды жақсарту, тәртіпті нығайту және жауынгерлік қабілеттілікті арттыру бағытында жүргізілген жұмыстардың нәтижесінде қарулы күштер икемді әрі тиімді деңгейге көтерілді. Осы саясаттың нәтижесінде мықты, кәсіби және дайындығы жоғары ұлттық армия қалыптасты. Кейінгі кезеңдерде қол жеткізілген табыстардың арқасында жасалған әскери әлеует оның берік іргетасын қалыптастырып, мемлекеттің қорғаныс қабілетін айтарлықтай арттырды. Осы стратегиялық көзқарастың арқасында армия қауіпсіздіктің кепілі ғана емес, сонымен қатар мемлекеттік тәуелсіздікті қорғауда және ұлттық мүддені қорғауда сенімді тірек қызметін атқарады 1995 жылы 12 қарашада референдум (жалпы дауыс беру) арқылы қабылданған Әзірбайжан Республикасының Конституциясы қазіргі мемлекеттік құрылыстың негізгі құқықтық негізін құрайтын маңызды құжат ретінде ерекше маңызға ие. Гейдар Әлиевтің басшылығымен дайындалған бұл Конституция тәуелсіз мемлекеттің құқықтық, саяси және институционалдық негіздерін айқындап, мемлекеттік басқаруды демократиялық принциптерде құруға кең мүмкіндіктер туғызды. Ол құжат құқықтық акт қана емес, мемлекеттің болашақ даму бағыттарын айқындайтын стратегиялық бағдарлама болды Конституцияның қабылдануымен адам құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету мемлекеттік саясаттың негізгі басымдылықтарының біріне айналды. Құжатта азаматтардың негізгі құқықтары мен бостандықтары – өмір сүру құқығы, сөз және пікір бостандығы, меншік құқығы, еркін жиналу құқығы және басқа да негізгі құқықтар кеңінен айқындалды. Бұл ережелер мемлекеттік және азаматтық қатынастардың құқықтық негіздерін айқындап, әрбір жеке адамның құқықтарын қорғауды қамтамасыз ететін тетіктерді қалыптастыруға жағдай жасады. Бұл ретте мемлекеттің құқықтар мен бостандықтарды қамтамасыз ету жөніндегі міндеттері де нақты айқындалып, құқықтық мемлекет құрылысының маңызды құрамдас бөлігі болды Биліктің бөліну принципі конституциямен айқындалып, заң шығарушы, атқарушы және сот билігінің қызмет салалары айқындалды. Бұл принцип мемлекеттік басқаруда тепе-теңдік пен өзара бақылау тетіктерін қалыптастыруға мүмкіндік берді. Заң шығару билігін парламент арқылы жүзеге асыру, атқарушы биліктің біртұтас жүйеге негізделген жұмыс істеуі, сот билігінің тәуелсіздігін қамтамасыз ету құқықтық мемлекет моделінің негізгі құрамдас бөліктері ретінде айқындалды. Бұл факторлар мемлекеттік басқарудағы ашықтық пен жауапкершілікті арттыруға және заң үстемдігін қамтамасыз етуге қызмет еткен маңызды қадам болды Заңдылық принципі қоғам өмірінің барлық салаларында басты өлшем ретінде әрекет етті. Мемлекеттік органдардың қызметі заңдармен реттеледі, құқықтық нормаларды бұзуға қарсы тиімді тетіктер қалыптасты. Осының барлығы құқықтық қатынастардың тұрақтылығын қамтамасыз етіп қана қоймай, азаматтардың мемлекетке деген сенімін нығайтты. Заң үстемдігін қамтамасыз ету әлеуметтік-экономикалық және саяси реформаларды жүзеге асырудың сенімді негізін жасады. Сонымен бірге Конституция демократиялық қоғамды қалыптастырудың маңызды құқықтық негіздерін айқындап берді. Бұл құжатта саяси плюрализм, көппартиялық жүйе, еркін сайлау және азаматтық қоғамды дамыту сияқты қағидаттар көрсетілген. Бұл факторлар қоғамның әртүрлі қабаттарының саяси процестерге қатысуын қамтамасыз етумен қатар, демократиялық басқару мәдениетінің қалыптасуына ықпал етті. Мемлекет пен қоғамның өзара қарым-қатынасындағы құқықтық базаны айқындау тұрақтылық пен тұрақты дамуды қамтамасыз етуге қызмет етті Экономикалық қатынастардың құқықтық негіздерін анықтауда Конституцияның қабылдануы да маңызды рөл атқарды. Меншіктің әртүрлі нысандарын тану, кәсіпкерлік қызметті құқықтық қорғау және нарықтық қатынастардың дамуына қолайлы жағдай жасау экономикалық жүйенің қалыптасуына серпін берді. Бұл ережелер елдегі экономикалық реформаларды жүзеге асыруға және нарықтық экономикаға көшуді жеделдетуге жағдай жасады. Сонымен қатар, Конституция мемлекеттің әлеуметтік саясатының негізгі бағыттарын да айқындап берді. Ол құжатта халықты әлеуметтік қорғауды қамтамасыз ету, білім беру мен денсаулық сақтауды дамыту, азаматтардың лайықты өмір сүру деңгейін қамтамасыз ету сияқты мәселелер көрініс тапты Соның нәтижесінде 1995 жылғы Конституция қазіргі мемлекеттік құрылыстың негізін құрайтын, құқықтық мемлекет пен демократиялық қоғам моделін қалыптастыруға қызмет ететін іргелі құжат ретінде тарихқа енді. Бұл Конституция сол кезең үшін ғана емес, одан кейінгі даму кезеңдері үшін де берік құқықтық негіз рөлін атқарды және ол мемлекеттің тұрақты дамуын қамтамасыз ететін басты бағдар құжаты ретінде өзінің маңыздылығын сақтап келеді Халықтың әл-ауқатының ұлттық көшбасшысы Гейдар Әлиев ілгерілетуді басты басымдықтардың бірі ретінде белгіледі. Осы саясат аясында халықты әлеуметтік қорғау жүйесін нығайту мақсатында зейнетақы мен жәрдемақыларды көбейту, аз қамтылған отбасыларға мемлекеттік қолдау көрсетуді кеңейту, әлеуметтік қамсыздандыру тетіктерін жетілдіру бағытында дәйекті қадамдар жасалуда. Бұл ретте халықтың әлеуметтік әл-ауқатын арттыруға халықты жұмыспен қамтуды арттыру, жаңа жұмыс орындарын құру және еңбек нарығын реттеу саласында жүзеге асырылған шаралар маңызды әсер етті. Сол тәсілдің нәтижесінде қоғамда әлеуметтік әділеттілікті қамтамасыз ету бағытында айтарлықтай жетістіктерге қол жеткізілді Білім беру саласында жүргізілген реформалар еліміздің болашақтағы дамуы тұрғысынан стратегиялық маңызға ие болды. Жаңа мектептердің құрылысы, жұмыс істеп тұрған оқу орындарын күрделі жөндеуден өткізу және заманауи құрал-жабдықтармен қамтамасыз ету білім беру инфрақұрылымының сапалы жаңаруына әкелді. Сонымен қатар, білім беру бағдарламаларын жаңғырту, мұғалімдердің кәсіби деңгейін арттыру және оқытудың инновациялық әдістерін қолдану нәтижесінде білім сапасы айтарлықтай артты. Ұлттық кадрлық әлеуетті нығайту бағытында қолға алынған бұл шаралар еліміздің зияткерлік дамуына маңызды үлес қосты Денсаулық сақтау саласында жүргізіліп жатқан реформалар халықтың денсаулығын сақтауға және медициналық қызмет көрсету сапасын арттыруға бағытталған. Жаңа емдеу мекемелерінің салынуы, жұмыс істеп тұрған ауруханалардың қайта құрылуы және заманауи медициналық құрал-жабдықтармен жабдықталуы денсаулық сақтау саласының дамуын жеделдетті. Алдын алу шараларын кеңейту, өңірлердегі медициналық қызметтердің қолжетімділігін арттыру және білікті медициналық кадрларды даярлау бағытында жүргізіліп жатқан жұмыстар халықтың денсаулық көрсеткіштерін жақсартуға жағдай жасады. Осы саясаттың нәтижесінде денсаулық сақтау жүйесі заманауи және тиімді құрылым ретінде қалыптасты Гейдар Әлиевтің сыртқы саяси стратегиясы ұлттық мүддеге негізделген теңгерімді көзқараспен сипатталды. Халықаралық ұйымдармен ынтымақтастықты кеңейту, аймақтық жобаларға белсенді қатысу және дипломатиялық қарым-қатынастарды дамыту нәтижесінде мемлекет халықаралық әлемде өз ұстанымын нығайтты. Бұл саясат еліміздің геосаяси маңыздылығын арттырып, халықаралық деңгейде сенімді серіктес ретінде танылды Гейдар Әлиев айқындаған стратегиялық бағытты Президент Ильхам Әлиев қазіргі заман талабына сай әзірлеуде. Әзірбайжан 2020 жылдың күзінде болған 44 күндік Отан соғысында тарихи Жеңіске қол жеткізіп, ұзақ жылдарға созылған оккупацияны аяқтады. Бұл Жеңіс қуатты мемлекеттік саясаттың, халық билігінің бірлігінің, экономиканың дамуы мен заманауи армия құрудың қисынды нәтижесі ретінде бағаланады. 2023 жылдың 19-20 қыркүйегінде жүргізілген жергілікті антитеррорлық іс-шаралардың нәтижесінде өңірде еліміздің егемендігі толық қамтамасыз етіліп, аумақтық тұтастық қалпына келтіріліп, жаңа шындықтар қалыптасты Осылайша, бүгінгі қол жеткізген барлық табыстардың негізін Гейдар Әлиевтің саясаты құрайды. Ол айқындаған стратегиялық бағыт заманауи дамудың негізгі бағыттарын айқындап, мемлекеттің тұрақты дамуын қамтамасыз етіп, болашақ ұрпақ үшін сенімді жол картасы қызметін атқарады