Ариф Рахимзаде мен Мисир Мардановтың 15 маусымдағы естеліктері

1993 жылғы маусымдағы оқиғалар Әзірбайжанның жаңа тарихындағы бетбұрыс кезеңі болып саналады. Елде саяси дағдарыс, әскери қақтығыс қаупі және басқару дағдарысы кезінде орын алған процестер келесі даму кезеңінің негізін қалады. Сол күндердің көзі тірі куәгерлері болған YAP Ардагерлер кеңесінің төрағасы Ариф Рахимзаде және бұрынғы білім министрі Мисир Марданов Modern.az сайтына берген мәлімдемелерінде 33 жыл бұрын болған оқиғаларды еске алып, Гейдар Әлиевтің Әзербайжан тағдырында билікке оралуының рөліне тоқталды Бұрынғы депутат, YAP Ардагерлер кеңесінің төрағасы Ариф Рахимзаде Modern.az сайтына 1993 жылғы маусым оқиғасы қарсаңында Әзірбайжандағы жағдайдың өте қиын болғанын айтты "Мамыр айында билік АПК қолына өтті. Елдегі жағдай сыни деңгейге жетті. Осындай жағдай болды, қызметі жоғары, табысы жоғарылардан басқа ешкімнің дерлік бұл жағдайға көңілі толмады. Халық та, билік те жағдайдың бақыланбайтын деңгейге жеткенін түсінді. Сондықтан сол кездегі үкімет Гейдар Әлиевке үндеу тастады Гейдар Әлиев өте тәжірибелі, дана саясаткер болды. Оны Бакуге шақырғандардың не қалайтынын жақсы білетін. Сол кезде ел дағдарысынан шығу үшін оның тәжірибесі мен ұйымдастырушылық қабілеті қажет еді. Алайда олар оған қызмет бергісі келмеді. Ақыры, көптеген өтініштерден кейін Гейдар Әлиев 9 маусымда Бакуге келді Ариф Рахимзаденің айтуынша, сол күндері президент пен Гейдар Әлиев арасында бірқатар кездесулер өтіп, нәтижесінде оның парламент төрағасы болып сайлануы туралы келісімге қол жеткізілді: «Оған дауыс беруге барлығы дайын болды. Тіпті оған ренжіген немесе жазалаған адамдар. Бір фактіні айтайын, ол кезде президент аппаратында жұмыс істеп, баспасөз мәселелерін қарайтын адам бар еді, ол Гейдар Әлиевті жақсы көрмейтінін білсе де қолдаймын деген. Парламент сессиясын шақыру үшін қол жинадық. Бірақ олар парламент төрағасын сайлау кезінде Гейдар Әлиевтің есімін дауыс беруге де рұқсат етпеді Гейдар Әлиев Жоғарғы Кеңес отырысында елдегі жағдайды жан-жақты талдап берді. Бір жағынан Армениямен соғыс болса, екінші жағынан Зехрады Гусейнов көтерілісінен, Талыш-Мұған оқиғаларынан және Шушаны басып алудан кейін туындаған қиын жағдай басым болды Ол сол кезде елде орын алған дағдарыстың ауқымы өте ауқымды болғанын айтты "Парламентте Қорғаныс министрі болған Рахим Ғазиев сөз сөйлеп, мәселені тек дауыс беру арқылы шешу мүмкін еместігін айтты, өйткені елде төтенше жағдай болды. Гянджада Зеридах Гусейнов қарулы күштерді басқарып, Бакуге келетінін ашық айтты. Тіпті Бакуде асау тұрғызып, билік өкілдерін дарға асатынын да айтты Мұндай жағдайда Гянджаға ҚХДП-дан ешкім бара алмады. Біз «Жаңа Әзірбайжан» партиясының өкілдері ретінде Абулфаз Эльчибеге хабарласып, оның келісімімен жағдайды зерттеу үшін Гянджаға бардық. Бірақ біз қайтып келгеннен кейін олар айтқанымызға сенбей, бізді айыптады» Ариф Рахимзаде Гейдар Әлиевтің Гянджа сапарынан кейін жағдай өзгере бастағанын атап өтті: "15 маусымда Гянджадан оралған Гейдар Әлиев парламент спикері болып сайланды. Осыдан кейін Әзірбайжанның қайта жандану кезеңі басталды. Заңсыз қарулы топтар жойылып, тұрақты армия құрылды. Содан кейін атысты тоқтатуға қол қойылды, мұнай келісімшарттары жасалып, елдің даму кезеңі басталды Гейдар Әлиев билікте болған кезінде бірқатар қоқан-лоққыларға, тіпті қастандық жасауға да тап болды. Дегенмен, оның халқымызға, мемлекетімізге берген ең үлкен сыйы өзі жазған саяси бағыттың сабақтастығын қамтамасыз ету болды. Кейін билік басына Ильхам Әлиевтің келуімен экономикалық даму қарқын алып, Әзірбайжанның халықаралық беделі көтеріліп, еліміз БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесіне мүше болып сайланды 44 күнге созылған Отан соғысында жеткен жеңіс – сол саясаттың жемісі. Әзірбайжан бүгінде күштірек, ықпалды мемлекет» Бұрынғы Білім министрі, ЖАП Ардагерлер кеңесінің мүшесі Мисир Марданов 1993 жылғы оқиғаның көзі тірі куәгері екенін айтты "Ол кезде мен Баку мемлекеттік университетінде проректор болып жұмыс істейтінмін. Жағдай өте шиеленіскен еді. Кез келген сәтте азамат соғысы басталып кету қаупі бар еді. Зебрад Гусейновтың қарулы топтары Науаи бекетіне дейін жеткен. Екінші жағынан, елдің оңтүстігінде Талыш-Мұған Республикасы жарияланған болатын. Билік іс жүзінде жағдайды бақылауда қиынға соқты", - деді Мисир Марданов Оның айтуынша, халық та, билік те тығырықтан шығудың жолын Гейдар Әлиевтің Бакуге оралуынан көрген: Елдің қиын жағдайын ескеріп, бұл жауапкершілікті өз мойнына алып, Гянджаға барып, жағдаймен танысып, кейін парламентте жан-жақты ақпарат беріп, 15 маусымда парламент спикері болып сайланды Мисир Марданов бұдан кейінгі үдерістер Әзірбайжанның тағдырында шешуші рөл атқарғанын айтты "Екі күннен кейін Абулфаз Эльчибей өзінің ата қонысы - Калекиге барды. Кейінірек референдум өтіп, Гейдар Әлиев президент болып сайланды. Мен сол референдумға қатысушылардың бірі болдым. Егер Гейдар Әлиев сол кезде билікке оралмағанда, бүгінгі Әзірбайжан болмас еді деп сенімді түрде айта аламын. Ол елді ауыр дағдарыстан шығарып, тәуелсіз мемлекет құруды жалғастырды Ұлт көшбасшысы Гейдар Әлиев белгілеген саяси бағыт және сол саясатты сәтті жалғастырған Президент Ильхам Әлиевтің қызметі бүгінгі Әзірбайжан мен Әзірбайжан халқының қол жеткізген табыстарының негізі болып табылады. Мұны әркім білуі және ұмытпауы керек»