Жоғарғы Сот халықаралық жүк тасымалдау қатынастарында жүк жөнелтуші мен тасымалдаушыны анықтауға қатысты құқықтық ұстанымын білдірді

Халықаралық жүктердің зақымдануы немесе жойылуы туралы даулардағы негізгі мәселелердің бірі жүк жөнелтуші мен тасымалдаушыны дұрыс анықтау болып табылады. Осы мәселелерге қатысты маңызды құқықтық ұстаным Әзірбайжан Республикасы Жоғарғы Сотының жақында қабылданған шешімдерінің бірінде көрсетілген Бұл туралы ҚазАқпаратқа Жоғарғы соттан хабарлады Даудың мәні мынада екені айтылды Іс бойынша талап қоюшы жауапкер заңды тұлғаның жүргізушісімен жасалған ауызша келісім бойынша оның дата өнімі Ресейге тасымалдануы тиіс болғанын айтты. Тасымалдау кезінде орын алған жол-көлік оқиғасының салдарынан өнім жарамсыз болып, талапкер келтірілген шығынды өтеуді талап еткен Алайда жүкті тасымалдауға қатысты ресми құжаттарда – кедендік декларацияда және халықаралық жүкқұжатта (ХМР) – жүкті жөнелтуші ретінде басқа тұлға, ал тасымалдаушы ретінде заңды тұлға көрсетіледі. Дәл осы қайшылық сот дауына негіз болған Бұл қаулыда Жоғарғы Сот коммерциялық қатынастардың ерекше сипаттамалары (жүйелі, күрделі, пайдаға бағытталған және жоғары тәуекелділігі) осы қатынастардан туындайтын даулар бойынша дәлелдеудің жоғары стандарттарын талап ететінін тағы да атап өтті. Мұндай қатынастарда әдетте «жазбаша дәлелдемелердің басымдылығы» принципіне негізделген, әсіресе жазбаша құжаттар (келісім және т.б.) жоғарырақ және сенімдірек дәлелдемелер болып саналады Жоғарыда айтылғандар тұрғысынан жүкті тасымалдау шартынан туындайтын даулар бойынша тараптар арасында жасалған жазбаша келісімнің, жөнелту құжаттарының, әсіресе жүкқұжатының құқықтық маңызы ерекше атап өтілді. Заң бойынша, егер керісінше дәлелденбесе • жүк жөнелтуші мен тасымалдаушы арасында шарттың болуы; • тасымалдаушының жеке басын растайтын негізгі құжат болып саналады Азаматтық кодекстің 851-бабына сәйкес жүк жөнелтуші деп атынан жүкті жөнелтуге рұқсат берілген тұлға түсініледі. Басқаша айтқанда, жүкқұжатта және кедендік құжаттарда белгілі бір тұлға жүк жөнелтуші ретінде көрсетілсе, алдын ала құқықтық бағалауда сол тұлға жүк жөнелтуші болып есептеледі Талапкер қаралып отырған жағдайда жүк жөнелтуші болып табылатынын мәлімдегенімен, жүк құжаттарында (кедендік декларация мен жүкқұжат) іс материалдарында жүк жөнелтуші ретінде басқа тұлғаның, сондай-ақ жүк алушымен жасалған сатып алу-сату шартында сатушының аты-жөні көрсетіледі. Сондай-ақ, даулы жүкті тиісті мемлекеттік органдарға декларациялау арқылы елден алып шығатын және сол тауар үшін елге валюта әкелуге міндетті тұлға да жүк жөнелтуші екенін ескерген жөн. Осы себепті, нақты қарым-қатынастар туралы ауызша түсіндірмелермен ғана ресми құжаттардың мазмұнын алып тастау мүмкін емес Осы тұрғыдан алғанда, жүкті тасымалдауға қатысты ресми құжаттарда аталған тұлғаны сот процесіне тартпай, жүкті нақты жөнелтуші болып табылатынын мәлімдеген талапкер арасындағы қатынастардың (өкілдік, комиссия, комиссия және т.б.) құқықтық сипатына ешқандай құқықтық баға берілмей, тараптардың түсініктемелеріне, аталған лауазымды тұлғаның жүк тасымалдаушыға тиісті қатынастардың жоқ екендігі туралы қорытындыға ғана негізделген. ал нақты жүк жөнелтуші талап қоюшы болып табылады, азаматтық заңнаманың жоғарыда аталған нормалары, сондай-ақ МПМ 81-бабының талаптарына қайшы келеді. Заңға немесе өзге де нормативтiк құқықтық актiлерге сәйкес белгiлi бiр дәлелдеу құралдарымен расталуға тиiс iстiң мән-жайларын басқа дәлелдемелермен растауға болмайтынын ескерген жөн (ҚР ҚК 81-бабы) Тасымалдаушыны анықтау мәселесінде Жоғарғы Сот ресми құжаттарға сілтеме жасай отырып, тек ықтимал іскерлік тәжірибеге сілтеме жасау арқылы тасымалдаушы ретінде көрсетілген заңды тұлғаның мәртебесін жоққа шығаруға болмайтынын атап өтті. Сот тараптар арасында нақты іскерлік тәжірибе бар деген қорытындыға келуі және дауды сол тәжірибеге сілтеме жасай отырып шешу үшін іс материалдарында тиісті тәжірибенің бар екенін растайтын «орынды күмән тудырмайтын» дәлелдемелер болуы керек, ал дау туындаған жағдайда тараптар сол тәжірибеге сілтеме жасай отырып әрекет етуі керек. Осыдан кейін дау туындаған жағдайда сотта тараптардың сол даусыз жағдайдағы мінез-құлқы негізінде қалыптасқан іскерлік тәжірибеге сүйене отырып, даулы мәселені бағалау мүмкіндігі болуы мүмкін Қаралған іс бойынша тараптардың өзара қарым-қатынастарында туындаған, іскерлік тәжірибенің қалыптасқанын растайтын, тараптар даусыз қолайлы деп санайтын сенімді дәлелдемелер ұсынылмаған Жоғарғы соттың қорытындысы сондықтан халықаралық жүктерді тасымалдауға байланысты дауларда жүк жөнелтуші мен тасымалдаушыны сәйкестендіру бірінші кезекте ресми жөнелтілім құжаттары негізінде жүргізілу керек, сол құжаттарда көрсетілген тұлғалардың құқықтық жағдайына қажетті құқықтық баға беріліп, содан кейін ғана жауапкершілік мәселесі қаралуы керек деген қорытындыға келді Қарым-қатынастарды дұрыс құжаттау жүк тасымалдау саласындағы құқықтарды тиімді қорғаудың негізгі шарты болып табылады. Жүкті тасымалдау кезінде тек ауызша келісімдермен ғана қанағаттану, құжаттарда басқа адамдардың атын пайдалану немесе жөнелтпе құжаттарының дұрыс ресімделуіне мән бермеу кейіннен құқықтарды қорғауды айтарлықтай қиындатады Халықаралық жүк тасымалы қатынастарында құқықтарды сенімді қорғаудың негізгі кепілі дұрыс және ашық құжаттама болып табылады 2026 © AZERTAC. Авторлық құқық қорғалған. Ақпаратты пайдалану гиперсілтеме арқылы көрсетілуі керек