Жарқын өмір портреті – ақын-журналист Тофиғ Хусейннің 80 жылдығы

Мен енді жерге қызықпаймын Терең өзенге, ген аңғарына Мен зымырандардың дыбысын тыңдамаймын Аңсаған жасым өтті Бұл өлеңдер кемеңгер жастан өскен адамның ой-толғамдарын, өмірдің құлдырауын бастан өткерген жүрек сезімін білдіреді. Бұл сөздердің авторы – қазіргі Әзербайжан әдеби ортасында өзінің ерекше қолжазбасымен көзге түскен ақын әрі журналист Тофиг Хусейн Кейде адамның өмірі өмір сүрген жылдарымен емес, жүрегінен шығып, өлеңге айналған сезімдерімен өлшенеді. Мұндай тұлғалардың есімі авторлық қолтаңба ғана емес, сөз құндылығын сақтайтын естелік ретінде өмір сүреді. Тофиғ Хусейн де сол қалам иелерінің бірі. Ол өмірінің әр тарауын шығармашылыққа арнап, жан тебіренісін өлең жолдарымен жеткізіп, оқырман жадында қаламымен із қалдырған өнер иесі. Шығармашылығы адам жүрегінің нәзік сезімдерін, өмірдің рухани құндылықтарын, сөз құдіретін өмір сүретін рухани қазына ретінде құндылыққа ие болады Оның сексен жылдық өмір жолына үңілгенде ақын-журналист қана емес, адам бойына сүйіспеншілікті, жанашырлықты, мейірімділікті, ұлттық-рухани құндылықтарды сіңіретін зиялы тұлғаның бейнесін көреміз. Шығармашылығы жылдар сынынан өтіп, оқырман жүрегінен орын алды, оның сөздері жаңа ұрпаққа бағыт-бағдар беруде. Бұл шығармашылық жол тек әдеби қызмет емес, рухани қызметтің үлгісі Бүгінде 80 жылдық мерейтойын атап өтіп жатқан Тофиғ Хусейн әлі де өмірге деген сүйіспеншілікпен өмір сүріп, сезімін сөзбен жеткізіп, шығармашылық қуатын сақтайтын өнерпаз. Оның өмір жолы, жасаған еңбектері, уағыздаған құндылықтары кейінгі ұрпаққа асыл мұра, жарқын үлгі болып қала береді. Өйткені нағыз өнер иесінің өмірі өмір сүрген жылдарымен емес, жасаған рухани байлығымен өлшенеді Өмірі мен шығармашылығы бірін-бірі толықтыратын Тофиғ Хусейннің өмірі сөзге, газет беттеріне, өлке халқының тағдыры мен іштен шыққан поэзияға арналған ұзақ та ұстамды жолдың хикаясы. Бұл жол сыртқы даңқ емес, адал еңбек жолы. Оның өмір жолы – еңбексүйгіштік, кішіпейілділік, адамгершілік адалдық 1946 жылы Масаллы ауданы Мамедханлы ауылында дүниеге келген Тофиғ Хусейн жас кезінен әдебиетке бейімділік танытып, бұл бейімділік уақыт өте келе кәсіби шығармашылыққа айналды. Ауыл ортасы, жерге жақындығы, адам тағдырының қарапайым, бірақ ауыр жолы оның жадында сөз болып қалатын бастапқы іздерін қалдырды. 1967 жылы Әзірбайжан мемлекеттік университетін бітіріп, қазіргі Ширван қаласы Әли Байрамлыға жолдама алған жас маман «Ишык» газетінде әдеби қызметкер болып, уақыт өте келе бөлім меңгерушісі, жауапты хатшы қызметтеріне дейін көтеріледі. Бұл кәсіби көтерілу ғана емес, сонымен қатар облыстық баспасөздің қалыптасуына табысты және дәйекті қатысудың көрсеткіші болды. Оның қалам қызметі журналистика жауапкершілігі мен азамат ұстанымын ұштастырған үлгілі шығармашылық мектебі ретінде қалыптасты 1990 жылы Әли Байрамлидің қалалық кеңеске сайлануы оның мемлекеттік билігін растау болды. 1991 жылы жаңадан ашылған Қажығабұл ауданындағы «Қажығабұл» газетінің тұңғыш бас редакторы ретіндегі қызметі облыс баспасөзінің тарихындағы есте қаларлық беттер. Одан кейінгі жылдары «Хаят» газетінің оңтүстік өңірі бойынша арнаулы тілшісі, 1997 жылдан бастап «Республика» газетінің Мұған-Ширван аймағы бойынша арнаулы тілшісі қызметін атқарған Тофиғ Хусейн журналистиканың адал қызметкерлерінің бірі ретінде танылды. Оқиғаның соңынан жүгірмей, оқиғаны түсініп жазды. Оның қаламында жаңалықтың алдында бір адам болды. Сондықтан да оның шығармалары адам тағдырының айнасына айналды Осы қажырлы еңбек пен адал қалам иесінің бағасын мемлекеттік деңгейде беру кешіктірілген жоқ. 2005 жылы «Үлгері» медалімен, 2013 жылы «Еңбек сіңірген журналист» құрметті атағымен марапатталған.Ол үшін бұл марапаттар атақ емес, өмір бойы қажырлы еңбегінің бағалануы еді. Сонымен қатар, бұл марапаттар оның еңбегіне мемлекет тарапынан берілген баға және журналистика мамандығына адалдық таныту болды Тофиғ Гусейннің әдеби қызметі студент кезінде 1964 жылы АМУ-дің «Ленин тәрбиесі» газетінде жарияланған «Жапырақ» өлеңінен басталады. Арада бір жыл өткен соң Халил Рза Ұлытүріктің Масаллы аудандық «Чағырыш» газетінде «Угурлу йол» атты мақаласымен жарияланған өлеңдер топтамасы жас ақынның әдеби ортаның назарына ілікті. Осылайша, әзірбайжан поэзиясы жаңа, үміт күттіретін жазушының келгеніне куә болды Халил Рза Ұлытүріктің жас ақын туралы айтқан сөздері оның бүгінгі күні де шығармашылығының мәнін ашады: «Тофиғ өлеңдері классикалық. Әзірбайжан поэзиясының, әсіресе Самад Вургун поэзиясының терең қабаттарынан нұр шашады Шынында да, Тофиқ Хусейн поэзиясында классикалық сезім заманауи оймен тоғысады. Оның өлеңдерінде пафостан гөрі тағдырдың үнсіздігі, айғайдан гөрі ішкі от бар. Ақынның жасы ұлғайған сайын сөзі ауырласа да, шыншылдығын жоғалтпайды. Оның поэтикалық әлемінде адам тағдыры, уақыт, жады, рухани құндылықтар басты тақырып Аңсаған жасым өтті Мен енді жерге қызықпаймын Бұл өлең жолдары адамның қартаюы туралы ғана емес. Бұл – бір дәуірдің айтылмаған мойындауы, өз өмірімен бетпе-бет келген адамның поэтикалық көрінісі. Ақын енді шуға, техникалық шуға емес, сөздің үнсіз шындығына сенеді. Бұл сенім оның поэзиясының негізгі тірегі Оның қысқа, бірақ терең поэтикалық шығармалары осы ішкі кемелдіктің жалғасы: Дүниеде ағаштар көп болса да Қайғы ағашының бағы болдым Тофиғ Хусейн поэзиясында өмір азабы мен адам үміті қатар жүреді. Оның өлең жолдары тағдырдың қатал сынағынан сүрінбей өтіп, өмір жүгін абыроймен арқалаған тұлғаның бейнесін көрсетеді. Бұл өлеңдердегі сезім тағдырға бағыну емес, соны түсініп өмір сүру, қайғысын жасырмай, одан жеңілмей өз жолын жалғастыру. Оның поэзиясына ерекше әсер ететін де осы ұстамдылық, шынайылық, ішкі күш-қуат Мен өрмекші торын көрдім Ақын мұнда өмірдің ащы шындығын ашады. Өрмекшінің торы – тағдырдың көзге көрінбейтін тұзағы. Ал ара – еңбекқор, таза, иманды адам. Араның өзін құтқара алмауы кейде адамның өз тазалығымен де өзін құтқара алмайтынын көрсетеді. «Тереңді көр» деген сөз – ақынның дүниеге деген ең азапты көзқарасы. Бұл мәңгі өлу қорқынышының поэтикалық түрі Өлім дұрыс дейді олар Менің алдымда ештеңе жоқ Маған қашуға рұқсат етіңіз Бұл жерде ақын өлімнен қашпайды. Ол «ештеңе» ұғымымен бетпе-бет келеді. Бұл өлеңдерде қорқыныш жоқ, терең философиялық тыныштық бар. Өлім ақиқат, бірақ адамға ең қиыны – мағынасыздық сезімі Қар жауды делік, мен ұшақпын Мен өлімге ұшамын Мен қазірдің өзінде ішімде мұздың бір бөлігімін Тәңірім, мені қар қылма Бұл өлеңде ішкі салқындық пен сыртқы қаттылық қарама-қарсы қойылған. Ақын Алладан ғажайыпты сұрамайды, мейірім тілейді. Бойындағы жүктің жеткілікті ауыр екенін мойындайды. Бұл мойындау өтініш емес, адамның өз шындығын қабылдауы Бұл төрт тармақ тұтас бір өмірдің түйіні. Ешқандай шағым, талап жоқ. Бұл жай ғана факт. Бұл үнсіз адалдық Тофиқ Хусейн поэзиясының ең күшті қыры. Ақынның өмірлік және шығармашылық философиясы осы қарапайым, бірақ терең шындықтарға негізделген Тофиғ Хусейн – сегіз жыр кітабының және публицистикалық мақалалардың, деректі повестің авторы. Оның «Мен саған сенемін», «Сенің жақсылығың», «Жүзіне күн түскен адам», «Таңдамалы шығармалар» сияқты кітаптарында оның сөз әлемі тұтастай көрінеді. Үйленген, екі баласы, үш немересі бар. Бұл сабақтастық оның поэзиясында сезілетін өмірлік сенімділіктің үнсіз бастауларының бірі. Шығармашылығында отбасылық құндылықтарға баулу да гуманистік рухтың негізгі қайнар көздерінің бірі болып саналады Тофиғ Гусейн бүгінде журналистикамыздың көрнекті өкілі ретінде де, сағыныш дәуірін бастан кешіп, сөзін жырмен айтқан ақын ретінде де есте қалды. Ол шу тудырмайды, оқырман санасында із қалдырады. Нағыз сөздің құдіреті осында шығар. Дауыссыз өмір сүруге, жазуға болатынын дәлелдеп жүрген қалам иелерінің бірі. Бұл сөзге адал өткен сексен жылдық өмірдің ең үлкен пайдасы – ел жадында құрметпен жатталып, оқырман жүрегінде нұр болып өмір сүру