Şahdənizin 30 yaşı tamam olur: Xəzər kəşfindən Avropanın enerji təchizatçısına (FOTO)

BAKI, Azərbaycan, 4 iyun. Azərbaycanın "Şahdəniz" qaz-kondensat yatağı 2026-cı ildə 30 illik yubileyini qeyd edir 30 il əvvəl, 1996-cı il iyunun 4-də Bakıda SOCAR və bir qrup xarici şirkət arasında Şahdəniz Hasilatın Pay Bölgüsü Sazişi (HPBS) imzalanıb. HPBS Azərbaycan parlamenti tərəfindən ratifikasiya edilib və həmin il oktyabrın 17-də qüvvəyə minib. Şahdəniz HPBS ilkin olaraq 30 il müddətinə imzalanıb və 2013-cü ilin dekabrında 2048-ci ilədək uzadılıb. Şahdənizdə iştirak payları aşağıdakılardır: bp (operator – 29,99%), LUKOIL (19,99%), TPAO (19,00%), SGC (16,02%), NICO (%)0.010 Şahdəniz Xəzər dənizinin dərinsulu şelfində, Bakıdan 70 km cənub-şərqdə, suyun 50-600 metr dərinliyində yerləşir. Nəhəng sahə 140 kvadrat kilometrdən çox ərazini əhatə edir. O, 1999-cu ildə kəşf edilib – ilkin olaraq yerində təxminən 1 trilyon kubmetr qaz və 2 milyard barel kondensat var. “Şahdəniz” dünyanın ən böyük qaz-kondensat yataqlarından biridir və bp tərəfindən indiyə qədər aşkar edilmiş ən böyük qaz kəşfidir “Şahdəniz”in kəşfi və işlənməsi Azərbaycanın gələcək onilliklər ərzində ölkənin neft və qaz gəlirlərinə əlavə olaraq əsas regional və beynəlxalq qaz təchizatçısı kimi artan rolunun əsasını qoyub. Layihə Azərbaycana ən böyük birbaşa xarici investisiyanı gətirdi və ölkə iqtisadiyyatını daha da gücləndirdi. Azərbaycan quruda yeni aktivlər əldə edib, dəniz obyektləri ixrac infrastrukturunu bitirib – hamısı qabaqcıl texnologiyalardan istifadə etməklə beynəlxalq standartlara uyğun inşa edilib 20 ilə yaxındır ki, Şahdəniz Cənubi Qafqaz Boru Kəməri (CQBK) vasitəsilə Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyəyə təhlükəsiz və etibarlı qaz tədarükçüsü olduğunu sübut edib. 2020-ci ilin dekabrında Cənub Qaz Dəhlizinin (CQD) tamamlanması ilə Şahdəniz Xəzərdən minlərlə mil uzaqlıqdakı Avropalı müştərilərə təbii qazı təmin edən Avropa üçün yeni enerji təchizatı mənbəyinə çevrildi bp-nin məlumatları göstərir ki, 2025-ci ildə yataqdan Şahdəniz Alfa və Şahdəniz Bravo platformalarından təxminən 27 milyard standart kubmetr qaz və ümumilikdə təxminən 4 milyon ton (təxminən 32 milyon barel) kondensat hasil edilib Hasilatın başlanmasından 2026-cı ilin 1-ci rübünün sonuna kimi Şahdənizdən 271 milyard kubmetr qaz və təxminən 53 milyon ton kondensat hasil edilib Şahdəniz quyuları bp-nin qlobal portfelində birinci yerdədir və şirkətin 20 ən yüksək hasilatlı quyudan 17-si yataqdan gəlir və bu, onun müstəsna lay keyfiyyətini və əməliyyat mükəmməlliyini vurğulayır. Hazırda ən böyük hasilatçı olan Şahdəniz quyusu sutkada 28 min barel neft ekvivalentində hasil edir. İndiyədək ümumilikdə 34 quyu – “Şahdəniz 1” üzrə 11 və “Şahdəniz 2” üzrə 23 quyu qazılıb. Onlardan 32 quyuda hazırda hasilat həyata keçirilir. 2006-cı ildən bəri Şahdəniz qazının təqribən 271 milyard kubmetri daxili bazar da daxil olmaqla CQBK və CQBKG vasitəsilə ixrac edilib. 2026-cı ilin 1-ci rübünün sonuna Şahdəniz layihəsində əsaslı xərclər 31 mlrd “Şahdəniz” yatağından ilk hasilat 2006-cı ildə əldə edilib və bu il 20 illik tarixinə çatıb. 17 dekabr 2013-cü il tarixində Şahdəniz konsorsiumu Şahdəniz 2-nin işlənməsi üzrə yekun investisiya qərarını (FİD) elan etdi. Şahdəniz yatağının işlənməsinin ikinci mərhələsi 2018-ci ildə fəaliyyətə başlayıb Dənizdə, Şahdəniz 2 layihəsinə 26 sualtı quyu, 500 km sualtı boru kəmərləri və axın xətləri və körpü ilə əlaqəli yeni ikiqat platforma daxildir. “Şahdəniz 2” hazırda ildə təxminən 17 milyard kubmetr qaz hasil edir. İşlənmənin birinci mərhələsinin hasilatı ilə birlikdə "Şahdəniz" yatağından ümumi hasilat təqribən 27 milyard kubmetr qaz və təqribən 80 000 barel kondensat təşkil edir. Hazırda "Şahdəniz"in hasilat gücü sutkada 76 milyon standart kubmetrdən və ya 28 milyard kubmetrdən artıqdır 2026-cı ilin birinci rübünün sonuna olan məlumata görə, “Şahdəniz 2” üçün ümumilikdə 23 quyu qazılıb. Bunlara Şimal cinahında beş quyu, Qərb cinahında beş quyu, Şərqi Cənub cinahında dörd quyu, Qərbi Cənub cinahında beş quyu və Şərqi Şimal cinahında dörd quyu daxildir Şahdənizin işlənməsinin növbəti mərhələsi - Şahdəniz Sıxılma layihəsi (ŞDK) üçün 2025-ci ilin iyununda sanksiya verilib 2,9 milyard ABŞ dolları dəyərində olan SDC layihəsi yataqda aşağı təzyiqli qaz ehtiyatlarına daxil olmaq və hasil etmək və resursların bərpasını maksimum dərəcədə artırmaq üçün nəzərdə tutulub. Yataqdan təqribən 50 milyard kubmetr əlavə qaz və təqribən 25 milyon barel əlavə kondensat hasilatı və ixracına imkan verəcəyi gözlənilir. Layihə quraşdırılmasını nəzərdə tutur yeni sıxılma qurğusu – elektriklə işləyən pilotsuz sıxılma platforması və ya Normal Nəzarətsiz Quraşdırma (eNUI) və Şahdəniz müqavilə sahəsində dənizdə bir neçə əlaqəli obyekt. Bundan əlavə, o, Şahdəniz Alfa və Bravo platformalarında, eləcə də Səngəçal terminalında görüləcək qəhvəyi yataq işlərini əhatə edir SDC layihəsi üçün tikinti işləri hazırda təhlükəsiz və qrafik üzrə davam edir, təxminən 30% tamamlanıb 2026-cı ilin birinci rübü ərzində Bayıl zavodunda və Heydər Əliyev adına Bakı Dərin Özüllər Zavodunda ilkin polad və konstruksiya komponentləri üzrə ciddi irəliləyişlə SDC platformasının üst hissələrinin və gödəkçəsinin istehsalı planlaşdırıldığı kimi irəliləyib. Obyektin 2029-cu ildə Şahdəniz Alfa platformasından və 2030-cu ildə Şahdəniz Bravo platformasından sıxılma üçün ilk qazı qəbul etməyə hazır olması üçün tikinti işlərinin 2029-cu ildə başa çatdırılması gözlənilir Şahdəniz əla təhlükəsizlik göstəricilərinə malikdir və ekoloji cəhətdən sağlam bir layihə olaraq, başlanğıcdan bəri təxminən 16 Ətraf Mühitə Təsirin Qiymətləndirilməsi və 98 dənizdə, quruda və sahilə yaxın monitorinq tədqiqatları həyata keçirmişdir