Mərkəz Bankı: Fərdi kredit kartı borc nisbəti yüzdə 26'ya düşdü

(ANKARA) - In the Financial Stability Report of the Central Bank of the Republic of Turkey, it was stated that after the restructuring steps for individual credit card debts, there was a decreasing trend in the debt ratio of overdue individual credit cards, while the total individual credit card debt ratio with overdue payments decreased to 26 percent, but remained above the historical average. Hesabatda yeni hesabların açılması və yenilənməsinin dayandırılmasından sonra Exchange Protected Deposit (KKM) hesablarının 1,5 milyard TL-yə qədər azaldığı da qeyd edilib Türkiyə Cümhuriyyəti Mərkəzi Bankı (TCMB) qlobal və yerli maliyyə bazarlarında baş verən son hadisələri, makroiqtisadi tarazlıqları və bank sektorunun ümumi strukturunu əks etdirən ilin ilk Maliyyə Sabitliyi Hesabatını dərc edib Hesabatda qlobal iqtisadi görünüş və beynəlxalq bazarlardakı borc vəziyyətinin qiymətləndirilməsində inkişaf etmiş ölkələrdə dövlət borclarının davamlılığı və inflyasiya strukturunun pisləşməsi ilə bağlı narahatlıqlar səbəbindən dövlət istiqrazlarının faiz dərəcələrinin yüksək səviyyədə qaldığı bildirilib. Qlobal maliyyə hesabatına aşağıdakı nəticələr daxil edilib: "Son geosiyasi hadisələrlə əlaqədar olaraq əmtəə qiymətləri artıb və qlobal inflyasiya görünüşündə qeyri-müəyyənlik artıb. İnkişaf etmiş ölkələrdə (DE) dövlət borcunun davamlılığı ilə bağlı narahatlıqlar və inflyasiya proqnozunun pisləşməsi ilə əlaqədar olaraq, EM dövlət istiqrazlarının faiz dərəcələri yüksək olaraq qalıb. Xarici bazarlarda davam edən qeyri-müəyyənlik və EM ölkələrinin inkişafındakı qeyri-müəyyənlik səbəbindən (EM) maliyyələşdirmə, EM dövlət istiqrazlarının faiz dərəcələri öz tarixi orta səviyyələrindən yuxarı qalxdı Hesabatda qeyd olunub ki, ümumi kredit artımı əvvəlki hesabat dövrü ilə müqayisədə güclü kursunu qoruyub, lakin tətbiq edilən əlavə makroprudensial tədbirlərin təsiri ilə kredit tərkibi dəyişib Maliyyələşdirmə xərclərinin artması səbəbindən kommersiya və fərdi kredit faizlərində yüksəlişin müşahidə edildiyinə diqqət çəkən hesabatda, "TL kommersiya krediti artımının güclü gedişi və xarici valyutada (FX) kredit artımının aşağı səviyyədə olması səbəbindən kredit tərkibi türk lirəsinin (TL) xeyrinə inkişaf edir. Fərdi kreditlər və fərdi kredit kartları (raftdKM) ilə bağlı görülən əlavə makro-prudensial tədbirlərlə fərdi kredit kartları (raftdKM) artımı qeydə alınıb.) yavaşladı Bank sektorunun aktiv keyfiyyətinin görünüşü məhdud bir pisləşməyə işarə etsə də, fərdi kreditlərdəki risk artımı yavaşladı Hesabatda həmçinin, KOBİ kreditlərində vaxtı keçmiş debitor borclarının (NPL) dərəcələrinin artım tendensiyası qorunduğu, lakin kommersiya kreditlərinin ümumi risk proqnozunun pərakəndə kreditlərdən müsbət şəkildə fərqləndiyi, yeni TGA əlavələrində yavaşlama olduğu, QİK-lərdən yığımların bir qədər artdığı qeyd edilib Hesabatda sərt maliyyə şərtlərinin real sektora təsirlərinə toxunulub və qlobal qeyri-müəyyənliklərə və geosiyasi risklərə baxmayaraq şirkətlərin xarici borc yeniləmələrinin güclü kursunu davam etdirdiyi qeyd edilib Hesabatda şirkətlərin maliyyə leverage əmsallarının və xarici valyuta açıq mövqelərinin ixrac rəqəmlərinə nisbətinin əvvəlki illərin orta göstəricisinin altında qaldığı ifadə edilərək, “Sıx maliyyə şərtlərinə görə real sektorun borcları tarixi ortalamanın altında qalmağa davam edir. Valyuta kreditləri iri şirkətlərdə cəmləşdiyi halda, TL ilə maliyyələşmə geniş yayılmışdır. Real sektorun maliyyə aktivlərində TL-nin payı öz çəkisini qoruyub saxlasa da, fond hesablarında artım davam etmişdir. Birjada satılan şirkətlərin gəlirliliyi və likvidlik vəziyyəti ilə bağlı göstəricilərdə cüzi azalma müşahidə olunub” Hesabatda TCMB-nin likvidlik addımları sayəsində bazar faiz dərəcələrinin siyasət mövqeyi ilə uyğunluğunun qorunduğu vurğulanıb və depozit hesablarında TL-yə üstünlük verilməsinin güclü olduğu, xarici valyutada depozitlərə meylin isə məhdud qaldığı paylaşılıb. Bank sektorunun likvidliyi, gəlirliliyi və kapital strukturu ilə bağlı aşağıdakı qiymətləndirmələr aparılmışdır: “Likvid aktivlərin əmsalının tarixi orta göstəricidən xeyli yuxarı qalmasına baxmayaraq, likvidliyi əhatə etmə əmsalının (LCR) qanuni limitlərdən yuxarı qalması bankların qısamüddətli pul vəsaitlərinin xaricə çıxış imkanlarının güclü olduğunu göstərir. Bankların xarici maliyyələşdirmə şərtlərində müsbət proqnoz qaldığı halda, geosiyasi risklər onların xarici borclanma qabiliyyətinə təsir edir”. Şərtlərə təsiri məhduddur. Bank sektorunun xarici borcunun dövriyyəsi yüksək olaraq qalır. Əslində, ilin ikinci rübündə həyata keçirilən sindikatlaşdırılmış kredit əməliyyatlarında xərclər bir qədər azalsa da, yenilənmə faizləri 100 faizdən yuxarı olmuşdur. Mart ayından etibarən artan maliyyələşdirmə xərcləri xalis faiz marjasındakı artımı yavaşlatdı. “Kredit riski xərcləri gəlirliliyə aşağı təsir göstərsə də, komissiya və komissiya gəlirləri sektorun gəlirliliyini dəstəkləyir” Ev təsərrüfatlarının inkişafının araşdırıldığı bölmədə son vaxtlar Türkiyədə ev təsərrüfatlarının maliyyə borcunun ÜDM-ə nisbətində orta dərəcədə artım olduğu paylaşıldı. Bu nisbətin oxşar ölkə qrupları və Türkiyədəki ailələrin borclanma nisbətinin keçmiş ortalamaları ilə müqayisədə çox aşağı səviyyədə qalmağa davam etdiyi bildirilib. Ev təsərrüfatlarının borcları ilə bağlı hesabatda deyilir: "Türkiyədə ev təsərrüfatlarının borcunun ÜDM-ə nisbəti 2026-cı ilin birinci rübündə yüzdə 10,1 olmaqla, həmyaşıd ölkə dəyərlərindən və uzunmüddətli orta göstəricidən əhəmiyyətli dərəcədə aşağı olmaqda davam edir. 2024-cü ilin son rübünə qədər azalan borc nisbəti 2025-ci ildən etibarən orta səviyyədə artıb. Xüsusilə, borcun artımı qeyri-sabitləşən milli gəlirlərdən qaynaqlanan artımı üstələyib". Sıx monetar duruş və makroprudensial alətlər hanehalkı borcunun böyüməsində davam edir." Hesabatda ev təsərrüfatlarının borc tərkibində qısamüddətli və təminatsız kreditlərin xüsusi çəkisinin artım tendensiyası dayandığı, istehlak kreditləri, overdraft hesabları (KMH) və fərdi kredit kartlarının (BKK) rüblük artım templərinin səngidiyi, illik artımdan aşağı qaldığı, mənzil kreditlərində artımın sürətləndiyi vurğulanıb Hesabatda istehlak kreditlərində orta ödəmə müddətlərinin sabit qaldığı, uzunmüddətli ortalamanın xeyli altında qaldığı, BKK-da isə taksit xərclərinin təsiri ilə ödəmə müddətlərinin uzanmağa meylli olduğu və tarixi ortalamanı aşdığı ifadə edilir. Hesabatda kart borcları üçün restrukturizasiya addımlarının təsirləri aşağıdakı kimi izah edilir: "Bank Tənzimləmə və Nəzarət Agentliyi (BDDK) 2025-ci ilin iyulunda və 2026-cı ilin yanvarında müddətli borcu qismən və ya tam ödənilməmiş BKK borc qalıqları üçün restrukturizasiya imkanları təqdim edib. Maliyyə şərtlərinin sıx olduğu cari dövrdə sözügedən qaydaların təsiri ilə BKK-nın minimum ödəniş nisbətində borcun ödənilməsi nisbətinin yuxarıda olmasına baxmayaraq, azalma tendensiyası müşahidə olunub. 2025-ci ilin ikinci yarısı. Digər tərəfdən, vaxtı keçmiş ödənişli ümumi BKK borcunun dərəcəsi cari Hesabat dövründə yüzdə 26-a düşsə də, tarixi orta göstəricinin üzərində qalmağa davam edir." Konut bazarında reel olaraq bir müddətdir geriləyən qiymətlər və demografik ehtiyacların konut satışlarını dəstəklədiyi hesabatda qeyd edildi, BDDK-nın ocak ayında hanede ilk konut alımına aid kredit dəyər nisbətində sağladığı esneklik ile konut kreditləri və ipotekli konut satışlarında ılımlı bir canlanma olduğu aktarıldı. Hesabatda avtomobil krediti istifadəsindəki zəif tendensiyanın davam etdiyi və avtomobil satışlarının ilin ilk rübündə azaldığı, lakin uzunmüddətli orta göstəricinin üzərində qaldığı vurğulanıb və aşağıdakı ifadələrə yer verilib: “Mənzil və avtonəqliyyat kreditlərində həyata keçirilən makroprudensial tədbirlər bank sektoru vasitəsilə kreditlərin istifadəsini ləngitsə də, əmanət maliyyələşdirmə şirkətləri vasitəsilə avtomobil və mənzil maliyyələşdirməsinin artmasına səbəb olub. Bu çərçivədə, 2026-cı ilin mart ayı etibarilə əmanət maliyyə şirkətlərinin ümumi mənzil maliyyəsində payı təxminən yüzdə 10 idi. "Avtomobil kreditlərində, əmanət maliyyələşdirmə şirkətlərinin 2025-ci ilin sentyabr ayından etibarən bank sektoru kreditlərini geridə qoyacağı görülür." Hesabatda TL əmanətlərin və investisiya fondlarının ev təsərrüfatlarının maliyyə aktiv seçimlərində önə çıxdığına diqqət çəkilir və ailələrin maliyyə aktivlərinin təxminən yüzdə 60-ının bu alətlərə yatırıldığı bildirilir Hesabatda, son illərdə maliyyə aktivlərində dörddə bir paya sahib olan KKM hesablarının, ödəmə müddətlərinin uzadılmaması və yeni hesabların açılmasının dayandırılması siyasətinin ardından simvolik səviyyələrə düşdüyü bildirildi və KKM-dəki son vəziyyət belə çatdırıldı: "2023-cü ildə maliyyə aktivlərində yüzdə 25 paya sahib olan KKM hesabları, 2025-ci ilin avqust ayında hesab açılması və yenilənmə prosedurlarının dayandırılması ilə 1,5 milyard TL-yə qədər azaldı. Bundan əlavə, fevral ayının sonu etibarilə ortaya çıxan geosiyasi risklərin ardından fond Aktivlərinə daxil olan DBS-lərdə müşahidə olunan amortizasiya səbəbindən pul bazarı fondlarında dalğalanan hərəkət müşahidə olunur. Son illər qiymətli metalların qiymətlərinin sürətlə artması nəticəsində qiymətli metal yataqlarının xüsusi çəkisi 15,2 faizə çatıb. Ev təsərrüfatlarının məcmu maliyyə aktivlərinin ÜDM-ə nisbəti cari Hesabat dövründə də yüksəliş tendensiyasını davam etdirərək uzunmüddətli orta göstəriciyə yaxınlaşıb. “Sıx monetar duruş və dəstəkləyici addımlar sayəsində TL depozitlərinin ev təsərrüfatlarının maliyyə aktivlərində payı 30 faizdən yuxarı olaraq qalır”