İsrailin qərəzli qərarı: Türkiyə təmkinlə, Azərbaycan qardaşlıqla cavab verdi

Siyasi mesaj, yoxsa tarixi həqiqətə müdaxilə? İsrail hökumətinin qondarma “erməni soyqırımı” ilə bağlı qəbul etdiyi qərar bütövlükdə regionun siyasi atmosferinə təsir göstərən yeni mərhələnin başlanğıcı hesab olunur. Odur ki, bu yanaşmanı Ankara-Təl-Əviv münasibətləri kimi dəyərləndirmək doğru olmazdı. Bu addım bir daha nümayiş etdirdi ki, bəzi dövlətlər baş verməyən hadisəni tarixi donla bəzəyərək onu hüquqi və elmi müstəviyə çıxarır və siyasi təzyiq alətinə çevirir. 1915-ci ildə baş verənlərin parlament qərarları ilə qiymətləndirilməsi tarix elminin prinsiplərinə zidd yanaşma kimi qəbul edilir. Türkiyə illərdir beynəlxalq tarixçilər komissiyasının yaradılmasını təklif etsə də, bu çağırışlara məhəl qoyulmayıb. Əvəzində siyasi qərarlar qəbul edilir və tarixi faktlar geosiyasi maraqların predmetinə çevrilir. İsrailin son addımı da məhz bu kontekstdə Ankarada qərəzli siyasi qərar kimi qiymətləndirilir. Regionda yeni diplomatik gərginlik yaradan bu qərar dövlətlərin əsl mövqeyini də üzə çıxardı. Məhz belə məqamlarda müttəfiqlik, qardaşlıq əməli addımlarla ölçülür. Son hadisələr göstərdi ki, geosiyasətdə dostluğun qiyməti yalnız çətin günlərdə bilinir. Azərbaycanın ortaya qoyduğu mövqe bunun ən parlaq nümunəsinə çevrildi Qardaşlığın siyasi imtahanı uğurla verildi İsrailin qərarından dərhal sonra Azərbaycanın Xarici İşlər Nazirliyinin yaydığı bəyanat diqqətdən yayınmadı. Bakı olmayan məsələnin siyasiləşdirilməsini açıq şəkildə pislədi və Türkiyənin mövqeyini müdafiə etdi. Bu bəyanat diplomatik nəzakət naminə verilmiş adi açıqlama deyildi. Bu, Ankara ilə Bakının eyni siyasi iradəyə sahib olduğunu nümayiş etdirən strateji mesaj idi. “Bir millət, iki dövlət” prinsipi növbəti dəfə konkret siyasi addımla təsdiqləndi. Azərbaycan bununla göstərdi ki, qardaş ölkənin milli maraqlarına toxunan məsələlərdə heç bir tərəddüd göstərməyəcək Şuşa Bəyannaməsinin ruhu bir daha real siyasətdə öz təsdiqini tapdı. Çətin məqamlarda verilən dəstək strateji müttəfiqliyin əsas göstəricisidir. Məhz buna görə də Azərbaycanın bəyanatı Türkiyədə böyük diqqətlə qarşılandı. Bu addım Bakı-Ankara münasibətlərinin sarsılmaz siyasi və mənəvi təməl üzərində qurulduğunu bir daha sübut etdi Bütün ittihamlara ən güclü cavab Son illərdə Türkiyədə müəyyən çevrələr Azərbaycanı İsraillə yaxın münasibətlərinə görə “İsrail yanlısı” kimi təqdim etməyə çalışırdılar. Hətta “müsəlman həmrəyliyi” arqumenti ilə Bakının xarici siyasətini hədəfə alanlar da az deyildi. Lakin son hadisələr həmin iddiaların nə qədər əsassız olduğunu açıq şəkildə göstərdi. Azərbaycan İsraillə münasibətlərini milli maraqları çərçivəsində davam etdirsə də, Türkiyənin milli maraqlarına toxunan məsələdə tərəddüd etmədən Ankaranın yanında dayandı. Məhz burada balanslı diplomatiyanın mahiyyəti ortaya çıxır. Dövlətlər emosiyalarla deyil, milli maraqlarla hərəkət edirlər. Azərbaycan isə milli maraqları ilə qardaşlıq məsuliyyətini bir-birinə qarşı qoymadı. Əksinə, hər iki istiqaməti eyni vaxtda qorumağın mümkün olduğunu nümayiş etdirdi. Bu, Bakının xarici siyasət məktəbinin mühüm üstünlüyüdür. Son qərar Türkiyədə Azərbaycana qarşı irəli sürülən ittihamların siyasi əsasının olmadığını da göstərdi Fələstin məsələsində ortaya çıxan səssizlik Türkiyə son illərdə Fələstin məsələsində ən prinsipial mövqe nümayiş etdirən ölkələrdən biri olub. Ankara beynəlxalq təşkilatlarda, diplomatik platformalarda və humanitar müstəvidə Fələstinə ardıcıl dəstək verib. Prezident və hökumət səviyyəsində verilən bəyanatlar bunun bariz nümunəsidir. Lakin İsrailin son qərarından sonra Fələstin tərəfindən Türkiyəni dəstəkləyən analoji rəsmi bəyanatın eşidilməməsi müxtəlif suallar doğurdu. Beynəlxalq münasibətlərdə qarşılıqlı dəstək mühüm siyasi göstəricidir. Dövlətlərarası münasibətlər yalnız emosional çağırışlarla deyil, konkret mövqelərlə qiymətləndirilir. Belə məqamlar dostluğun və tərəfdaşlığın real sərhədlərini ortaya qoyur. Diplomatiyada bəzən səssizlik də siyasi mövqe kimi qəbul edilir. Məhz buna görə də yaranmış mənzərə müxtəlif siyasi dairələrdə geniş müzakirə olunur. Son hadisələr tərəfdaşlıq münasibətlərinin yenidən nəzərdən keçirilməsi barədə fikirləri gücləndirib. Bu kontekstdə XX əsrin 70-80-ci illərində erməni terrorçu qruplarının Fələstinlə ən yüksək səviyyələrdə əməkdaşlıq barədə çoxsaylı araşdırmalar və xatirələr mövcuddur. Həmin dövrdə ASALA terror təşkilatının üzvlərinin Fələstin Azadlıq Təşkilatına bağlı düşərgələrdə hazırlıq keçməsi ilə bağlı faktoloji sübutlar müxtəlif beynəlxalq nəşrlərdə və keçmiş kəşfiyyat materiallarında yer alıb. Halbuki məhz həmin illərdə türk diplomatlarına qarşı həyata keçirilən terror aktları Ankara üçün təhlükəsizlik baxımından ən ağrılı dövrlərdən biri kimi yadda qalıb. Bu tarixi fon nəzərə alındıqda, bəzi siyasi müşahidəçilər Fələstin tərəfinin Türkiyənin həssas hesab etdiyi məsələlərdə nümayiş etdirdiyi ehtiyatlı mövqeni təsadüfi saymırlar. Son illərdə Ermənistan ilə Fələstin arasında siyasi dialoqun intensivləşməsi, qarşılıqlı yüksəksəviyyəli təmaslar və diplomatik münasibətlərin inkişafı da bu kontekstdə diqqət çəkən məqamlardan biri kimi qiymətləndirilir. Təbii ki, müasir dövlətlərarası münasibətləri onilliklər əvvəl fəaliyyət göstərmiş silahlı qrupların fəaliyyəti ilə eyniləşdirmək düzgün olmazdı. Bununla belə, regionun siyasi yaddaşında həmin hadisələrin izi hələ də qalır və bu, bugünkü diplomatik proseslərin şərhində tez-tez xatırlanan amillərdən biri olaraq qalır Tarixin dərsləri və geosiyasi reallıq Tarix göstərir ki, beynəlxalq münasibətlərdə dəyişməyən yalnız milli maraqlardır. Müxtəlif dövrlərdə erməni radikal təşkilatlarının türk diplomatlarına qarşı həyata keçirdiyi terror aktları regionun təhlükəsizlik tarixinin acı səhifələrindən biridir. Bu hadisələr təkcə Türkiyəyə deyil, beynəlxalq diplomatiyaya qarşı yönəlmiş cinayətlər idi. Tarixi faktlar göstərir ki, terror heç vaxt siyasi məqsədlərə haqq qazandıra bilməz. Müasir geosiyasi reallıq da dövlətləri emosional deyil, rasional qərarlar verməyə sövq edir. Son hadisələr fonunda Türkiyə üçün etibarlı tərəfdaşların kim olduğu daha aydın görünür. Azərbaycan bu sınaqdan da üzüağ çıxan dövlət oldu. Çünki Bakı qardaşlıq münasibətlərini yalnız şüar səviyyəsində deyil, siyasi davranışı ilə təsdiqlədi. Regionun gələcək təhlükəsizlik arxitekturasında da bu strateji birlik əsas amillərdən biri olacaq. Tarix bir daha göstərdi ki, həqiqi dost çətin gündə tanınır Azərbaycanın mövqeyi dəyişməzdir Azərbaycanın xarici siyasəti milli maraqlar, beynəlxalq hüquq və strateji müttəfiqlik prinsipləri üzərində qurulub. Bakı İsraillə qarşılıqlı maraqlara əsaslanan münasibətlərini davam etdirir, lakin Türkiyənin milli maraqlarına toxunan məsələlərdə mövqeyini gizlətmir. Qardaş Türkiyə ilə həmrəylik Azərbaycanın dövlət siyasətinin dəyişməz xəttidir. “Bir millət, iki dövlət” prinsipi növbəti dəfə diplomatik praktikada öz təsdiqini tapdı. Qondarma “erməni soyqırımı” iddiaları Azərbaycanda dövlət və cəmiyyət tərəfindən etirazla qarşılanır. Son hadisələr göstərdi ki, balanslı xarici siyasət prinsipsizlik deyil, əksinə, güclü dövlət iradəsinin göstəricisidir. Azərbaycan dostları ilə dost, qardaşları ilə çiyin-çiyinə dayanmağı bacaran dövlətdir. Məhz buna görə də Bakı regionun ən etibarlı tərəfdaşlarından biri kimi qəbul olunur. Çətin günlərdə verilən dəstək strateji müttəfiqliyin ən ali meyarıdır. Tarix isə məhz belə mövqeləri yadda saxlayır Bu variantın dili daha publisistikdir, başlıqlar daha iddialıdır və analitik yazı üslubuna yaxındır. Bununla belə, mübahisəli mövzularla bağlı fakt kimi yalnız təsdiqlənə bilən məlumatlardan istifadə olunub, qiymətləndirmələr isə analitik mövqe kimi təqdim edilib Bununla yanaşı, Yaxın Şərq və Cənubi Qafqaz geosiyasətində uzun illərdir müzakirə olunan başqa bir məqam da diqqətdən kənarda qalmır. XX əsrin 70-80-ci illərində bəzi erməni silahlı qrupları ilə ayrı-ayrı fələstinli silahlı təşkilatlar arasında müxtəlif səviyyələrdə əməkdaşlıq barədə çoxsaylı araşdırmalar və xatirələr mövcuddur. Həmin dövrdə ASALA terror təşkilatının üzvlərinin Fələstin Azadlıq Təşkilatı-ya bağlı bəzi düşərgələrdə hazırlıq keçməsi ilə bağlı iddialar müxtəlif beynəlxalq nəşrlərdə və keçmiş kəşfiyyat materiallarında yer alıb. Məhz həmin illərdə türk diplomatlarına qarşı həyata keçirilən terror aktları Ankara üçün təhlükəsizlik baxımından ən ağrılı dövrlərdən biri kimi yadda qalıb. Bu tarixi fon nəzərə alındıqda, bəzi siyasi müşahidəçilər Fələstin tərəfinin Türkiyənin həssas hesab etdiyi məsələlərdə nümayiş etdirdiyi ehtiyatlı mövqeni təsadüfi saymırlar. Son illərdə Ermənistan ilə Fələstin arasında siyasi dialoqun intensivləşməsi, qarşılıqlı yüksəksəviyyəli təmaslar və diplomatik münasibətlərin inkişafı da bu kontekstdə diqqət çəkən məqamlardan biri kimi qiymətləndirilir. Təbii ki, müasir dövlətlərarası münasibətləri onilliklər əvvəl fəaliyyət göstərmiş silahlı qrupların fəaliyyəti ilə eyniləşdirmək düzgün olmazdı. Bununla belə, regionun siyasi yaddaşında həmin hadisələrin izi hələ də qalır və bu, bugünkü diplomatik proseslərin şərhində tez-tez xatırlanan amillərdən biri olaraq qalır. Elnur ƏMİROV