İran mediası İran-ABŞ saziş layihəsini dərc edib

İranın yarı rəsmi Mehr Xəbər Agentliyi Tehran və Vaşinqton arasında üzərində işləndiyi iddia edilən 14 maddədən ibarət saziş layihəsini dərc edib. Rəsmi qurumlar tərəfindən hələlik təsdiqini tapmayan layihədə İranın dondurulmuş aktivlərinin sərbəst buraxılmasından tutmuş Hörmüz boğazının açılmasına, sanksiyaların ləğvindən İranın raket proqramının danışıqlardan kənarlaşdırılmasına qədər diqqətəlayiq maddələr yer alırdı Mehr Xəbər Agentliyinin dərc etdiyi layihəyə əsasən, ABŞ və İran arasında 60 günlük danışıqlar dövründə İrana məxsus 24 milyard dollar dondurulmuş aktivlərin sərbəst buraxılması planlaşdırılır Layihədəki məlumata görə, müzakirələr başlamazdan əvvəl sözügedən resursun yarısının İrana verilməsi gözlənilir Layihənin ilk maddələrində bütün cəbhələrdə hərbi əməliyyatların dərhal və həmişəlik dayandırılması öz əksini tapıb. Buraya Livandakı fəaliyyətlərin də daxil olduğu bildirilir Həmçinin bildirilir ki, ABŞ İranın daxili işlərinə qarışmamaq və İran İslam Respublikasının suverenliyinə hörmətlə yanaşmağı öhdəsinə götürəcək Layihədə ən diqqət çəkən maddələrdən biri Hörmüz boğazının yenidən açılması olub. Buna uyğun olaraq, Vaşinqton administrasiyası eyni müddət ərzində İranın müəyyən edəcəyi qaydalar çərçivəsində dəniz blokadasını 30 gün ərzində qaldırmağa, hərbi ünsürlərini İran ətrafından çəkməyə və Hörmüz boğazını beynəlxalq dəniz nəqliyyatı üçün yenidən açmağa razı olacaq Layihə mətninin dərci ABŞ prezidenti Donald Trampın razılaşmanı “böyük bir iş” kimi xarakterizə etməsindən sonra baş verib. Tramp razılaşmanın bölgəyə sülh və təhlükəsizlik gətirəcəyini müdafiə edərək, Hörmüz boğazının yenidən açılacağını və neft nəqlinin normallaşacağını açıqlayıb Qətərin baş naziri, İngiltərə baş naziri Keir Starmer və bir çox beynəlxalq liderlər də saziş çərçivəsini dəstəkləyən açıqlamalar veriblər Layihənin ən kritik mövzularından biri gələcək danışıqların əhatə dairəsi olub. Mehr-in xəbərinə görə, tərəflər arasında danışıqlar zənginləşdirilmiş uran ehtiyatı, uranın zənginləşdirilməsi fəaliyyətləri, sanksiyaların aradan qaldırılması və iqtisadiyyatın yenidən qurulması məsələləri ilə məhdudlaşacaq İranın ballistik raket proqramı və Tehranın dəstəklədiyi regional silahlı qruplaşmalar danışıqların gündəmindən çıxarılacaq. Bu maddənin xüsusilə İran üçün mühüm diplomatik qazanc kimi qiymətləndirildiyi bildirilir Layihəyə əsasən, İran nefti, neft-kimya məhsulları və bununla bağlı ixrac mallarına qarşı sanksiyaların dayandırılması planlaşdırılır. Bu yolla İranın enerji ixracından əldə etdiyi gəlirlərə qoyulan məhdudiyyətləri aradan qaldırmaq və Tehranın öz gəlirlərinə tam çıxışını təmin etmək hədəflənir Layihədə iqtisadi baxımdan ən diqqət çəkən maddələrdən biri İranın yenidən qurulması üçün nəzərdə tutulan nəhəng investisiya paketi idi. Buna görə də ABŞ və müttəfiqlərindən İran üçün ən azı 300 milyard dollar dəyərində yenidənqurma və iqtisadi inkişaf planı hazırlamaları istəniləcək. Bu rəqəmin son illərdə Yaxın Şərqdə gündəmə gələn ən böyük iqtisadi dəstək paketlərindən biri ola biləcəyi düşünülür Layihəyə əsasən, tərəflər daha sonra İranın nüvə proqramı və sanksiyaların ləğvini əhatə edən hərtərəfli yekun razılaşmaya nail olmaq üçün 60 günlük rəsmi danışıqlar dövrünə girəcəklər. Görüşlərdə ABŞ-ın ilkin və ikinci dərəcəli sanksiyaları, BMT Təhlükəsizlik Şurası və Beynəlxalq Atom Enerjisi Agentliyindən irəli gələn məhdudiyyətlər də müzakirə olunacaq Layihəyə əsasən, İran Nüvə Silahlarının Yayılmaması Müqaviləsi üzrə öhdəliklərini bir daha təsdiq edəcək və nüvə silahı istehsal etməyəcəyini bəyan edəcək. Danışıqlar davam edərkən, layihənin müddəalarında ABŞ-ın bölgəyə yeni hərbi qüvvələr yerləşdirməməsi və İrana qarşı yeni sanksiyalar tətbiq etməsi nəzərdə tutulur Mehr Xəbər Agentliyinin dərc etdiyi 14 məqalədən ibarət layihə indiki mərhələdə müstəqil mənbələr tərəfindən təsdiqlənməyib. İran və Amerika rəsmiləri mətnin məzmunu ilə bağlı rəsmi açıqlama verməyiblər. Bu səbəbdən, danışıqların gedişi ilə layihədəki maddələrin dəyişə biləcəyi və yekun razılaşmaya fərqli müddəaların daxil edilə biləcəyi bildirilir