Hərəkətdə dayanıqlılıq: Müharibə dövründə İsrail iqtisadiyyatı - İsrail səfiri yazır

İsrailin Azərbaycandakı səfiri Ronen Krausz "Hərəkətdə dayanıqlılıq: Müharibə dövründə İsrail iqtisadiyyatı" adlı məqalə yazıb APA məqaləni təqdim edir: Qeyri müəyyənlik dövrlərində bir xalqın əsl gücü yalnız döyüş meydanında deyil, həm də iqtisadiyyatında üzə çıxır 2023-cü ilin oktyabrından etibarən və xüsusilə 2026-cı ilin fevralında İranla birbaşa qarşıdurmanın genişlənməsindən sonra İsrail tarixinin ən mürəkkəb təhlükəsizlik mühitlərindən biri ilə üzləşib Lakin gözləntilərin əksinə olaraq, İsrail iqtisadiyyatı yalnız davam gətirməyib, həm də diqqətəlayiq dayanıqlılıq nümayiş etdirərək bir çox sahələrdə inkişaf etməyə davam edib Beynəlxalq Valyuta Fondunun məlumatına görə, İsrail iqtisadiyyatının 2026-cı ildə 3.5 faiz artacağı proqnozlaşdırılır. Bu göstərici ABŞ-ı (2.3 faiz) və Avropa İttifaqını (1.3 faiz) əhəmiyyətli dərəcədə qabaqlayır. Bununla da İsrail artım tempinə görə bütün G7 iqtisadiyyatlarını üstələyir BVF daha güclü genişlənmənin davam edəcəyini gözləyir və 2027-ci ildə iqtisadi artımın 4.4 faizə çatacağını proqnozlaşdırır. Bu isə İsrailin dünyanın bir çox iri inkişaf etmiş bazarlarını geridə qoymağa davam edəcəyini göstərir Bu nəticələr mövcud şərait nəzərə alınanda xüsusilə diqqət çəkir. Müharibə adətən iqtisadi fəaliyyəti məhdudlaşdırır, bazarları pozur və investorların etimadını zəiflədir. Lakin İsrail nümunəsi göstərir ki, struktur üstünlüklər və innovasiyaya uzunmüddətli investisiyalar ən ciddi xarici şokların belə təsirini azalda bilər Əsas makroiqtisadi göstəricilər də bu dayanıqlılıq mənzərəsini təsdiqləyir. İsrail Bankı müharibə səbəbindən proqnozu aşağı salmasına baxmayaraq, 2026-cı ildə iqtisadi artımın 3.8 faiz olacağını gözləyir. Əgər regional gərginlik azalsa, artım 5.5 faizə qədər sürətlənə bilər. Bu arada işsizlik səviyyəsi yalnız cüzi artaraq 2026-cı ilin martında 3.2 faizə çatıb ki, bu da ABŞ-dakı 4.3 faiz və Avropadakı 6.2 faiz göstəricilərindən xeyli aşağıdır. İnflyasiya isə qlobal enerji qiymətlərindəki təzyiqlərə baxmayaraq, 1.9 faiz səviyyəsində sabit qalır və mərkəzi bankın 1–3 faiz hədəf aralığında yerləşir İsrailin fiskal intizamı da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ölkənin borcun ÜDM-ə nisbəti 69.8 faiz təşkil edir ki, bu da G7 ölkələri üzrə orta göstərici olan 123.7 faizdən əhəmiyyətli dərəcədə aşağıdır. Bu isə siyasətçilərə uzunmüddətli sabitliyi riskə atmadan həm təhlükəsizlik, həm də iqtisadi çağırışlara cavab vermək üçün daha geniş imkan yaradır Maliyyə bazarları da bu etimadı əks etdirib. Təl Əviv Fond Birjasında ciddi artım müşahidə olunub. TA-35 indeksi 2025-ci ildəki 51.6 faizlik təsirli yüksəlişdən sonra 2026-cı ilin əvvəlindən etibarən təxminən 20 faiz artıb. Daha geniş TA-125 indeksi isə bu il 17 faizdən çox yüksəlib. Bu tendensiyalar investorların güclü inamını və İsrail iqtisadiyyatının əsas göstəricilərinə olan etibarı nümayiş etdirir Bəlkə də ən diqqətçəkən məqam İsrail valyutasının performansıdır. Şekel 2026-cı ilin əvvəlindən ABŞ dollarına qarşı 7 faiz möhkəmlənib. Bu artıma İranla aktiv qarşıdurma aylarında qeydə alınan 4 faizlik yüksəliş də daxildir Bu möhkəmlənmə əsasən xarici kapital axınının davam etməsi ilə əlaqələndirilir. Xüsusilə İsrailin texnologiya, maliyyə xidmətləri və müdafiə sektorlarına güclü investisiya axını müşahidə olunub Bəs bu dayanıqlılığı nə izah edir? İlk növbədə İsrailin dinamik yüksək texnologiyalar sektoru dayanır. “Startap ölkəsi” kimi tanınan İsrail xüsusilə kibertəhlükəsizlik, süni intellekt və müdafiə texnologiyaları sahələrində qlobal rəqabət qabiliyyətli innovasiya ekosistemi formalaşdırıb. Müharibə dövründə belə bu sənayelər böyük həcmdə xarici investisiyalar cəlb etməyə və yüksək əlavə dəyərli ixrac yaratmağa davam edir İkinci mühüm amil özəl sektorun güclü əsaslarıdır. Sahibkarlıq mədəniyyəti, çevik bazarlar və yüksək ixtisaslı işçi qüvvəsi dəyişən şəraitə sürətli uyğunlaşmanı təmin edir. Şirkətlər təzyiq altında belə fasiləsiz fəaliyyət və səmərəliliyi qorumaq üçün tez uyğunlaşırlar Üçüncü amil demoqrafik tendensiyalardır. İsrail əhalisi hər il təxminən 2 faiz artır və ölkə nisbətən gənc demoqrafik profilə malikdir. Bu, həm daxili tələbatı dəstəkləyir, həm də əmək bazarı və innovasiya potensialını gücləndirir Dördüncü amil ixrac bazasının güclü və şaxələndirilmiş olmasıdır. Texnologiyadan əlavə, İsrail təbii qaz və müdafiə sistemlərinin də mühüm ixracatçısıdır və bu sektorlar regional gərginliklərə baxmayaraq güclü fəaliyyət göstərməyə davam edir Nəhayət, maliyyə bazarları gələcəyə yönəlmiş görünür. İnvestorlar artıq geosiyasi sabitləşmə, o cümlədən mümkün atəşkəslər və regional münasibətlərin yaxşılaşması ehtimallarını qiymətləndirirlər. Keçmiş təcrübəyə əsaslanan bu optimizm İsrailin çətinlikləri idarə etmək və daha güclü şəkildə çıxmaq qabiliyyətinə olan inamı əks etdirir Nəticə etibarilə, İsrailin təcrübəsi mühüm nəticələr ortaya qoyur. İqtisadi güc bir gecədə formalaşmır və möhkəm təməllər üzərində qurulduqda onu sarsıtmaq da asan olmur. İnnovasiyaya, insan kapitalına və institusional sabitliyə yatırılan investisiyalar ən çətin dövrlərə davam gətirə bilən iqtisadiyyat yarada bilər Bu dövrdə İsrail iqtisadiyyatının nümayiş etdirdiyi nəticələr təsadüfi deyil. Bu, illərlə davam edən strateji investisiyaların, intizamlı iqtisadi siyasətin və innovasiyaya sarsılmaz bağlılığın nəticəsidir. Çətinliklər qalmaqda davam etsə də, rəqəmlər aydın mənzərə ortaya qoyur: dayanıqlılıq yalnız çətinliklərə dözmək bacarığı deyil, həm də bütün maneələrə baxmayaraq inkişaf etmək qabiliyyətidir