Evdə dəmir qapı, çöldə it... TÜİK 2025 Türkiyə cinayət qurbanı araşdırmasının nəticələri açıqlandı

Türkiyə Statistika Təşkilatı (TÜİK) fərdlərin və ev təsərrüfatlarının cinayət qurbanı, hadisədən sonrakı davranışı və təhlükəsizlik qavrayışlarını ölçmək məqsədi daşıyan "Türkiyə Cinayət Mağduru Araşdırması" 2025 bülleteni nəşr etdi İlk dəfə həyata keçirilən bu araşdırma seçilmiş cinayət növlərində qurbanlığın yayılma nisbətinin göstəricilərini yaradır, eyni zamanda məhkəmə orqanlarına müraciət prosesləri və təhlükəsizlik qavrayışlarını araşdırır Tədqiqatın sahə tətbiqi 6 oktyabr - 19 dekabr 2025-ci il tarixləri arasında Türkiyə daxilində həyata keçirilib. TÜİK tərəfindən cari ehtiyaclara uyğun olaraq yenidən işlənmiş şəhər-kənd təsnifatına əsaslanaraq təxminlər yaradacaq bir nümunə dizaynından istifadə edilərək, 15 yaş və yuxarı üzvləri olan 21 min 500 nümunə ev təsərrüfatları müəyyən edilib Məlumatlar hər evdən təsadüfi seçilmiş bir nəfər olmaqla cəmi 18 min 378 adamla kompüter dəstəkli üz-üzə müsahibə üsulu ilə toplandı. Müsahiblərdən təhlükəsizliklə bağlı təsəvvürləri, son 3 ildə və son 1 ildə müəyyən cinayətlərin qurbanı olub-olmamaları və sonuncu qurbanın təfərrüatları ilə bağlı suallar verilib KƏNDDƏ SİLAH VƏ İTLƏRİ, METROPOLİTEN ŞƏHƏRDƏ KAMERA VƏ SİQNAQLI QORUYUR Araşdırmada ev təsərrüfatlarının evdə gördüyü təhlükəsizlik tədbirləri təfərrüatlı şəkildə göstərilib. Qeydlərə görə, ev təsərrüfatlarının 70,7 faizi cinayətdən qorunmaq üçün zirehli və ya polad qapılardan istifadə edir Bu tədbiri 35,5 faizlə təhlükəsizlik kameraları və 28 faizlə pəncərələrə jalüz və ya məhəccər quraşdırmaq izləyir Ev təsərrüfatlarında ən az üstünlük verilən təhlükəsizlik variantları 4,7 faizlə oğurluq siqnalları, yüzdə 4,8 ilə gözətçi itləri və yüzdə 5,5 ilə bibər qazı və ya elektroşok cihazları olub Yaşayış məntəqələrinin sıxlığından asılı olaraq görülən təhlükəsizlik tədbirlərində ciddi fərqlər var. Kənd yerlərində yaşayanlar əsasən odlu silah və gözətçi itləri ilə qorunmağı seçsələr də, orta sıxlıqlı şəhərlərdə pəncərələrə jalüz və ya məhəccərlərin quraşdırılması digər bölgələrə nisbətən daha yüksək sürətlə aparılır Sıx şəhər mərkəzlərində zirehli polad qapılar, təhlükəsizlik kameraları, hündür hasarlar və ya divarlar, xüsusi qapı qıfılları, mühafizəçilər, bibər qazı-elektroşok və oğurluq siqnallarından istifadə kənd və orta sıxlıqlı şəhərləri qabaqlayır Tədqiqat ev təsərrüfatlarına və şəxsən yaşananlara təsir edən cinayət növlərini iki ayrı kateqoriyada müzakirə etdi. Məişət cinayətləri çərçivəsində nəqliyyat vasitələrinin oğurluğu, nəqliyyat vasitələrinin hissələrinin oğurluğu, nəqliyyat vasitəsindən şəxsi əşyaların oğurluğu, motosiklet-moped oğurluğu və ev oğurluğu cinayətləri araşdırılıb Şəxsi cinayət qurbanlarının siyahısına soyğunçuluq, oğurluq, bank fırıldaqçılığı, istehlakçı fırıldaqçılığı, kibercinayətlər, hücum-şikəstlik, təhdidlər, rüşvətxorluq, qeyri-seksual qısnama və cinsi qısnama daxildir 15 və daha yuxarı yaşda olan əhalinin son bir ildə ən azı bir dəfə qurbana məruz qalma nisbəti (yayılma nisbəti) araşdırıldığında ilk yeri 4,6 faizlə qeyri-cinsi qısnama tutur. Bunu 3,5 faizlə kibercinayətlər və 2,8 faizlə istehlakçı fırıldaqları izlədi. Ən aşağı yayılma nisbətinə malik cinayət növlərini talama, nəqliyyat vasitələrinin oğurluğu yüzdə 0,2, nəqliyyat vasitələrindən şəxsi əşyaların oğurluğu yüzdə 0,6 təşkil edib Tədqiqat məlumatları cinayət növlərinə görə rəsmi orqanlara şikayətlərin verilməsi nisbətlərində də fərqlər aşkar edib. Şəxslər avtomobil oğurluğu ilə bağlı polisə və ya müvafiq qurumlara ən yüksək nisbətlə, yüzdə 81,3 ilə müraciət edirlər. Motosiklet və moped oğurluğu ilə bağlı rəsmi orqanlara 68,4 faiz, hücum və yaralanma hadisələri isə 53,3 faiz nisbətində rəsmi orqanlara məlumat verilir Bununla belə, rüşvətxorluq hallarının cəmi 5,1 faizi qeydə alınıb. Cinsi qısnama və qeyri-seksual qısnama rəsmi orqanlara ən az məlumat verilən cinayətlər kimi qeydə alınıb və hesabat vermə nisbəti 11 faiz və 14,7 faiz təşkil edib Son cinayət qurbanı hadisələrində 2025-ci ildə maddi itki və ya oğurlanmış malların ümumi dəyəri hesablandıqda, bütün cinayətlər arasında ən yüksək nisbət "24 min 999 lirə və aşağı" kateqoriyasında olub. Ev oğurluğu və istehlakçı fırıldaqları qurbanı hallarında “100 min lirə və yuxarı” itkilər ikinci yeri tutarkən, digər cinayətlərdə “25 min-99 min 999 lirə” aralığında itkilər yer alıb Ev oğurluğu hadisələrinin təfərrüatları araşdırıldıqda isə 16,6 faizində evdən əşya oğurlanmadığı müəyyən edilib. Oğurluq hadisələrində oğurlanan əşyalar arasında elektron və elektrik məmulatları yüzdə 15,5 ilə birinci, zərgərlik məmulatları, saatlar və qızıllar isə yüzdə 14,9 ilə ikinci yerdədir. Digər oğurluq növlərində zərərçəkmişlərin 19,4 faizinin pul kisəsi, çantası, çamadanı və ya portfeli, 15,2 faizinin isə mobil telefonları oğurlanıb