Mərkəzi Asiyanın yeni vektoru: Qazax, Qırğızıstan, Özbəkistan layihələri əmtəə asılılığını azaldır

BAKI, Azərbaycan, 3 iyun. 2026-cı il iyunun 2-də Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistan prezidentləri həmin gün öz iqtisadiyyatlarını gücləndirmək üçün böyük addımlar atdıqlarını bəyan etdilər və bu, regionun ayrı-ayrı layihələrdən sistemli inkişafa keçdiyini göstərdi Qazaxıstanda prezident Kasım-Jomart Tokayev gələcəyin şəhəri Alatau layihəsi ilə bağlı xüsusi iclas keçirib ​"Alatau City həqiqətən də hərtərəfli inkişaf etmiş və balanslaşdırılmış layihədir. Qlobal təcrübə göstərir ki, məhz gələcəyin şəhərləri ölkələrin inkişafını keyfiyyətcə yeni səviyyəyə qaldırmağa qadirdir", - Tokayev bildirib Onun fikrincə, şəhərin yaradılması qərarı çətin şəraitdə verilsə də, strateji cəhətdən əsaslı olduğu ortaya çıxdı. Layihə portfeli artıq təxminən 2 trilyon tengeyə (təxminən 4 milyard dollar) çatıb. İnfrastruktur investisiyalarının ümumi həcmi 10,4 trilyon tenge (20,8 milyard dollar) təşkil edəcək və 2050-ci ilə qədər uzunmüddətli effekt 40 milyard dolları keçə bilər. Hazırda 1,5 trilyon tenge (3,05 milyard dollar) dəyərində 32 investisiya layihəsi hazırlanıb, onlardan 20-si həyata keçirilir və 1,2 trilyon tenge (2,4 milyard dollar) özəl sərmayə cəlb edəcək. Başlanğıcda layihə 22 000-dən çox yeni iş yeri təmin edəcək Qırğızıstan prezidenti Sadır Japarov Bişkekdə “Eldik Bank”ın yeni baş ofisini açıb ​"Eldik Bank milli miqyaslı infrastruktur, enerji, nəqliyyat və sosial layihələrin maliyyələşdirilməsində fəal iştirak edəcək" - deyə Cəfərov vurğulayıb ​Ölkə tarixində ilk dəfə olaraq bank beynəlxalq kapital bazarlarına çıxdı - 2026-cı ildə London Fond Birjasında 500 milyon dollarlıq avrobond yerləşdirildi. Vəsait Yuxarı Narın SES kaskadının tikintisinə, nəqliyyat və aviasiyanın inkişafına, o cümlədən təhsil və tibbə dəstək üçün istifadə olunacaq. Bu, maliyyə sisteminin ciddi şəkildə möhkəmlənməsini və xarici resursların cəlb edilməsi üçün yeni kanalı ifadə edir Prezident Şavkat Mirziyoyev Özbəkistanda “Çırçik” kimya-sənaye texnoparkının işlərinin gedişi ilə tanış olub ​"Sənayenin modernləşdirilməsi, yüksək əlavə dəyərli məhsulların istehsalı və ixrac potensialının genişləndirilməsi iqtisadi inkişafın prioritet istiqamətlərindəndir", - Özbəkistan Prezidentinin mətbuat xidməti qeyd edir Texnopark artıq özünü yeni nəsil platforma kimi təsdiqləyib. Sahəsi 26,4 hektar, infrastruktur investisiyaları isə 25 milyon dollar təşkil edir. 2025-ci ildə buraya 56 milyon dollar investisiya yatırılıb, 758 iş yeri açılıb, 60 milyon dollar dəyərində 150-dən çox adda məhsul istehsal edilib. 2030-cu ilədək investisiyaların 207 milyon dollara, istehsalın 294 milyon dollara, ixracın 48 milyon dollara, iş yerlərinin sayının isə 2300-ə çatdırılması planlaşdırılır. Kimya sənayesində hazırda mineral gübrə istehsalı ildə 3,7 milyon ton, planlaşdırılan layihələr isə 2,8 milyard dollar həcmində qiymətləndirilir 2026-cı il üçün regionun ÜDM-in proqnozlaşdırılan artımı yüksək olaraq qalır - orta hesabla 5-6,1%. Bu, gələcək əməkdaşlıq və xarici investisiyaların axını üçün möhkəm zəmin yaradır Belə eyni vaxtda aktivləşdirmə təsiri nəzərəçarpacaq dərəcədə gücləndirir. Regionun üç ölkəsi eyni gündə əhəmiyyətli layihələrə başladıqda, bu, parçalanmış səylər deyil, koordinasiyalı irəliləyiş nümunəsinə çevrilir. Bu cür sinxronluq xarici investorların vahid iqtisadi məkan kimi Mərkəzi Asiyaya marağını artırır və birgə təşəbbüslərin həyata keçirilməsini sürətləndirə bilər Bugünkü hadisələr təsdiqləyir ki, Mərkəzi Asiya ölkələri diversifikasiya üçün real imkanlar açaraq tamamilə fərqli istiqamətlərdə inkişaf etməyə çalışır. Qazaxıstan qabaqcıl urbanizasiyaya sərmayə qoyur, Qırğızıstan əsas dünya kapitalını cəlb edir və Özbəkistan dərin xammal emalına arxalanır Hadisələrin sonrakı inkişafı iki ssenari əsasında baş verə bilər. Optimist ssenariyə əsasən, elan edilmiş layihələrin uğurla həyata keçirilməsi qonşu ölkələrin sənaye və maliyyə alətlərinin inteqrasiyası hesabına regionu 2030-cu ilə qədər 50 milyard dollara qədər investisiya cəlb etməyə qadir olan özünü təmin edən iqtisadi mərkəzə çevirəcək. Mülayim ssenariyə əsasən, xarici bazarda baş verən dalğalanmalar səbəbindən layihələrin bir hissəsi ləngiməklə həyata keçiriləcək, lakin idxalın əvəzlənməsi və əmtəədən asılı monostrukturdan uzaqlaşma istiqamətində ümumi tendensiya tam olaraq qorunub saxlanılacaq