Mərkəzi Asiya yenidən ümumi enerji bazarına doğru irəliləyir. Bölgənin nəyə ehtiyacı var?

2022-ci ildə Özbəkistan, Qazaxıstan və Qırğızıstanda on milyonlarla insanı işıqsız qoyan geniş miqyaslı işıqlandırma Mərkəzi Asiyada daha sıx enerji inteqrasiyası ilə bağlı müzakirələri təzələdi. Dünya Bankının energetika üzrə baş mütəxəssisi Maksudjon Səfərovun sözlərinə görə, insident həyəcan siqnalı kimi çıxış edib və regionun parçalanmış enerji əməkdaşlığının sərhədlərini üzə çıxarıb Elektrik enerjisinə tələbatın sürətlə artması səbəbindən məsələ daha da aktuallaşıb. Dünya Bankı hesab edir ki, Mərkəzi Asiyada elektrik enerjisi istehlakı 2050-ci ilə qədər demək olar ki, üç dəfə arta bilər ki, bu da ayrı-ayrı ölkələrin öz gücü ilə təmin edə biləcəyini üstələyir Dünya Bankının energetika üzrə baş mütəxəssisi Maksudjon Səfərov. Foto: Andrey Pachevskiy.Gazeta-da reklam Enerji həm də regionun iqlim gündəliyinin əsas hissəsidir. Səfərovun sözlərinə görə, Özbəkistanda istixana qazı emissiyalarının 75%-dən çoxu enerji istehsalı və istifadəsi nəticəsində yaranır Regional elektrik enerjisi ticarəti enerji təhlükəsizliyini yaxşılaşdıra və daha təmiz enerjiyə keçidi dəstəkləyə bilər. Region ölkələri bir-birini tamamlayan enerji resurslarına malikdirlər: Qırğızıstan və Tacikistan güclü hidroenergetika potensialına malikdir, Qazaxıstan əhəmiyyətli külək ehtiyatlarına malikdir, Türkmənistan qaz ehtiyatlarına malikdir və Özbəkistan güclü günəş potensialına malikdir Günəş və külək enerjisi hava və günün vaxtından asılı olduğundan, regional əməkdaşlıq tələb və təklifi daha effektiv şəkildə balanslaşdırmağa kömək edə bilər Hazırda Mərkəzi Asiya daxilində elektrik enerjisi ticarəti məhduddur. O, ümumi tələbatın yalnız təxminən 3%-ni əhatə edir və mövcud transsərhəd elektrik xətləri öz gücünün yarısından azında istifadə olunur. Müqayisə üçün qeyd edək ki, Avropa ümumi enerji bazarı qurduqdan sonra qarşılıqlı əlaqə imkanlarının 85%-dən çoxunu istifadə edir Əsas problemlərdən biri tam fəaliyyət göstərən regional bazarın olmamasıdır. Ölkələr əsasən qış aylarında birbaşa, qısamüddətli müqavilələr vasitəsilə elektrik enerjisi ticarətini həyata keçirirlər Ekspert bildirib ki, vahid bazar elektrik enerjisi ticarətini daha şəffaf və proqnozlaşdırıla bilən edəcək. Qiymətlər qısamüddətli razılaşmalar əvəzinə tələb və təklif əsasında müəyyən ediləcəkdi. Bu, həmçinin, xüsusilə bərpa olunan enerjiyə daha çox özəl investisiya cəlb edəcək Digər əsas problem köhnəlmiş infrastrukturdur. Sovet İttifaqının dağılmasından sonra ölkələr öz daxili şəbəkələrini təkmilləşdirdilər, lakin transsərhəd ötürücü xətlər modernləşdirilmədi və hələ də 1970-1980-ci illərə aiddir Ölkələr arasında koordinasiya da məhdud olaraq qalır. Daşkənddəki Mərkəzi Asiya Ölkələrinin Koordinasiya Dispetçer Mərkəzi Energia əsasən texniki elektrik axınlarını idarə edir, eyni zamanda regional planlaşdırma və bazarın inkişafı hələ də zəif inkişaf edir Səfərovun sözlərinə görə, inteqrasiya üçün siyasi əməkdaşlıq vacibdir. Dünya Bankı bildirib ki, son illərdə daha güclü siyasi iradə ümumi enerji bazarı üzrə müzakirələri canlandırıb, indi enerji nazirləri koordinasiya və dialoq üçün ildə bir neçə dəfə görüşürlər 2026-cı ilin yanvarında Dünya Bankı REMIT proqramını təsdiqlədi — Mərkəzi Asiyada Regional Elektrik Bazarı Qarşılıqlı Əlaqə və Ticarət. Proqram 2035-ci ilə qədər davam edir və ümumi elektrik enerjisi bazarının yaradılması, transsərhəd şəbəkələrin modernləşdirilməsi, enerji sistemlərinin rəqəmsallaşdırılması və bərpa olunan enerjinin dəstəklənməsi məqsədi daşıyır Proqramın birinci mərhələsi artıq təsdiqlənib. O, Özbəkistan, Qırğızıstan, Tacikistan və regional dispetçer mərkəzinə 143,2 milyon dollar vəsait ayıracaq. Maliyyələşdirmənin böyük hissəsi Dünya Bankının Beynəlxalq İnkişaf Assosiasiyası vasitəsilə güzəştli şərtlərlə veriləcək Proqrama ölkə üzrə xüsusi prioritetlər daxildir: Qazaxıstan şəbəkənin modernləşdirilməsi və külək enerjisinə, Özbəkistan günəş enerjisi və regional əlaqələrə, Qırğızıstan Kambarata SES-1 üçün infrastrukturun hazırlanmasına və Tacikistan Roğun SES ixrac dəhlizi üçün ötürücü şəbəkələrin genişləndirilməsinə diqqət yetirəcək Türkmənistanın da təşəbbüsə qoşulacağı gözlənilir "Bu, Mərkəzi Asiyada beş ölkənin hamısını əhatə edən ilk regional layihədir", - Səfərov vurğulayıb Dünya Bankının hesablamalarına görə, daha dərin inteqrasiya 2050-ci ilə qədər 15 milyard dollara qədər iqtisadi səmərə gətirə bilər. Ümumi bazar elektrik enerjisi istehsalını optimallaşdırmağa kömək edəcək və hər bir ölkənin artıq gücün yaradılması ehtiyacını azaldacaq Dünya Bankı həmçinin elektrik enerjisinin qiymətlərinin 10%-ə qədər düşəcəyini, enerji təhlükəsizliyinin yaxşılaşacağını və istixana qazı emissiyalarının təxminən 25% azalacağını gözləyir Ekologiya və İqlim Dəyişikliyi üzrə Milli Komitənin sədri Əziz Abduhəkimovun sözlərinə görə, enerji inteqrasiyası həm də havanın keyfiyyətini yaxşılaşdıra bilər. Çatışmazlıq zamanı ölkələr tez-tez kömürə daha çox güvənir və mazut. Daha yaxşı elektrik mübadiləsi qalıq yanacaq istifadəsini və emissiyaları azalda bilər Havanın keyfiyyətinin pisləşməsi fonunda Mərkəzi Asiya ölkələri yeni hökumətlərarası təmiz hava koalisiyası da daxil olmaqla ekoloji məsələlər üzrə əməkdaşlığı gücləndirirlər. REMIT çərçivəsində 2035-ci ilə qədər 9 GVt-a qədər yeni bərpa olunan enerji gücü gözlənilir - bu, miqyasına görə Rogun və Kambarata su elektrik stansiyaları layihələri ilə müqayisə oluna bilər Səfərov qeyd edib ki, REMIT Mərkəzi Asiyada uzunmüddətli enerji inteqrasiyası üçün təməl və gələcək regional təşəbbüslər və beynəlxalq maliyyələşdirmə üçün platforma kimi xidmət etmək niyyətindədir Dünya Bankı regionun enerji sistemlərinin modernləşdirilməsi və inteqrasiyası üçün 2035-ci ilə qədər ən azı 5,5 milyard dollara ehtiyac olacağını təklif edib. Hazırkı REMIT paketi təxminən 1 milyard dollardır. Proqramın sonuna kimi Mərkəzi Asiyada elektrik enerjisi ticarətinin ən azı iki dəfə artacağı gözlənilir Bu vebsaytdakı materiallar əvvəlcədən yazılı icazə olmadan çoxalda və ya yayıla bilməz təşəkkür edirəm. Mesajınızı aldıq və tezliklə səhvi düzəldəcəyik