“Mən yox, biz”

Jurnalist - Yazar Damla Soyalpın böyrəyini anası Mediha Nural Çerkezlərə bağışlamasından il yarım keçir. İllərdir başqalarının hekayəsini danışan Soyalp, anasına verdiyi böyrəklə yeni həyatın qapısını açmaqla yanaşı, sevginin, həmrəyliyin, orqan bağışlamanın əhəmiyyətindən bəhs edən güclü hekayə yazıb Anamın mənə həyat verməsi ilə başlayan hekayəmiz 44 il sonra eyni yerdə, Dr. Burhan Nalbantoğlu Dövlət Xəstəxanasında yenidən yazıldı və bu dəfə həyata şans vermək növbəsi məndə oldu” deyən Soyalp, “Mən yox, biz olmanın əhəmiyyətini daha çox anladım” dedi 25 ildən artıqdır böyrək xəstəsi olan Mediha Nural Çerkezler orqan bağışlamanın həyat qurtardığını vurğulayaraq, "Bəzən heç gözləmədiyin anda həyat yenidən başlayır" dedi Həyatlarını sağlam şəkildə davam etdirən ana və qızı transplantasiyadan əvvəl və sonra yaşadıqlarını Yenidüzenə danışıb Bir böyrəklə yaşamağın iki böyrəklə yaşamaqdan heç bir fərqi olmadığını qeyd edən Damla Soyalp orqan donorluğu ilə bağlı maarifləndirmə məqsədi daşıyan, anasının və anasının hekayəsindən bəhs edən “66” adlı sənədli film də çəkdirib Onun üçün əhəmiyyətli olanın anasının ömrünün qalan hissəsini heç bir şeydən asılı olmadan xoşbəxt keçirməsi olduğuna diqqət çəkən Damla Soyalp, anasını razı salma səylərinin 6 ay davam etdiyini və anasına "Mən sənin bətnində yarandım, böyrəyim də oldu. İndi onu sənə qaytarıram" dedi Daha əvvəl övladının böyrəyini çıxartmağı “onu yarımçıq qoymaq” kimi düşündüyünü ifadə edən ana Mediha Nural Çerkezler, həkiminin qızının səhhətində heç bir problem olmayacağına dair təminat verdikdən sonra transplantasiyanı qəbul etdiyini bildirib Sual: Necə oldu ki, ananız üçün donor olmağa qərar verdiniz? Bu qərarı verməyinizə nə təsir etdi? Damla Soyalp: Anam 25 ildən çoxdur böyrək xəstəliyindən əziyyət çəkirdi. Biz bu yaxınlarda dializ nöqtəsinə yaxınlaşmışdıq, lakin hələ dializə başlamamışdıq. Bir az vaxtımız var idi. Söhbət hemodializdən və ya peritoneal dializdən gedirdi. Anamın xəstəliyi irəlilədikcə zamanla yarışdığımızı hiss edirdim. Mən meyitdən transplantasiyanın mümkün olduğunu bilirdim, amma bunun canlı insandan da edilə biləcəyini heç düşünməmişdim. Bir gün qəbula getdiyim bir yerdə qohumu transplantasiya olunmuş böyrək xəstəsi ilə söhbət edərkən dedi ki, dializlə məşğul olma, birbaşa transplantasiya haqqında düşün. Həmin an içimdə bir təbəssüm yarandı. Həmin an qərara gəldim ki, əgər uyğun olsa, böyrəyimi anama verəcəm. Əslində, donor olmaq fikri mənə çox təbii gəldi Mən dərin araşdırma apardım. Mən əvvəlcə yalnız bir böyrəklə sağlam həyat yaşaya biləcəyimə inanırdım. Çünki sevdiyiniz birinin sağlamlığına qovuşma ehtimalı var. Qərarımı anama dedim. Anam bunu eşidən kimi düşünmədən rədd etdi. Amma mən qərarımı vermişdim. Anamı razı salmaq üçün əlimdən gələni etdim. İnandırma cəhdlərim təxminən 6 aya yaxın davam etdi. Həmişə anama deyirdim ki, mən sənin bətnində yaranmışam, böyrəyim də. İndi onu sənə qaytarıram. Müayinə üçün həkimə gedəndə son nöqtəni qoyduq. Anamın gözü qarşısında həkimə “böyrəyimi anama vermək istəyirəm” dedim. Nefrologiya Mütəxəssisi Dr. Ahmet Behlül, "Uyğundursa niyə olmasın?" Anamı əmin etdi ki, "ikinci xəstə yaratmamaq" üçün çox diqqətlidilər Sual: Qızınızın donor olmaq istədiyini ilk eşidəndə nə hiss etdiniz? Mediha Nural Çerkezler: Bir ana olaraq ilk hiss etdiyim şey qorxu idi. Mən bunu “uşağımı yarımçıq qoymaq” kimi görürdüm. Ona görə də uzun müddət qəbul etmədim. Çox israr etdilər, məni inandırmaq onlar üçün asan olmadı. Mən Arodezdənəm, ciddi Pafos inadkarlığım var. Qızımda da eyni inadkarlıq var, onun inadkarlığı mənimkini döydü, həkimimizin çıxışı məni sakitləşdirdikdən sonra qəbul etdim ki, qızımın səhhətində heç bir problem olmayacaq. Bu prosesdə qızımın fədakarlığı mənə böyük güc verdi. Bu prosesdə ailə olmağın dəyərini bir daha gördük Sual: Transplantasiyaya hazırlıq prosesi haqqında məlumat verə bilərsinizmi? Damla Soyalp: Çox gərgin bir proses idi. Analizlər, həkim ziyarətləri, gözləmə müddəti... İkinci xəstənin yaranmayacağına əmin olmaq üçün başdan ayağa yoxlanılırsınız. Siz həm fiziki, həm də psixoloji cəhətdən hazırlaşırsınız. Amma insan ümid edəndə güclənir Mediha Nural Çerkezler: Ən çətini nə olacağını bilmədən gözləmək idi. Ümid edirsiniz ki, nəticələr yaxşı olacaq. Bu prosesdə həkimlərimizin diqqəti və ailə dəstəyi bizi ayaqda saxladı Sual: Siz həm də iki uşaq anasısınız. Əməliyyatdan əvvəl qorxu yaşadınızmı? Damla Soyalp: İki uşaq anası olaraq, təbii ki, məsuliyyətlərimi düşündüm, amma Anamın yenidən həyata bağlana bilməsi də mənim üçün çox vacib idi. Axı söhbət mənə həyat verən insandan gedir. Əməliyyatdan əvvəlki gecəyə qədər məndə heç bir qorxu və ya tərəddüd yox idi. Mən çox rahat idim. Yalnız həmin gecə xəstəxanada yatarkən təşviş içində oyandım. Ürəyim çox tez döyünürdü. "Mən nə edirəm? Mənə bir şey olsa, uşaqlarımın aqibəti necə olacaq?" Suallar beynimdə əks-səda verdi. Yataqdan qalxıb anamın yatdığı otağa keçdim. Rahat yatırdı. O an “anam üçün belə edirəm” dedim və panikam bir anda yox oldu. Deyə bilərəm ki, anamın sağlamlığına qovuşacağını bilmək qorxumu dəf etdi. Anamın mənə həyat verməsi ilə başlayan hekayəmiz 44 il sonra eyni yerdə, Dr. Burhan Nalbantoğlu Dövlət Xəstəxanasında yenidən yazılmış, bu dəfə həyata şans vermək növbəsi məndə davam edir Sual: Əməliyyatdan sonra bir-birinizi ilk görəndə necə idiniz? Damla Soyalp: Əməliyyatdan birinci çıxdım. Yuxuda və oyaqda ilk soruşduğum anam oldu. Özümə gələndə transplantasiya tamamlandı və anam qonşu otaqda idi. Ayağa qalxmağa icazə verən kimi anamın yatdığı otağın qapısına yaxınlaşıb ona baxdım. Ağrılı idi, amma yaxşı olduğunu görmək hər şeyə dəyərdi. Sanki uzun müddətdir daşıdığımız yük yüngülləşdi Mediha Nural Çerkezler: Çox ağrıdım. Əməliyyatdan sonra ilk an gözlərimi açıb qapının ağzında qızımın mənə baxdığını görəndə şükür etdim. Mənə yeni həyat bəxş edən qızım sağ-salamat idi. Bir ananın yaşaya biləcəyi ən ağır və ən gözəl duyğuları eyni anda yaşadım Sual: Transplantasiyadan sonra bərpa prosesi necə keçdi? Damla Soyalp: Transplantasiyadan 3 gün sonra xəstəxanadan çıxdım, anam isə təxminən 10 gün xəstəxanada qaldı. Daha sonra 3 aylıq təcrid müddətimiz oldu. Gönyeli Yenikənddə evimdə qalaraq bir-birimizə baxdığımız bir dövr idi. Əvvəlcə bir az çətin olsa da, zaman keçdikcə yaxşılaşdım. Daimi yaşayış, gəzinti və mənəviyyat çox vacib idi. Hətta gündəlik həyatda yenidən yeriyə bilmək mənim üçün yaxşı idi. İnsan yaşadığı şəhərə aid hiss edəndə sağalma prosesi fərqli olur. İndi həyatımı sağlam şəkildə davam etdirirəm Mediha Nural Çerkezler: Transplantasiyadan qısa müddət sonra yenidən enerji topladım. 3 ay idi ki, qızımla bir evdə bir-birimizə qulluq edirdik. Qısa müddətdə gündəlik həyata uyğunlaşdıq. Müəyyən bir müddətdən sonra yeriməyə başladıq. Əvvəlcə məhəllədə qısa gəzintilər edirdim, amma gücüm gələn kimi bu gəzintiləri uzatdıq. Yenikənddə piyada yolu ilə getməyə başladıq Sual: Bu prosesdə sizi ən çox çətinləşdirən nə oldu və ən çox gücləndirən nə oldu? Damla Soyalp: Bu prosesdə yaşadığım yeganə çətinlik transplantasiyadan sonrakı təcrid müddətində 3 ay uşaqlarımdan ayrı qalmağım oldu. Onları çətinliklə görə bilirdim. Onları çox düşünməsəm də, bu, həqiqətən dərin bir həsrət idi Mediha Nural Çerkezler: Övladlarımın dəstəyi mənə mənəviyyat verdi. İnsan həqiqətən sevgi ilə yaşaya bilər Sual: Bu proses ana-qız münasibətinizə necə təsir etdi? Damla Soyalp: Anamla münasibətimiz onsuz da çox güclü idi. Amma bu proses bizi bir-birimizə daha da yaxınlaşdırdı. Bir-birimizə daha çox qayğı göstərməyə başladıq Mediha Nural Çerkezler: Biz indi bir-birimizə ana və qız yox, həyat yoldaşı kimi baxırıq. Bu proses bizi daha da möhkəm bağladı Sual: Transplantasiyadan sonra həyatınızda ən böyük dəyişiklik nə olub? Damla Soyalp: Transplantasiyadan əvvəl və sonra həyatımı heç vaxt görməmişəm. Amma mənim baxışım dəyişdi. Mən yox, biz olmağın vacibliyini daha çox anladım və empatiya bacarığım daha da inkişaf etdi. Sağlamlığın, sevdiklərimin və yaşadığım mühitin nə qədər vacib və dəyərli olduğunu daha çox dərk etdim. Jurnalist olaraq bizim həssaslıq səviyyəmiz, perspektivimiz fərqlidir. Amma bu prosesdən sonra deyə bilərəm ki, hər şeyə başqa prizmadan baxmağı öyrəndim. İnsanlara, ətrafıma, yaşadığım şəhərə fərqli bir gözlə baxmağa başladım. Keyfiyyətli həyat sürməyin nə qədər dəyərli olduğunu anladım Mediha Nural Çerkezler: Yenidən normal həyat sürə bilmək mənim üçün ən böyük dəyişiklik oldu. Hətta daha çox nəfəs almağın dəyərini hiss edirəm Sual: Siz bir jurnalist kimi bir çox insanların əhvalatını danışdınız və onlar haqqında məlumat verdiniz. İndi hekayənin qəhrəmanı olmaq necə hissdir? Damla Soyalp: Mən özümü heç vaxt qəhrəman kimi görməmişəm. Mən bunu vəzifə kimi görmədim. Bunu etmək lazım idi. Mənim üçün vacib olan o idi ki, anam ömrünün qalan hissəsini heç nədən asılı olmadan həzz alsın. Mən etməli olduğum şeyi etdim. Düşünürəm ki, eyni vəziyyətdə olan bir çox insan mənim etdiyimi edəcək. Bu dəfə kameranın digər tərəfində olmaq mənim üçün çox fərqli idi. Öz prosesim Bunu izah edərkən məqsəd insanların orqan donorluğu mövzusunda daha şüurlu olmasına töhfə vermək idi. Buna azacıq da olsa nail ola bilsəydim, xoşbəxt olardım Sual: Bir böyrəklə yaşamaqla bağlı hansı reaksiyalar aldınız? Cəmiyyət bu məsələdə nə dərəcədə şüurludur? Damla Soyalp: Bir böyrəklə yaşamaq iki böyrəklə yaşamaqdan fərqlənmir. Bununla bağlı çoxlu suallarım var. İnsanların çoxu yalnız bir böyrəklə sağlam həyat sürə biləcəyini bilmir. Ancaq həkim nəzarəti və sağlam həyat tərzi ilə normal həyatı davam etdirmək olar. Cəmiyyətdə hələ də ciddi maarifləndirməsizlik var. Amma biz bu maarifləndirmə işini davam etdirməliyik Mediha Nural Çerkezler: İnsanlar çox vaxt qorxu ilə yaxınlaşır. Amma orqan donorluğu həyat qurtaran bir şeydir. Məncə, bu barədə daha çox danışmaq lazımdır "Mənə ikinci həyat verdin, şadam ki, mənim qızımsan." Sual: Bu gün qızınıza bir cümlə ilə nə demək istərdiniz? Mediha Nural Çerkezler: Mənə ikinci həyat verdin, şadam ki, qızımsan Sual: Transplantasiya gözləyən xəstələrə və onların yaxınlarına mesajınız nədir? Damla Soyalp: Ümidinizi itirməyin. Bu proses çox çətindir, amma həmrəylik və sevgi həqiqətən sağaldır. Hesab edirəm ki, cəmiyyət orqan donorluğuna daha həssas olmalıdır Mediha Nural Çərkəzlər: Təslim olmasınlar. Bəzən həyat heç gözləmədiyin anda yenidən başlayır Sual: Siz öz hekayənizdən bəhs edən və orqan donorluğu haqqında məlumatlılığı artırmaq məqsədi daşıyan “66” sənədli filminin rejissorluğunu da etmisiniz (https://youtu.be/4A7SHeQshbc?feature=shared). Bu məsələ ilə bağlı maarifləndirmək üçün bundan sonra nə etməyi planlaşdırırsınız? Damla Soyalp: Məqsədim hekayəmizi danışarkən cəmiyyəti məlumatlandırmaq və orqan donorluğu haqqında məlumatlandırmaq idi. Transplantasiyamız canlıdan canlıya transplantasiya idi. Bu gün ölkəmizdə transplantasiya gözləyən 60-a yaxın böyrək xəstəsi və digər orqan transplantasiyasını gözləyən onlarla xəstə var. Ölkəmizdə baş verən beyin ölümləri orqan transplantasiyası gözləyən xəstələrə ümid verə bilər, yetər ki, beyin ölənlərin ailələri orqanlarını bağışlamaqda tərəddüd etməsinlər. Unutmayaq ki, donor olmayan istənilən orqan çürüməyə məhkumdur. Ancaq onların yaxınlarının orqanları 5-6 xəstəyə ikinci həyat şansı verə bilir, yaxınlarının orqanları isə başqa bədənlərdə yaşamağa davam edir. Bu səbəbdən hər kəsi sağ ikən orqanlarını bağışlamağa və bunu yaxınlarına vəsiyyət etməyə çağırıram “66” sənədli filminin ərsəyə gəlməsində böyük əməyi olan həmkarlarıma bir daha sonsuz minnətdarlığımı bildirmək istəyirəm. Əməliyyat masasında yatmışdım. Onlar məndən narahat olduqları halda, bütün prosesi qeyd edərək orqan donorluğunun vacibliyini də sənədləşdirdilər. “66” əslində təkcə bizim hekayəmiz deyil; Orqan transplantasiyasını gözləyən insanların səsi olmasını istədim Daha əvvəl həmkarım Özgül Gürkut Mutluyakalı ilə anamın əməliyyat olunduğu xəstəxananın adaşı olan və xəstəxananın tikintisinə təşəbbüskar olan Dr. Burhan Nalbantoğlunun həyatından bəhs edən kitab yazdıq. Böyrək transplantasiyasını gözləyən xəstələrin və onların yaxınlarının yaşadıqlarından bəhs edən kitab yazmaq da planım var. Bundan sonra xüsusilə gənclərə çatacaq işlərlə məşğul olmaq istəyirəm. Çünki insanın həyatına toxuna bilmək bəzən hər şeyi dəyişə bilər Fotolar: Doğan SAMER