Atəşkəs status-kvo - Asım Akansoy

Önümüzdəki dövrdə Kipr məsələsində ola biləcək inkişaflarla bağlı son açıqlamalar yeni və güclü siyasi dinamikaya ehtiyacı bir daha ortaya qoyur. Bu dinamik həm danışıqlar prosesinə mənalı töhfələr verməyi, həm də cəmiyyətlərin artan gözləntilərinə cavab verməyi bacarmalıdır. Çünki hər iki tərəfdə mövcud status-kvonun sərhədləri daxilində qalmaqla irəli getmək mümkün deyil. Verilmiş şərtlər əsasında siyasət yaratmağa çalışmaq istər-istəməz həmin şəraiti yaradan status-kvonun təkrar istehsalına xidmət edir. Bu səbəbdən, Kipr Türk icmasının unikal və imtiyazlı həll imkanlarını düzgün oxumaq, səfərbər etmək və effektiv şəkildə koordinasiya etmək böyük əhəmiyyət kəsb edir Görünən odur ki, hər iki tərəfdə üstünlük təşkil edən yanaşma mövcud siyasi və institusional mövqelərin qorunub saxlanılması ilə həllin əldə oluna biləcəyi fərziyyəsinə əsaslanır. Lakin tərəflər həll perspektivini dövlət mexanizmlərinin mövqeyi və bu strukturların əldə edəcəyi qazanclar baxımından müəyyən etməyə davam etdikcə, onların daimi və məhsuldar bir zəminə çatması mümkün olmayacaq. Əslində iki icma arasında dialoq və əməkdaşlıq sahələrinin indiyədək istənilən səviyyədə inkişaf etməməsi bu həqiqəti təsdiqləyir Bu məqamda rəsmi çərçivəni təşkil edən Güvən Yaratma Tədbirləri yanaşmasının niyə gözlənilən nəticəni verə bilmədiyi üzərində dayanmaq lazımdır. Çünki həll üçün yeni paradiqmanın nəyə ehtiyacı olduğu sualı bu uğursuzluğun səbəblərində böyük ölçüdə gizlənir Tərəfləri hərəkətsiz saxlayan əsas amil Etimad Tədbirlərinin müxtəlif məqsədlər üçün alətləşdirilməsidir. Bir tərəf uzun müddətdir ki, bu mexanizmlərə beynəlxalq və siyasi statusunu artırmaq vasitəsi kimi baxırsa, digər tərəf yarana biləcək yeni statusun alınmasının qarşısını almaq üçün prosesin gedişindən uzaqlaşıb. Bu anlayışla nə etimad yaratmaq, nə də davamlı əməkdaşlığı inkişaf etdirmək olar Məqsəd doğrudan da cəmiyyətlər arasında münasibətləri yaxşılaşdırmaq və ümumi həyat mədəniyyətini gücləndirməkdirsə, qeyri-hökumət təşkilatları arasında əməkdaşlığı təşviq etmək üçün bir çox yeni layihələr və təşəbbüslər həyata keçirilə bilər. Bunun üçün zəruri olan maddi və mənəvi həvəsləndirmə mexanizmlərinin yaradılmasıdır. Aydındır ki, bu günə qədər yaradılmış bir çox ekspert komitələri və texniki işçi qrupları indiki formada konkret nəticələr verməkdənsə, simvolik funksiyaya xidmət edir Bu kilidi sındırmağın ən real yolu tərəflərin Etimad Tədbirlərini də əhatə edən hərtərəfli “Strateji Çərçivə Sazişi” üzərində razılığa gəlmələridir Fikrimcə, belə bir strateji razılaşma olmadan mənalı irəliləyiş mümkün deyil. Sözügedən çərçivə; Buraya dövr ərzində əldə edilmiş razılaşmalar, 11 fevral 2014-cü il tarixli Anastasiadis-Eroğlu Birgə Bəyanatı, 2017-ci il Quterreş Çərçivəsi və onlara əsaslanan tətbiq olunan yol xəritəsi daxil edilməlidir. Bundan əlavə, etimadın yaradılması üçün konkret, effektiv və ölçülə bilən addımlar sazişin tərkib hissəsi olmalıdır Eyni şəkildə, Kipr Türk tərəfinin irəli sürdüyü dörd bənddən ibarət metodologiya və təhlükəsizlik və zəmanətlərə fərqli yanaşmalar diqqətlə müzakirə edilməli olan əsas mövzular arasında olmalıdır. Təbii ki, təhlükəsizlik məsələsini də nəzərdən qaçırmaq olmaz. Siyasəti reallıqdan qopmuş nikbinlik üzərində qurmaq olmaz. Bununla belə, ən azı təhlükəsizlik qədər vacib olan başqa bir məsələ də iki tərkib dövlət və siyasi bərabərliyə əsaslanan yeni strukturun davamlı və funksional idarəetmə modelinə malik olmasıdır Kim nə deyirsə desin, həm Kiprli Rumlar, həm də Kiprli Türklər üçün artıq davamlı olmayan bu uzunmüddətli “atəşkəs status-kvo”su sona çatdı. Bu gün lazım olan, mövcud vəziyyəti qorumaq və idarə etmək deyil; Bu ədalətli, bərabər və daimi federal nizamın qurulması istiqamətində cəsarətli və fəal siyasi iradənin nümayişidir