Qızıl Ordanın İzləri: Bir Relikt - Bir Dövr

Qızıl Orda Avrasiyanın tarixinin ən böyük dövlətlərindən biridir. XIII-XV əsrlərdə geniş bir çöldə hökmranlıq edən bu imperiya təkcə hərbi qüdrəti ilə deyil, həm də idarəçilik sistemi ilə seçilirdi. Bu gün o dövrün sübutları Almatıdakı Qazaxıstan Respublikasının Mərkəzi Dövlət Muzeyinin fondunda saxlanılır. Bunlar bir neçə əsr əvvələ gedib çıxan tarixi gümüş və mis tengedir. İlk baxışdan sadəcə metal əşyalar kimi görünsə də, bütöv bir dövrün bariz şahididir. Hər bir sikkə o dövrün ticarət əlaqələrini və güc strukturunda baş verən dəyişiklikləri əks etdirir. Jasulan Beltenov, Qazaxıstan Respublikası Mərkəzi Dövlət Muzeyinin şöbə müdiri: Bütün bu sikkələr çox qiymətlidir. Bu sikkələrdə Qızıl Orda dövrünün 18 xanının adı var. Xanların dəyişməsinə, sikkələrin zərb edilməsinə, pul ustasının adına, saraylara, zərb edildiyi şəhərə görə il və təqlid deyirik. Eyni şəkildə, məlumatlar dəyişirdi. Hazırda Mərkəzi Dövlət Muzeyində Qızıl Orda dövrünə aid 200-ə yaxın eksponat saxlanılır. Onların hər biri o dövrün iqtisadi quruluşunu, mədəni səviyyəsini açır. Tarixçilərin fikrincə, belə məlumatlar sübut edir ki, Qızıl Orda təkcə hərbi deyil, həm də sivilizasiya baxımından güclü dövlət olub. Kanat Uskenbay, tarixçi: Qızıl Orda sivilizasiyası, yəni sivilizasiya o dövrdə çox yaxşı inkişaf etmişdi. Çünki imperiya dövründə Asiya ilə Avropa, Yaxın Şərqlə Çin arasında ticarət əlaqələri qurulmuşdu. Bir tenge sadəcə bir relikt deyil, bütöv bir dövrün siyasi və mədəni mahiyyətini müəyyən edən tarixi bir şəhadətdir. Belə dəyərli irslər vasitəsilə Qızıl Ordanın Avrasiya məkanındakı təsiri və sivilizasiya səviyyəsi bugünkü nəslə çatır