Gyrat'ın At Nalı: Bir Okul Müzesi Sergisinin Hikayesi

"Bağımsız Tarafsız Türkmenistan - Amaca Yönelik Kanatlı Atların Anavatanı" sloganıyla düzenlenen yılda, insanların hafızası, yaşamları boyunca kalıcı bir üne kavuşan atlara dair birçok etkileyici hikayeyi canlandırıyor. Böyle bir hikayeyi, Balkan velayetinin Magtymguly etrapında Tagan Berdiyev'in adını taşıyan 12 No'lu Ortaokulda öğretmen olan Korpe Seyitnazarov bizimle paylaştı K. Seyitnazarov, "Birkaç yıldır köyümüzde bir okul tarih müzesi var" diyor. "Öğrencilerimizin topladığı gündelik hayattan objeler ve eserler içeriyor. Bunların arasında çömlekler, ahşap mutfak eşyaları, köyümüzü çevreleyen tepelerin yakınında bulunan aletler ve antik paralar da var." Bu sergiler arasında iki at nalı var. Müzeye bağışlanmadan önce, dedem Geldimuhamet Baghy'nin sadık atı Gyrat'ın anısına yaklaşık 100 yıl boyunca ailemizde muhafaza edilmişti. Geldi baghy -insanların ona verdiği isimle- 1895'te doğdu ve 1945'te vefat etti. Onun zamanında tanınmış bir baghy'ydi ve Balkan velayetindeki çeşitli kutlamalara performans sergilemek üzere sık sık davet edilirdi Geldi baghy, aynı derecede ünlü Annahal baghy'nin kuzeni olan ünlü baghy Dostaly'nin oğluydu. İlginç bir gerçek daha ortaya çıktı: Dünyaca ünlü Türkmen besteci Nuri Halmammedov'un büyükannesi şair Artyk Eje, Dostaly Baghy'nin kız kardeşiydi 2013 yılında 10. sınıf öğrencilerine yönelik Annahal Baghy ve Dostaly Baghy'nin yaşamları ve çalışmaları hakkında bilgiler içeren “Türkmenistanyň medeni mirasy” (“Türkmenistan'ın Kültürel Mirası”) ders kitabı yayımlandı. Annahal Baghy'den “Mukamyň syry” (“Mukamların Sırrı”) filminde de zanaatının ustası olarak bahsediliyor Başta Enekeyik teyzem olmak üzere akrabalarımın anlattıklarına göre Geldi Baghy, sadece türkü icra eden biri olarak değil, aynı zamanda seyis olarak da tanınırdı. Akhal-Teke atlarıyla bağlantı kurma konusunda olağanüstü bir yeteneği vardı. En sevdiği at Gyrat adında kestane renkli bir aygırdı Bu durum hemen şu soruyu gündeme getiriyor: 'Kestane rengi bir ata neden 'Beyaz' anlamına gelen Gyrat adı verildi?' Sebebi ise atın dört bacağının da dizlere kadar beyaz olmasıydı. Geldi Baghy atını çok seviyordu ve gösteriye davet edildiği her yerde Gyrat her zaman onun sadık arkadaşıydı Komşu köylerdeki at yetiştiricileri at satın alırken sıklıkla Geldi Baghy'nin tavsiyesine başvuruyorlardı. Geldi Baghy'nin bir seyis olarak büyük otoritesi işte böyleydi! O zamanlar köyümüzde birkaç demirci çalışıyordu. Ne yazık ki isimleri korunmadı ancak dövdükleri metal eşyalar günümüze kadar gelmiştir. Bunların arasında daha sonra okul müzesinde sergilenen iki at nalı da var Zanaatkarların biri çalışan atlar, diğeri binici atlar için olmak üzere iki tür nal ürettiği biliniyor. Aralarındaki fark neydi? Demirciler, ata binmek için tasarlanan at nallarına 'pençeler' takarlardı; bu, profesyonel jargonlarında, sıradan at nallarında bulunmayan küçük, çıkıntılı çivi için kullandıkları terimdir. Zanaatkarlar, binici atların sık sık dağ yollarında seyahat etmek zorunda kaldıklarını ve 'pençe'nin zorlu arazilerde yaralanmadan hızlı ve güvenli bir şekilde hareket etmelerine yardımcı olduğunu anladılar Geldi Baghy ile sevgili atı Gyrat arasında tam bir karşılıklı anlayış vardı. Geldi Baghy, eve dönüş yolculuğuna başlamadan önce doğduğu köyden uzaktaki bir düğünde son performansını sergiledi. Kendini iyi hissetmiyordu ama buna pek dikkat etmedi. Gyrat efendisinin durumunu hemen hissetti. Onu rahatsız etmemek ya da daha fazla acı çekmemek için at normalden çok daha yavaş yürüyordu. Eve vardıklarında Geldi Baghy'nin akrabaları onun attan inmesine yardım etti ve bir gün sonra büyük bir törenle toprağa verildi. Geldi Baghy'nin ölümünden sonra sadık Gyrat hem yemeği hem de suyu reddetti ve bir hafta sonra at, efendisinin peşinden ölüme gitti Geldi Bagshy sadece elli yıl yaşadı. Ancak ünlü müzisyenin anısı hâlâ aramızda canlılığını koruyor. Ziyaretçiler okul müzesinde Gyrat'ın nallarına her baktıklarında Geldi Baghy'yi ve sadık yoldaşını sıcaklık ve saygıyla anıyorlar." "GA" editörünün notu: Bu büyüleyici hikaye ve öğrencilerinin Türkmen halkının tarihi mirasının korunmasına yaptığı katkılar için tarih öğretmeni Korpe Seyitnazarov'a içten şükranlarımızı sunuyoruz