Toplu mezarlarla ilgili itiraf: ICMP Genel Direktörü Azerbaycan'ın yıllardır dile getirdiği gerçekleri doğruluyor - YORUM

Bakü'de düzenlenen "Kayıp şahıslar sorununun çözümünde ve işbirliğinin güçlendirilmesinde modern yaklaşımlar" konulu uluslararası konferans, Ermenistan'ın Azerbaycan'a yönelik askeri saldırısı sırasında işlenen ciddi suçların yeniden uluslararası gündeme getirilmesi açısından büyük önem taşıyordu Uluslararası Kayıp Kişiler Komisyonu (ICMP) Genel Müdürü Katrin Bomberger'in konferansta ve APA'ya verdiği röportajda dile getirdiği "hala keşfedilmesi ve kazılması gereken ek toplu ve gizli mezarların olduğu" görüşü, Azerbaycan'ın uzun yıllardır uluslararası topluma aktardığı gerçeklerle örtüşen önemli bir mesaj olarak değerlendiriliyor Toplu mezarların varlığı uluslararası düzeyde zaten doğrulandı Birinci Karabağ Savaşı'ndan sonra Azerbaycan 4.010 kişiyi kayıp kişi olarak kaydetti. Bakü yetkilisi uzun yıllardır bu insanların önemli bir kısmının yakalanıp rehin alındıktan sonra öldürüldüğünü, ardından toplu ve gizli mezarlara gömüldüğünü söylüyor. Son yıllarda işgalden kurtarılan bölgelerde ortaya çıkarılan toplu mezarlar da bu gerçekleri doğruluyor Bu bağlamda ICMP başkanının görüşü özellikle önem taşımaktadır. Bu görüş sadece teknik bir değerlendirme olmayıp, bölgede henüz keşfedilmemiş çok sayıda toplu ve gizli mezarın var olma ihtimalinin uluslararası uzman düzeyinde kabul edildiğini göstermektedir. Bu, Azerbaycan'ın yıllardır konumunun uluslararası düzeyde bir kez daha desteklendiğini gösteren önemli noktalardan biridir Ermenistan insani yükümlülüklerden kaçınıyor Azerbaycan muzaffer bir devlet olarak çatışma sonrası dönemde barış gündemini ortaya koymuş olsa da insani sorunlar henüz tam anlamıyla çözülmüş değil. En ciddi sorunlardan biri Ermenistan'ın henüz toplu ve gizli mezarların yerlerine ilişkin Azerbaycan'a bilgi vermemesidir Bu durum binlerce ailenin onlarca yıldır beklediği gerçeğin ortaya çıkmasını geciktiriyor. Aynı zamanda Ermenistan'ın uzun süredir mayın haritaları vermekten kaçınması, insani konularda işbirliğinin hâlâ istenilen düzeyde olmadığını gösteriyor. Ancak kalıcı barış sadece siyasi anlaşmalarla değil, insani sorunların çözümüyle de mümkündür DNA teknolojileri gerçeği ortaya çıkarmaya hizmet ediyor Katrin Bomberger, ICMP'nin şu anda Azerbaycan'a DNA analizi alanında destek sağladığını, örgütün uzun yıllar toprak altında gömülü olan kemik kalıntılarından DNA elde etme konusunda eşsiz bir deneyime sahip olduğunu söyledi. Ona göre hâlâ keşfedilmesi ve kazılması gereken ek toplu ve gizli mezarlar var ve bu yönde ek çalışmalar planlanıyor Bu işbirliği sadece teknik yardımdan ibaret değildir. DNA tabanlı kimlik tespiti, her bir kalıntının bilimsel olarak tanımlanmasına, ailelere doğru yanıtların verilmesine ve gelecekteki yasal soruşturmalar için güvenilir bir kanıt tabanı oluşturulmasına hizmet eder Veritabanı barış için bir mekanizmadır Katrin Bomberger hem konuşmasında hem de röportajında Azerbaycan ile Ermenistan arasında oluşturulacak veri tabanının önemine özellikle vurgu yaptı. Ona göre bu sistem, devlet kurumları arasındaki iş birliğini güçlendirmenin yanı sıra, toplu ve gizli mezarların, kayıp kişilerin olası konumlarının ve diğer bilgilerin gelecekte paylaşılmasına da olanak sağlayabilir Eski Yugoslavya deneyiminin örnek olarak gösterilmesi tesadüf değildir. Bu model, çatışmadan yıllar sonra bu tür bilgi alışverişinin binlerce ailenin gerçeği öğrenmesine ve güven inşasına önemli bir katkı sağlayabileceğini gösteriyor Azerbaycanlılara yönelik soykırımın hukuki açıdan değerlendirilmesi ihtiyacı giderek acil hale geliyor Birinci Karabağ Savaşı sırasında Azerbaycanlı sivillerin esir alınması, akıbetinin gizlenmesi, işgalden kurtarılan topraklarda toplu mezarların bulunması, uluslararası insancıl hukuk açısından son derece ciddi araştırma gerektiren konulardır ICMP başkanının açıklamaları ve şu ana kadar ortaya çıkan gerçekler, Azerbaycan'ın uzun yıllardır öne sürdüğü iddiaların uluslararası hukuki düzeyde daha ciddi bir şekilde araştırılması gereğini gündeme getiriyor. Azerilerin etnik kökenleri nedeniyle sistematik olarak öldürülmesi ve gizli mezarlıklara defnedilmesine ilişkin gerçekler, bu suçların uluslararası hukuk çerçevesinde objektif olarak değerlendirilmesinin önemini göstermektedir. Yani Bomberger'ın itirafları ve Birinci Karabağ Savaşı'ndaki mevcut gerçekler Ermenistan ve Ermeni silahlı kuvvetlerinin Azerbaycanlılara karşı soykırım yaptığını söylemek için sebep veriyor Ailelerin gerçeği bilme hakkı Bomberger, devletlerin yalnızca kayıp kişilerin akıbetini araştırmakla kalmayıp, aynı zamanda ailelerinin gerçeği bilme, adaleti sağlama ve tazminat alma hakkını da güvence altına almakla yükümlü olduğunu vurguladı Bu kapsamda Azerbaycan'da oluşturulan yeni Bilgi Yönetim Sistemi, sürecin şeffaflığını artıracak, ailelerin sevdiklerine ilişkin bilgileri takip edebilmesine olanak tanıyacak ve kimlik tespit sürecini hızlandıracak Bakü'de düzenlenen uluslararası konferans, kayıp kişiler meselesinin sadece insani bir sorun olmadığını, aynı zamanda uluslararası hukuk, adalet ve bölgesel barışla doğrudan ilgili bir konu olduğunu gösterdi. ICMP başkanının ifade ettiği görüşler, Azerbaycan'ın toplu mezarlar, kayıpların akıbeti ve yıllardır gündeme getirilen gerçeklerin ortaya çıkarılması konusundaki tutumunun uluslararası düzeyde daha ciddiye alındığını gösteren önemli bir mesaj olarak değerlendirilebilir