Kağıt kitap mı yoksa e-kitap mı?

Bilal Alarlı HÜSEYNOV ADPU Celilabad şubesi baş öğretmeni, filoloji alanında felsefe doktoru, Azerbaycan Yazarlar, Gazeteciler ve Aşıklar Birliği üyesi Günün önemli konularından biri basının güncel kaderiyle ilgili. Elektronik bilgi sisteminin iyileştirilmesi basının kaderinin yeniden değerlendirilmesini gerektirmektedir. Düne kadar insanoğlunun en büyük keşfinin kâğıt kitap olduğunu sanıyorduk. Günümüzde kağıt kitap, okuma düzeyi açısından yerini alan elektronik kitabın gerisinde kalıyor. Acı bir gerçeği hatırlatarak bu gerçeği ortaya çıkarmak mümkün. 20. yüzyılın son yıllarında Bakü'de metroya binen insanlar koltuklarına oturur oturmaz ceplerinden gazete çıkarıp okurlardı. Bu sayede daireye kadar bazı operasyonel bilgilere ulaşmayı başardılar. Gazete okuyanlar genç olsa bile yaşlılar onların kalkıp yerlerini yetişkinlere vererek rahat bir şekilde okumaya devam etmelerine karşı çıkıyorlardı. Ama şimdi durum farklı: Güzergahlarda ve metroda hem yaşlılar hem de gençler ceplerinden telefonlarını çıkarıyor ve kendilerine yer açılır açılmaz izlemeye başlıyor. Telefon internet ağlarına erişim noktası olduğundan, bu araç hem başkalarıyla iletişim kurmak hem de önemli kaynaklardan bilgi almak için kullanılmaktadır. Artık kimse metroda gazete okumuyor. Bu gerçeklik modern medya üzerine düşünmeyi zorunlu kılmaktadır. Gerçek şu ki, elektronik bilgi kaynakları zaten basını bastırıyor İlginç bir gerçeğe dikkat çekmek istiyorum. On iki binden fazla nüfusu olan Celilabad ilçesinin Alar köyünde yaşıyorum. Bir zamanlar bu köyde bir basın yayın ağı vardı ve burada 4 postacı çalışıyordu. Şunu da söyleyeyim, köyde postacı bu kadar çokken nüfus sadece 3 bindi. Bu dört postacı, gazeteyi bu üç bin kişiye taşımakta ve dağıtmakta zorluk çekiyordu. Rahmetli postacı Gazanfar Mirzayev'in halka dağıtılacak gazeteleri mahallelere böldüğünü, önce Muradhanlı mahallesinin gazetesini koltuğunun altında dağıttığını, sonra dönüp Yüzev mahallesinin gazetesini alıp halka dağıttığını hatırlıyorum. Köyde gazete almayan ev kalmamıştı, herkes birkaç gazeteye aboneydi. Artık bu postacı pozisyonları kaldırıldı ve köyümde gazete ve dergi satın alan tek kişi benim. O gazete ve dergileri almak için haftada bir kez ilçe merkezine gidiyorum, Basın Dağıtım Müdürlüğü'nden bana ulaştırılacak gazete ve dergileri alıyorum. Üzücü ama bu bir gerçek. Bu bilgilere ilginç bir gerçeği eklemek istiyorum: Kısa bir süre de olsa ilçe gazetesinin genel yayın yönetmenliğini yaptım ve o dönemde gazetenin tirajı 13.000'di. Bölgenin nüfusu sadece 60 bindi. Aile başına ortalama 5 kişi alırsak bazı ailelerin bu gazeteden iki adet satın aldığını görebiliriz. Artık Celilabad gibi bir bölgede 2-3 ayda bir 100 adet çıkan özel bir gazete basılıyor. 100 nüshalık bu gazete, nüfusu yaklaşık 260.000 olan bir ilçede yayınlanmaktadır. Biliyorum, açıklamaya gerek yok. Ayrıca 4 bine kadar öğretmenin görev yaptığı Celilabad ilçesinde "Azerbaycan mêlîri" gazetesine yalnızca bir abonelik bulunuyor Bu gerçekleri neden hatırlıyorum? Zaman değişiyor, kağıt kitapların yerini e-kitaplar alıyor ve genel olarak basının yerini internet alıyor. Yani basının tirajı değişiyor, tüm bilgiler, hatta edebi eser örnekleri bile artık elektronik sisteme aktarılıyor. Yeni kurallara uygun olarak nüfusa bilgi kaynaklarının sağlanmasına ihtiyaç vardır. Ne yapalım? Önerilerimi bu yönde yapmak istiyorum Öncelikle devlet düzeyinde uygun tedbirlerin alınması ve elektronik bilgi sisteminin kanunlarla donatılması gerekiyor. Başlangıçta basınla başlamak gerekir. Tüm gazete ve dergilerin elektronik ağları oluşturulmalı ve bu ağlar güvenli bir şekilde çalışmalıdır. Elektronik gazete ve dergilerin finansal temini hayata geçirilmeli, bu ağların finansal istikrarı okunma, aktarım, kısacası referans ve çeşitli şekillerdeki kullanım sayılarına göre sağlanmalıdır. Kaynağa yapılan birden fazla istek için yazarlara ödeme yapma sistemini düşünmek de önemlidir. İntihalin önlenmesi ve telif haklarının korunması için elektronik sistemin yüksek düzeyde teknik yeteneklerle donatılması gerekmektedir. İnternet sisteminin bu teknik yetenekleri zaten mevcut, sadece büyük ölçekte uygulanması gerekiyor İkinci konu ise kağıt kitapların elektronik kitaplarla değiştirilmesine yönelik yapısal sistemin oluşturulmasıdır. ANAS Merkez Kütüphanesi ve Cumhuriyet Milli Kütüphanesi herkesin erişebileceği bir elektronik kütüphane ağı oluşturmalı, bölgelerin Merkez Kütüphane Sistemleri dahil diğer kütüphaneler de yavaş yavaş bu ağa katılmalıdır. Sistem, en ücra köyde yaşayan bir kişinin bile bu sistemin elektronik katalog ve kart dosya ağına erişebileceği, okuyacağı kitabı online sipariş verebileceği şekilde oluşturulmalıdır. E-kitapların okunma düzeyi de materyal temellerini güçlendirmelidir. Zaman bunu gerektirir, geç kalmak geride kalmaktır E-kitapla ilgili ilginç bir gerçeğe dikkat çekmek istiyorum. ADPU Celilabad şubesinde çalışıyorum ve derslerimde elektronik kaynaklara daha çok güveniyorum. Öğrencilere derslerin elektronik versiyonlarını vermenin yanı sıra, öğrettiğim konuyla ilgili ders kitabını da e-posta adreslerine gönderiyorum. Öğrenciler artık kütüphanelere gitmiyor, telefonlarıyla ders kitaplarına bakabiliyorlar. Kütüphanelerde öğrencilere yetecek kadar ders kitabının bulunmadığını da belirteyim. Dolayısıyla e-kitap sistemi öğrencilerin okumasını kolaylaştırmaktadır. Yüksek ve ortaöğretim uzman okullarındaki bu İnternet olanakları, kademeli olarak ortaöğretim okullarına aktarılmalıdır. Beşinci sınıfta öğrenim gören öğrenciler internete rahatlıkla erişebilmektedir. Ayrıca ders kitaplarının maliyeti de ortadan kalkıyor Okumayı internet sistemine aktarmanın ciddi bir yaklaşım gerektiren başka yönleri de var