İran'ın "boğaz ağrısı": Hürmüz ablukasının küresel sonuçları - ANALİZ

ABD, İsrail ve İran arasında devam eden askeri çatışma, Orta Doğu bölgesinde son yıllarda gözlenen en ciddi jeopolitik krizlerden biri olarak değerlendiriliyor. Çatışmanın derinleşmesi, başta enerji piyasaları ve uluslararası deniz taşımacılığı olmak üzere dünya ekonomisini önemli ölçüde etkiliyor Krizin ana merkezi, Basra Körfezi'ni Hint Okyanusu'na bağlayan ve stratejik açıdan son derece önemli bir ulaşım koridoru olarak kabul edilen Hürmüz Boğazı'dır. Bu boğaz, gezegenin stratejik açıdan en önemli deniz yollarından biri olarak kabul edilir. Küresel petrol arzının yaklaşık beşte biri ve büyük miktarlarda doğal gaz dar su yoluyla taşınıyor. Bu nedenle o güzergahın işleyişindeki herhangi bir kesinti dünya enerji piyasalarında anında hissedilmektedir İran, kendi topraklarındaki askeri saldırılara yanıt olarak Hürmüz Boğazı'nın kapatıldığını duyurdu ve buradan geçmeye çalışan her geminin hedef alınacağını söyledi. Bu açıklamanın ardından bölgede en az beş tanker ateş altına alındı ​​ve drone saldırılarının hedefi oldu Sonuç olarak boğazdaki gemi trafiği neredeyse tamamen durdu. Yaklaşık 150 gemi Boğaziçi bölgesinde beklemek zorunda kaldı. Son 24 saatte İstanbul Boğazı'ndan sadece iki ticari geminin geçişine izin verildi. Ancak askeri operasyonlar öncesinde Hürmüz Boğazı'ndan günde 200 gemi geçiyordu Hürmüz Boğazı dünya ekonomisi açısından son derece önemli bir stratejik rol oynuyor. Böylece, küresel petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 20'si, Basra Körfezi ülkelerinden yapılan sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ihracatının yüzde 30'u, Avrupa kıtasının havacılık yakıtı ithalatının yaklaşık yüzde 40'ı, dizel yakıtın yüzde 10'undan fazlası ve Asya'dan günlük 2 milyon varil petrol ithalatının bu boğazdan geçmektedir. Irak'ın toplam petrol ihracatının yüzde 97'si, Suudi Arabistan'ın yüzde 89'u, Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) yüzde 66'sının yanı sıra İran, Kuveyt ve Katar'ın küresel pazarlara yönelik petrollerinin tamamı bu boğazdan taşınıyor. Orta Doğu bölgesinden petrol ihracatının büyük oranda bu deniz yoluyla gerçekleştirilmesi nedeniyle ihracatın alternatif yönlere yönlendirilme olanakları oldukça sınırlıdır. Suudi Arabistan ve BAE, belirli sınırlı hacimleri doğu-batı boru hattının yanı sıra Abu Dabi boru hattı aracılığıyla yönlendirebilir, ancak bu alternatif güzergahlar, geleneksel akışların yalnızca küçük bir kısmının yerini alabilir. Bunun sonucunda aslında günde 8-10 milyon varil ham petrol piyasadan çekiliyor Deniz taşımacılığına yönelik tehditlerin kritik düzeyde olması nedeniyle önde gelen uluslararası sigorta şirketleri, bölgedeki askeri risklere karşı gemileri sigortalamayı durdurmaya başladı. Askeri risklere karşı sigortanın uluslararası deniz ticaretinin son derece önemli bir bileşeni olduğunu belirtmek gerekir Liman otoriteleri, finans kuruluşları ve nakliyatçılar zorunlu sigorta kapsamına ihtiyaç duyduklarından, bu tür poliçelerin iptali aslında tehlikeli bölgelerden geçmeyi neredeyse imkansız hale getiriyor. ABD hükümeti, krize tepki olarak, siyasi risklere karşı deniz ticaretine ek sigorta sağlamaya ve gerekirse tankerlerin Hürmüz Boğazı'ndan geçişine deniz kuvvetleriyle eşlik etmeye hazır olduğunu açıkladı. Ancak İstanbul Boğazı'nın şu anda tamamen İran'ın kontrolü altında olması, riskleri dramatik bir şekilde artırdı ve tankerlerin hareketini felç etti. Bu durum da sigorta primlerinin artmasına neden oldu Önceki dönemde geminin askeri risklere karşı sigortası değerinin yüzde 0,2-0,25'i civarındayken, şimdi bu göstergenin yüzde 1'e ulaşması öngörülüyor. Bu da petrol ve gaz taşıma maliyetlerinin önemli ölçüde artacağı anlamına geliyor. Bölgede yaşanan gerilime rağmen "Brent" markalı petrolün fiyatı bir hafta içinde yüzde 18'den fazla arttı Ortadoğu'da yaşanan gerilimin doğal gaz piyasasına etkisi, petrol piyasasına nazaran daha şiddetli oldu. Bu süreçte İran'ın karşı tedbirler kapsamında bölgedeki müttefiklerine karşı harekete geçmesi de önemli bir etken olarak öne çıktı. Dünya LNG arzının yüzde 20'sini karşılayan devlet enerji şirketi "Qatar Energy", üretim tesislerine düzenlenen saldırıların ardından faaliyetlerini tamamen durdurdu. Avrupa'da doğal gaz fiyatları, bir ihracat terminalinin beklenmedik şekilde kapanması nedeniyle %50 artışla 2023'ten bu yana en yüksek seviyesine çıktı Azerbaycan'ın bu yılki devlet bütçesinde petrolün baz fiyatı varil başına 65 dolar olarak belirlendi. Bugünkü bilgilere göre "Azeri Light" Azerbaycan petrolünün uluslararası piyasada 1 varil fiyatı 94,62 ABD doları seviyesinde kaydedildi. Bu hafta Azerbaycan petrolünün değeri 21,9 ABD doları yani %30 arttı Hollanda'nın en büyük bankacılık grubu olan "ING Grubu"nun analizlerine göre, petrol fiyatlarında varil başına 10 ABD doları tutarında sürekli bir artış, Azerbaycan'a yıllık ihracat gelirlerinde yaklaşık 3 milyar ABD doları, enerji sektöründen ise yaklaşık 1,5 milyar ABD doları bütçe geliri (bu rakam sırasıyla GSYİH'nın %2'si ve %4'üne denk gelmektedir) ek gelir sağlamaktadır "ING Grubu"nun vardığı sonuca göre, pratik açıdan böyle bir eğilim, Azerbaycan'ın dış ticaret dengesinde 2026 yılında açık oluşma olasılığını en aza indiriyor ve ulusal para birimi manatın döviz kuru istikrarını daha da güçlendiriyor Finans kurumu, Azerbaycan'ın ithalat arzının yaklaşık yüzde 45'inin gelişmiş ülkelere ve mevcut çatışma bölgesine doğrudan yakın olan devletlere ait olması nedeniyle, bu ülkelerin tamamının enerji kaynaklarının fiyatlarındaki artıştan olumsuz etkilenmesinin ve bunun sonucunda ithalat enflasyonunun hızlanmasının beklenmediğine inanıyor Yüksek petrol fiyatları ekonomik büyümeyi hızlandıracak Azerbaycan Merkez Bankası (CBA), "Rapor"un sorusuna yanıt olarak, petrol ve gaz fiyatlarında sürekli bir yükseliş eğilimi görülmesi halinde ticaret ortağı ülkelerde enflasyonun artabileceğini söyledi Aynı zamanda düzenleyici kurum, Orta Doğu bölgesindeki son olayların arka planına karşı dolar endeksinin güçlendiğini ve bu durumda manatın nominal efektif döviz kurundaki artışın ticaret ortaklarındaki enflasyonu nötralize etme potansiyelini vurguladı CBA'nın Azerbaycan petrolünün fiyatına ilişkin tahminlerinde herhangi bir düzeltme yapıp yapmayacağına ilişkin düzenleyici kurum, ilgili süreçlerin küresel değer zinciri üzerindeki etkilerinin kalıcı mı yoksa geçici mi olduğunun belirlenmesi için biraz zamana ve ek analitik çalışmalara ihtiyaç duyulduğunu kaydetti Kurum, Ortadoğu bölgesinde son dönemde yaşanan süreçlerin petrol ve doğalgaz fiyatlarını büyüme yönünde etkileyeceğini söylemek için değerlendirme çalışmalarının devam etmesi gerektiğini belirtti Petrol ve gaz fiyatlarının artması durumunda döviz piyasasında istikrarın temel unsuru olan cari fazlanın genişleme ihtimalinin yüksek olduğu bildirildi Düzenleyici, yüksek petrol fiyatlarının döviz rezervleri yönetimi stratejisi üzerinde olumlu bir etki yaratacağına inanıyor CBA, son dönemde yaşanan olayların ülkede makroekonomik istikrar ve finansal istikrar açısından ciddi bir risk yaratmasını beklemiyor. Böyle bir durumun ortaya çıkması durumunda geçmiş yıllardaki tecrübelere dayanarak tehditlere karşı hükümetle birlikte etkin ve önleyici tepki verecekleri vurgulandı Mevcut durumda İran etrafındaki gerilimin kalıcı olması halinde petrol ve gaz fiyatlarının daha da yükselmesine neden olacağı açıktır. Enerji piyasasındaki bir sıkıntı ihracatçı ülkelere ek gelir getirecektir. Azerbaycan bu konuda bir istisna değildir. Yani üretimi artırmadan OPEC'in mevcut kotaları çerçevesinde daha yüksek kârlılık elde ederek bütçe gelirlerini artırmak mümkün olacak. Öte yandan yüksek petrol ve gaz fiyatları, bu kaynaklara bağımlı olan ülkelerde enflasyonu hızlandıran temel faktörlerden biri haline gelebiliyor CBA'nın açıklamasında, Azerbaycan hükümetinin fiyatları hedef aralığında (%4±2) tutabildiği, enflasyon tahminlerinin genel olarak iyimser, uluslararası kuruluşların ülkeye yönelik beklentilerine yakın olduğu belirtiliyor Kullanırken sitedeki materyallere başvurmak önemlidir. Web sayfalarında bilgi kullanıldığında hiperlink ile referans verilmesi zorunludur