Қазыбек Оразбек, сценарист: «Мықты драматургия құруға болатын дәл сол бір қоғамдық дертті тапқанымызды сездік» - Аналитический интернет-журнал Власть

Ғалия Байжанова, киносыншы, арнайы «Власть» үшін, фотосуреттер Данияр Мүсіровтікі Қазыбек Оразбек — танымал қазақстандық сценарист. Қалың бұқара аты-жөнін біле бермегенімен, Қазыбек болмаса, «Ирина Кайратовна» тобы да, миллиардтап пайда әкелген «Дәстүр» мен «Ауру» фильмдері де болмас еді. Ол кино өндірісіне сәтті комедиямен кіріп келген жоқ, жеке дағдарыс пен бір жылға жуық оқшауланудан кейін келді. Қазыбектің оқиғасы өзгелерден ерекшеленіп тұратыны да содан болса керек Оның жазғаны қоғамның жанды жеріне дөп тиетіні неліктен, қазіргі кино неге зорлық-зомбылық туралы жиі айта бастады, кинематографтың дінмен байланысы болуы мүмкін бе, Ғалия Байжановаға берген сұхбатында сценарист осы сұрақтар төңірегінде ой бөліседі Қазыбек, сізге қатысты ақпарат іздеп едім, желіден дым таппадым. Қыруар касса жинаған «Дәстүр» мен «Аурудың» сценарисі екеніңізден бөлек, сіз туралы ештеңе білмейді екенбіз. Креатив индустрияға қалай және қайдан келдіңіз? Көптеген қазақстандық кинематографист сияқты мен де кезінде Көңілді тапқырлар алаңында (КВН) ойнадым. Бәрі Л.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің механика-математика факультетіне түсіп, студенттік өмірім басталғанда өрбіді. Алдымен командалардың бірінде ойнадым, сәл кейінірек әр факультетте оқитын балалардың басын құрап, университеттің ортақ құрама командасын жасақтадым. Айтпақшы, дәл осы құрама кейіннен «Ирина Кайратовна» тобының негізі мен тірегіне айналды Сонда олардың бәрінің басын қосқан сіз болдыңыз ба? Таныстырған мен едім. Ол кезде, әрине, ешқандай «Ирина Кайратовна» болған жоқ, бұл жай ғана әртүрлі командадан шыққан, тіпті бір-бірін танымайтын КВН ойыншылары болатын. Әркім әртүрлі командада ойнап жүрген жерінен бәрін біріктіріп, өзім капитан болдым. Кука (ред. ескертпесі: «ИК» режиссері әрі идеологы Қуаныш Бейсек) ол кезде әлі бірінші курста оқитын, университеттің іс-шараларын түсіре бастаған кезі еді. Мен оны ойыншы ретінде емес, бізге ролик түсіріп беретін адам ретінде тарттым Қызық екен. Сіз көлеңкедегі кардинал әрі нағыз көшбасшы болдыңыз ғой? Бәрін мен ұстап тұрдым деп айта алмаймын. Бұл ұжымдық жұмыс еді — әркім өз үлесін қосты. Бірақ белгілі бір кезеңде команданы жинап, алғашқы процестерді ұйымдастырғаным рас. Ал жігіттер музыкалық ұжым болып біріккенде, сырт қалдым КТА-да ойнап, продакшнда жұмыс істеп жүргенімде өте ашық, экстраверт адам едім. Университетті бітіргеннен кейін отбасымда бір ауыр жағдай болды, ол туралы айтқым келмейді. Сол кезеңде қатты тұйықталып қалдым. Бір жылдай үйден шықпай, достарыммен араласуды қойдым. Жұмысты жалғастыра бердім, бірақ өте қатаң режимде өмір сүрдім: үй мен жұмыс, жұмыс пен үй. Ішімде «менің қуануға, көңіл көтеруге, жеңіл-желпі әрі ойын-күлкінің айналасындағы дүниелермен айналысуға қақым жоқ» деген сезім ұялады. Аз да болса ес жиятын жалғыз жер жұмыс орным еді — әріптестерім жақсы боп жолым болды. Бірақ жұмыстан шыға салысымен қайтадан сол күйіме түсетінмін Неліктен комедия жанрынан бастамағаныңыз енді түсінікті болды. Сіз бетпе-бет келген ауыр жағдай кейін хикаяларыңызға тереңдік берген сияқты Менің фильмографиямда да комедиялар бар, бірақ оларды төлқұжатым дей алмаймын. Бұл жанрға қарсы емеспін, бірақ таза комедия қазір маған онша қызық емес. Қалай дегенмен де, біздің барлық дерлік фильмімізде комедия мен юмор элементтері бар — әдейі әзілдеуге тырыспаймыз, өздігінен, табиғи түрде шығады. Өмір юморсыз болмайды, тіпті драманың өзінде қандай да бір комедиялық элементтер кездеседі. Оның үстіне, кейбір жағдайларды әзілмен жеткізген тиімдірек, сонда күрделі немесе жанға батарлық дүниенің өзі жеңілірек қабылданады Ал таза комедия неліктен қызықтырмайды? Бұл жанрдың уақыты өтті деп ойлайсыз ба? Әзілге арқау болатын тақырыптар таусылды демексіз бе? Таза жанрлық формалар қалмаған, аралас жанрлар дәуірінде өмір сүріп жатқан сияқтымыз. Тіпті әлемдік нарыққа көз жүгіртсек те, нағыз жанрлық туынды жарыққа шықса, жұртшылық «оһо, нағыз триллер» немесе «нағыз хоррор» деп таңғалып жатады. Бірақ байыптап қарасақ, кез келген фильмде бәрінен аздап бар: комедия да, драма да, мелодрама да, триллер элементтері де кездеседі. Бұл — индустрияның қалыпты күйі Алғашқы қадамдарыңызға қайта оралсақ. Неліктен сценарий жазуды ұйғардыңыз, сіздің бет-әлпетіңіз (типаж) бен сахналық тәжірибеңізді ескерсек, актерлікке бет бұру оңайырақ болар ма еді? Студенттік шағымда КВН ойнап жүрген кездің өзінде маған жазған көбірек ұнайтынын түсіндім. Сахнада қандай да бір рөлді керемет сомдағаннан емес, өзім ойлап тапқан, менің басымда туған әзілдің көрерменнен сондай үлкен реакция мен күлкі тудырғанынан ерекше ләззат алып, қуаттанатынмын, оны сахнада мен айтуым шарт емес еді. Мұндай сезімге тез тәуелді болып қаласың Бірақ актерлер әлдеқайда көп табады ғой! Екеуі екі бөлек ләззат. Менде немен айналысу және қалай табыс табу деген сұрақ мүлдем туындаған жоқ. Жазу керегін білдім. Университет бітіргеннен кейін үйден шықпай, өз-өзіммен тұйықталып қалған сол бір кезеңде сценарий шеберлігіне қатысты қолыма түскен кітаптың бәрін сатып алдым. Мысалы, Блейк Снайдердің «Мысықты құтқарыңыз» кітабын тауып алып, жүйелі түрде зерттей бастадым. Бәрін оқып шығып, сатуға үш сценарий жаздым: екі толықметрлі фильм және Salem Social Media компаниясына ұсынбақ болған бір сериал. Индустрияға осылай кіргім келді — продюсерлермен кездесіп, жобаларымды ұсынып, сатпақ болдым Алматыға дәл осы жоспармен келдім. Бірақ бірінші күні кездейсоқ «Ирина Кайратовнаның» жігіттерін жолықтырып қалдым, көптен бері көріспеген едік, жақсы сөйлестік. Не істеп жүргенімді сұрады, киноға сценарий жазғым келетінін айттым. «Біз де кино түсіргелі жатырмыз, кел, бірге істейік», — деді. Мен басқа ешкіммен кездесіп те үлгермедім — бірден келісіп, іске кірістік. Шамамен 2021 жыл — ковидтен кейінгі уақыт еді. Бір айдан кейін Алматыға көшіп келдім, осылайша бәрі басталып кетті Бірақ кассасы екі миллиард теңгеге жуықтаған «Дәстүрге» дейін де жобаларыңыз болды ғой? Иә, «Закладка» атты өзіміздің орта метрлі фильмімізді және «Операция «Госзаказ» деген эксперименттік жаңажылдық жобаны жаздық. Алғашқысы комедия еді, оған «Камызяки» командасынан Азамат Мұсағалиев пен Денис Дороховты шақырдық. Бұл біздің өз дүниемізді жазудағы алғашқы талпынысымыз, киноның қалай жұмыс істейтінін түсіну үшін бастан өткерген алғашқы қателіктеріміз еді. Бізді ешкім үйреткен жоқ, бағыт-бағдар сілтейтін менторларымыз да болмады. Сценарийді сөзбе-сөз түйсікке сүйеніп жаздық Сіз айтып отырған фильмдерді көрдім, олар, қалай айтсам екен, өзінше бір қызық дүниелер. Ал өзіңізде «бәрі керемет шықты» деген сезім болды ма? Бастапқыда маған және Алдияр Жапархановқа (қосалқы сценарист, «ИК» мүшесі) бәрі жақсы сияқты көрінген. Бірақ кейін Азамат пен Денис келіп, сценарийді талқылай бастағанда, оларға мүлдем ұнамады. Ақыр соңында Алдияр екеуміз бәрін түсірілім кезінде, солармен бірге көліктің ішінде отырып, табан астында қайта жазуға мәжбүр болдық. Дегенмен сын орынды еді. Ол кезде бізде нақты құрылым, кейіпкерлердің мотивациясы мен оқиға дамуының логикасы шынымен ақсап тұрды. Теорияны білетін сияқты едік, оқыдық, бірақ оны іс жүзінде қалай қолдану керегін түсінбедік Ал «Дәстүрге» қалай келдіңіздер? Бұл мен көптен күткен нағыз кино туынды болды. Фильмге өте жақсы рецензия жазған едім. Ол маған әлі күнге дейін ұнайды Рахмет. Кино түсіргіміз келетінін ашық айта бастағаннан кейін, бізге сенім артқан инвесторлар мен продюсерлер пайда болды, біз де алға жылжуды ұйғардық. Қызық болғанда, тағы да комедия түсіруді ойладық. Алдиярда мынадай идея болды: бір жігіт үйленбек болып қыз алып қашады, ал ол дәл сондай жолмен өш алғысы келеді, ол үшін салт-дәстүрді желеу етеді. Мысалы, жігіт үйленбес бұрын «қыз қуудағыдай» алдымен атпен қуып жетіп, қызды сүюі керек еді. Сол кезде алғашқы сценаристердің бірі Әнуар Тұржігіт: «Ал егер мұны хоррор жанрында жасап көрсек қалай болады?» — деген ұсыныс тастады. Міне, трансформация дәл осы нүктеден басталды Киноның шын мәнінде қалай дүниеге келетіні таңғаларлық Инвесторлар ауысып, процесс тоқтап қалған кездегі амалсыз үзіліс те әсер еткен шығар. Алдияр екеуіміз бәрін басынан, бірақ бұл жолы саналы түрде жаза бастадық. Бүкіл оқиға желісін қайта өзгерттік. Осы процесс барысында мықты драматургия құруға болатын дәл сол бір қоғамдық дертті (жанды жерді) тапқанымызды сездік. Бәрінің делебесін қоздыратын фильм түсірейік деп мақсат қойған жоқпыз, мұндай есеп болмады. Ішкі шиеленіс (жүйке) бар, біз айтқымыз келетін әділетсіздік бар, егер дұрыс жеткізе алсақ, бұл міндетті түрде әсер етеді деген сезім ғана болды Маған «Дәстүрдің» күші зорлық-зомбылық мәселесін көтергенінде емес, қазақ қоғамының ырымшылдығын, «жұрт не айтады» деген әлеуметтік қысымды көрсете білгенінде сияқты. Соның нәтижесінде өзгеше, өзіндік қолтаңбасы бар хоррор шықты Біз ең алдымен көрерменді өзіміздің аутентикамыз, менталитетіміз арқылы оқиғаға бойлатып алып, кейін осының бәрін хоррор арқылы айнадай көрсетуді жөн көрдік. Бұл күн сайын дерлік болып жататын зорлықтың қаншалықты қорқынышты екенін ашып беру үшін қажет болды. Бәріміз жаңалықтарды оқимыз ғой — бітпейтін қасіреттің, зорлық-зомбылық пен әділетсіздіктің тасқыны сияқты. Өкінішке қарай, оның көптігі сондай, уақыт өте келе бұл жай ғана мәтінге, статистикаға, қысқаша бір жол ақпаратқа айналады. Ал біздің қалағанымыз — осы тасқынды тоқтатып, дәл осындай бір жолдың артында қаншама үлкен қасірет жатқанын көрсету еді. Көрерменді осы оқиғаның ішіне тереңірек батырғымыз келді. Меніңше, бұл қолымыздан келді — бәлкім, сәттілік серік болған шығар Сіз бұған дейін біздің төл мифологиямызды көрсету маңызды болғанын айтқан едіңіз Иә, дәл өзіміздің айдентикамызды көрсеткіміз келді. Батыс киносында экзорцизм (жын шығару) тақырыбы қалай жұмыс істейтінін бәріміз білеміз — католик дәстүрінде, америкалық хоррорларда ол қалай көрсетілетіні белгілі. Бірақ бұл бізде де бар ғой, тек кинода бұл туралы ешкім айтпайтын. «Біздің де қолымыздан келеді» деп дәлелдеу емес, өзіміздің мәдени контексімізді, төл таным-түсінігімізді көрсету маңызды болды Қандай да бір шеберлік сыныбында сценариймен жұмыс істеп жатқанда үйіңізде бір түсініксіз, тылсым дүниелер болғанын айтқаныңыз есімде Осы хикаямен жұмыс істей бастағанда дін тақырыбының өте күрделі екенін түсіндік, иығымызға үлкен жауапкершілік жүктелді. Алдияр діни сауаты бар адам ретінде имаммен кеңесуді ұсынды. Имаммен кездесіп, бүкіл оқиғаны тәптіштеп айтып бердік. «Бұл туралы айтуға бола ма, бұған рұқсат па?» — деп төтесінен сұрадық. «Мұны міндетті түрде айту керек», — деді. Бұл бізге берілген бата сияқты болды. Содан кейін дұрыс іспен айналысып жатқанымызды сезініп, бойдағы қорқыныш сейілді. Әрине, іштей бәрібір қобалжу болды, өйткені тақырып оңай емес. Оның үстіне әріптестеріміз: «Уайымдамаңдар, дым шықпаса, сценарийді аяқтауға жындар көмектеседі», — деп әзілдейтін Сонымен, соңында тылсым күштермен бетпе-бет келдіңіздер ме? Иә. Сценарийдің бағыт-бағдарын іздей жүріп, референстер (ұқсас туындылар) көре бастадық. Өз басым хоррорларды жек көретінмін және бұрын мүлдем дерлік көрмеген едім, бірақ амалсыз қатарынан 20 шақты жақсылы-жаманды фильмді қарап шығуға тура келді. Әйелім екеуіміз үйде отырып, бірінен соң бірін қосатынбыз. Міне, дәл осы кезеңде біртүрлі қызық дүниелер басталды. Ол кезде ескі пәтерде тұратынбыз, кенеттен кондиционер өздігінен қосылатын болды — бұрын-соңды мұндай болмаған еді. Жарық кілт өшіп қалатын, бірдеңе сықырлап, бөтен дыбыстар шығатын. Әрі бұл тек осы кезеңде ғана болды, оған дейін де, одан кейін де мұндай ештеңе қайталанған жоқ. Қорқынышты болса да, неге екені белгісіз, іштей тыныш едім. Егер бірдеңе болып жатса, демек, біз маңызды бір тақырыпты қозғадық, дұрыс бағытта келе жатырмыз деген сезім болды Сіздерді «исламды насихаттады» деп те сынады. Фильмге қандай да бір діни мағынаны сыналап кіргізу маңызды болды ма? Біз оны әдейі қосқан жоқпыз. Насихаттау немесе қандай да бір дұрыс ойды міндетті түрде жеткізу деген мақсат болған жоқ. Жай ғана өзіміздің әлемімізді көрсеттік. Құдайға сенеміз, қазақпыз, бұл біздің болмысымыздың бір бөлшегі, ал фильм — өмірді қалай көретініміздің көрінісі. Бұл ешқандай тапсырыс немесе идеологиялық міндетті орындау емес. Бізге ешкім ақыл айтқан жоқ, шешімді өзіміз қабылдадық. Егер біреу мұны насихат деп қабылдаса, өз пайымы. Бірақ, шынымды айтсам, мен бұдан ешқандай жамандық көріп тұрған жоқпын Дінге берілген жастар аудиториясы ең еленбей жүрген, бағаланбай жатқан аудитория екенін бірнеше рет жазған болатынмын. Ал жалпы, дін тақырыбымен саналы түрде, негізгі тақырып ретінде жұмыс істейтін кино түсіру идеясына қалай қарайсыз? Айту қиын. Өзімізді діни киноның адептері ретінде көрсетіп, көрерменге ненің дұрыс, ненің бұрыс, қайсы ақ, қайсы қара екенін айтатындай үлкен жауапкершілікті алғымыз келмейді. Біз жай ғана өмірдің бір бөлшегін, жағдайдың бір ғана мысалын көрсетеміз, қалай болмауы керек десек, соны байқатамыз. Бірақ біз — соңғы нүктені қоюшы емеспіз. «Осылай өмір сүріңдер» деп бағыт бермейміз. Біз уағызшы емеспіз ғой Фильм бас кейіпкерді жауапкершіліктен босатады, яғни «бұл жынның ісі» дегенге келтіреді деп те сынады, оған қалай қарадыңыз? Шығармашылықта бір ғана дұрыс жауап болмайды, бұл нақты ғылым емес. Бәрі субъективті. Егер адам оны солай көрсе, демек, ол үшін фильмде бұл мағына бар. Бірақ біз ондай ойды заңдылық ретінде салған жоқпыз. Керісінше деуге болады. Адамдар кейде себеп пен салдарды шатастырып жатады. Біз кейіпкер ішіне жын кіргендіктен зорлық-зомбылық жасады дегіміз келген жоқ. Ол зұлымдық жасауға қабілетті адам, дәл солай болғандықтан да оның ішіне жын кірді. Біз оның онсыз да белгілі бір өмір салтымен өмір сүріп жатқанын көрсетеміз: есірткі/ішімдік тұтынады, өзін құрдымға апарады, міне, осы жол оны осындай күйге түсірді. Ал қылмыстың өзі — оның өмірін біржола тас-талқан еткен ең соңғы нүкте, ең соңғы шек Туынды жарыққа шыққан сәтте Салтанат Нүкенованың басындағы қайғылы оқиға болды, оны сіздер де іліп әкеттіңіздер. Фильмнің мұндай рекордтық касса жинауына мықты маркетинг әсер етті деген пікір бар. Бұған не айтасыз? Бұл жерде бәрінің қай уақытта болғаны маңызды. Біздің фильм түсіріліп қойған еді, дәл маркетинг науқаны қызып тұрған кезде Салтанат оқиғасы болды. Біреудің қайғысынан хайп жасау немесе бұл тақырыпты өз мүддемізге пайдалану деген ой мүлдем болған жоқ. Біз жай ғана «қоғамның жанды жерін дөп бастық». Бұл алдын ала жоспарланған жоқ. Шыны керек, бұған өзіміз де таңғалдық Қызық болғанда, «Ауру» фильмінде тағы да қоғамның жанды жеріне жөп тидіңіздер — дәл сол уақытта қайырымдылыққа жиналған қаржыны ұрлаған Перизат Қайратқа қатысты оқиға болды. Бұл ішкі түйсік пе? Солай шығар. Болашақты болжайтын сиқырлы шыны шарға қарап отырмағанымыз анық. Әрине, біз қоғамның тыныс-тіршілігін бақылап отыруға тырысамыз, бірақ сценарийге тақырып таңдағанда, кино түсіру үшін резонанс тудыратын жаңалықтарды әдейі тізбелемейміз. Бұл — интуицияның, бәлкім, сәттіліктің және өзіміз өмір сүріп жатқан елді жақсы түсінудің тоғысуы. Ал «Ауруға» келетін болсақ, бастапқыда несие қамыты туралы сериал түсіргіміз келген. Түрлі себеппен қарызға батып, одан шығудың жолын іздеген адамдар туралы он хикая дайындауды жоспарладық. «Ауру» солардың бірі ғана еді Бұл кімнің идеясы еді? Алдиярдікі. Бастапқыда бұл идея «Ирина Кайратовна» шоуына арналған скетч форматында ғана болды. Онда мынадай бір ғана көрініс бар еді: кейіпкер жұртты ақша жинауға шақырады, содан кейін паригін шешеді — осымен бәрі бітетін. Бізге бұл идеяның өзі ұнады, содан кейін инвесторға барып: «Он бөлек хикая жасамай-ақ, осы дүниеден толық метрлі фильм өрбітейік», — дедік. Ол келісті Сіздер қазір «Оушеннің 11 досы» стиліндегі «Жеті қарақшы» атты үшінші фильмдеріңізді түсіріп біттіңіздер. Ол жарыққа шығар алдында елде ірі тонау оқиғасы болып жатса, таңғалмаймын... Фильмдегі оқиға қазіргі заманда өрби ме? Жоқ, бұл 1980 жылдардың басы, Қазақ КСР-і. Әдейі осы уақытты таңдадық, бұл — өткен шақ арқылы бүгінгі болмысымызды аздап бейнелейтін стилизацияланған шындық. Бірде Кука кеңсеге келіп, «Дос-Мұқасан» тобының «Бетпақ дала» трегін қосты да: «Көз алдарыңа елестетіңдерші — банк тонау, қызыл костюм киген қарақшылар банкке басып кіреді», — деді. «Міне, осындай кино түсіргім келеді». Бізге бұл сеттинг (орта) ұнады, Алдик екеуміз қолдадық, осылайша бұдан үлкен бір хикая өрбіп шықты «Жеті қарақшы» деген — жеті қарақшы ғой? Шын мәнінде «Оушеннің достарына» ұқсай ма? Бұл фильм негізгі референстің бірі болды, бұған қоса Гай Ричидің «Джентльмен еместер министрлігі» мен «Жанкештілер жасағы» туындыларына арқа сүйедік: мұнда өткені қараңғы, бірақ белгілі бір қабілет-дағдылары бар адамдарды жинап, оларға өлімге бас тігетін қауіпті миссияны орындау арқылы бәрін түзетуге мүмкіндік береді. Бізде де өз істерін ақтауға, шартты түрде әлемді құтқаруға мүмкіндік алған осындай оңбаған кейіпкерлердің командасы жиналады. Ал атауына келетін болсақ, иә — «Жеті қарақшы». Қазақтар Темірқазықты айналатын Жетіқарақшы шоқжұлдызын да солай атайды, онда 7 жұлдыз бар Бірақ бұл «Дәстүр» мен «Ауруға» қарағанда көбірек ойын-сауық бағытындағы фильм бола ма? Иә, көптен бері жарқын, жағымды, жігерлендіретін дүние жасағымыз келіп жүрген. Тақырып «Аурумен» үндеседі, бірақ мұнда біз кейіпкердің құрдымға кету тарихын бақыламаймыз, оларды бірден осындай күйде жолықтырамыз. Бірде сүрініп, тура жолдан тайған адамның өзінде бәрін түзетуге мүмкіндік бар деген ойды жеткізгіміз келді. Ең бастысы, оған сондай мүмкіндік берілуі керек. Түсірілім жұмысы аяқталды, қазіргі сезім бойынша бәрі дәл біз ойлағандай шыққан сияқты Фильм арқылы қандай жолдауды жеткізуді көздейсіздер? Бұл — қоғамның жауапкершілігі туралы фильм. Егер бәрі бас тартқан, адасқан жандарға қоғам мүмкіндік беріп, оларға қолұшын созса, «өзін жоғалтқан» адамдар да азаяды. Сонымен қатар, достық, отбасы табу, ерлік тақырыптарын да арқау еттік. Тіпті ең қатыгез әлемнің өзінде мәрттік пен тектілікке орын бар екенін көрсеткіміз келді. Сондай-ақ әлеуметтік тақырыпты, соның ішінде Қазақстан аумағындағы ядролық сынақтарды, Семей полигонын айналып өтпедік. Оның шын мәнінде қалай болғанын емес, біз оның қалай болғанын қалайтынымызды көбірек көрсеттік Біраз еркінсідіңіздер ме? Аздап. Кеңестік тәрбие алған, жасы үлкен актерлеріміздің бірі: «Бұл өтірік, мұндай болған жоқ», — деп, рөлден бас тарта жаздады. Сыртқа шығып темекі шегіп, арада түсініспеу де болды. Бірақ дегенімізден қайтпадық Хит болатындай естіледі Солай болады деп үміттенеміз. Барымызды салдық Мұнда сіздерде бәрі бас тартқан антикейіпкерлердің мүмкіндік алу тарихы айтылады. Бірақ, білесіз бе, біздің киноны антикейіпкерлер жаулап алған сияқты, бұл туралы «Ауруға» жазған рецензиямда да айтқан болатынмын. Ал нағыз кейіпкерлер қайда? Драматургия тұрғысынан алғанда, антикейіпкерлер қызығырақ — олардың өсу жолы күрделірек, ішкі тартыстары көп Мәселе сонда ғой, «Ауруда» ол тым біржақты болып шықты Бәлкім, біз оның ішкі тереңдігін көрсете алмаған шығармыз, өйткені оның тарихы, мән-мағынасына келгенде, әйелі Таңшолпан қайтыс болғаннан кейін бәрі аяқталады — кейіпкер бәрін жоғалтып, түбіне жетті. Қанша ақша алса да, соңында бұдан ештеңе өзгермейтінін, оның бәрібір қираған, Таңшолпаны жоқ, мән-мағынасыз әлемде қалатынын көрсеткіміз келді. Бәлкім, кейбір тұстарын соңына дейін жеткізе алмағандықтан, ішкі тереңдік жетіспейтіндей және зорлық-зомбылық басым болып тұрғандай әсер қалдырған шығар Маған бұл фильм өте қатыгез болып көрінді… Құрдымға кету тарихы ғой. Онда бастапқыда ешқандай жағымды кейіпкер жоқ — барлық кейіпкер төменге құлдилайды. Сондықтан цинизм сезімінен қашып құтылу мүмкін емес шығар. Біздің алдымызда нақты міндет тұрды: «жанама» зұлымдықтың өзі де зұлымдық екенін көрсету. Кейіпкерлер бастапқыда ешкімді тікелей тонамайды, өлтірмейді, олар жай ғана ұсақ-түйек күнәлар жасайды: сараптамаларды ұрлайды, соңы не боларын ойламастан қайта сатады. Тікелей зорлық-зомбылық болып көрінбейтін осындай әрекеттердің өзі қасіретке әкеп соқтыруы мүмкін екенін айтқымыз келді. «Онда тұрған ештеңе жоқ» дейтіндей іс жасайсың, соның кесірінен адамдар зардап шегеді — салдары бәрібір ауыр болады Ал «Ауруды» шынымен қиып тастады ма? Немесе бұл көрерменді 21+ фильміне тарту үшін жасалған айла-амал болды ма? Шынымен қиды. Нақты не нәрсені алып тастады десек, тіпті зорлық-зомбылық сахнасын да емес (олар да қиылғанымен), неліктен Азамат пен Таңшолпан сияқты адамдардың пайда болатыны туралы, соның түпкі себептерін сынаған тұстарын алып тастады Әсерлі форманың соңына түсіп, «зорлық-зомбылықты көрсету үшін ғана зорлық жасауға» ұрынбаудың жолы қайсы? Бұл — күрделі сұрақ. Өйткені, бір жағынан, эмоцияны күшейтіп, көрерменге ерекше әсер сыйлағың келеді. Екінші жағынан, сол шекарадан шығып кету өте оңай. Біз қарапайым ғана ойды негізге алдық: жамандық жасама, өйткені ол түбінде өзіңді басып озады. Бұл, бәлкім, фильмнің негізгі идеясы шығар. Бірақ зорлық-зомбылықтың мөлшері мен қуатының көптігінен бұл ой «өшіп» кеткен болуы мүмкін. Яғни, тудырған әсері негізгі мағынадан басым түсіп кетті, тепе-теңдікті соңына дейін ұстап тұра алмаған сияқтымыз Сынға қалай қарайсыз? Сіздердің фильмдеріңіз әрдайым қызу пікірталас тудырады ғой… Жақсы болсын, жаман болсын, рецензиялардың бәрін оқимын. Бастапқыда ашуланып, «жоқ, ол жерде мүлдем басқаша еді ғой», «мұны монтажда қиып тастады ғой» деп ойлайсың… Әрине, бұл жағымсыз, тіпті жаныңа батады, ең алдымен, сені дұрыс түсінбегеніне ішің ашиды. Кейін ашу пайда болады, сыншыларға емес, өзіңе ашуланасың. Демек, бір жерде ойымызды соңына дейін нақты жеткізе алмадық. Бірақ кеңірек қарасақ, мықты режиссерлердің өзін сынайды. Әрқашан әртүрлі пайымдау мен сыни пікір болады. Сыннан қорыққан адам кино түсірмейді. Ең бастысы, түсірген дүниемізді көрсе болғаны