Azerbaycan'da ev hanımları çalışmalarının karşılığında yardım alabiliyor

Azerbaycan'da binlerce kadın uzun yıllar aile çiftliğini yönetiyor, çocuklara bakıyor ve ev işi yapıyor. Ancak bu faaliyet sosyal sigorta sisteminde emek faaliyeti olarak kabul edilmediğinden büyük bir kısmı emeklilik hakkı alamamaktadır. Dünyanın bazı ülkelerinde ev hanımlarının sosyal sigorta primleri devlet tarafından ödenmekte ve bu çalışma resmi olarak tanınmaktadır. Peki böyle bir model Azerbaycan'da uygulanabilir mi? Konuyla ilgili Modern.az'a konuşan ekonomist ve REAL Partisi genel başkanı Natig Jafarli, birçok ülkenin deneyiminin ev kadınlarının çalışmalarının sosyal sigorta sistemi çerçevesinde tanınmasının mümkün olduğunu gösterdiğini söyledi "Dünya ülkelerinin uygulamalarına baktığımızda ev kadınlarının faaliyetinin gerçekten emek olarak değerlendirildiğini görüyoruz. Hatta bazı ülkelerde sosyal sigorta primleri devlet tarafından hesaplanıp ödeniyor. Azerbaycan'da da böyle bir yaklaşımın uygulanmasının daha doğru olacağını düşünüyorum." İktisatçıya göre ev kadınları maaş almasalar da yaptıkları iş ekonomik açıdan gerçek katma değer yaratıyor "Aslında ev hanımları katma değer yaratıyor. Çocuklara bakıyorlar, aileye bakıyorlar, ev işleri yapıyorlar. Bütün bunlar ailenin diğer üyelerinin daha verimli çalışabilmesi, eğitime erişimin artması, çalışma kapasitesinin artması için koşullar yaratıyor. Bu bağlamda sosyal sigorta sistemi çerçevesinde ev hanımlarının emeklilik haklarının oluşmasında devletin desteğine ihtiyaç var." Eski milletvekili ekonomist Vahid Ahmadov, mevcut mevzuata göre emeklilik hakkının sosyal sigorta esasına dayandığını, bu nedenle ev hanımlarının emekli maaşı değil sosyal yardım aldığını söyledi "Bu konu şu anda gündemde değil. Ama eğer bir kişi çalışıyorsa ve bu işin topluma ve devlete faydası varsa, onun emekli maaşı hakkının da bir dereceye kadar tanınması gerektiğini düşünüyorum. Şu anda yasaya göre emekli maaşı hakkı olmayan ev hanımlarına sosyal yardım veriliyor. Bildiğim kadarıyla şu anda bu ödeneğin artırılması planlanıyor." Ekonomist, mevcut sistemde emekli maaşı alabilmek için sosyal sigorta fonuna ödeme yapılması gerektiğini kaydetti "Emekli aylığı alabilmek için sigortalılık süresinin ve sosyal sigorta ödemelerinin olması gerekiyor. Ev hanımları çalışmadıkları için bu fona para aktarmıyorlar. Bu nedenle mevcut mevzuat çerçevesinde kendilerine emekli maaşı değil sosyal yardım veriliyor." Vahid Ahmadov, sorunu çözmenin yollarından birinin Azerbaycan'da özel emeklilik fonlarının oluşturulması olabileceğine inanıyor "Bireysel emeklilik fonlarının kurulması uzun yıllardır tartışılıyor. Ne yazık ki ne yasa çıktı ne de bu fonlar faaliyete geçti. Bu tür fonlar kurulursa ev hanımları bunlarla sözleşme imzalayıp belli fonları ödeyip ileride emekli maaşı alma hakkına sahip olabilecek. Bu durumda sosyal yardımlar yerine emekli maaşı alma imkanları ortaya çıkacak." Eski milletvekili, ev hanımlarının yaptığı işin öneminin yadsınamaz olduğunu sözlerine ekledi Vahid Ahmadov, "Ev hanımlarının işleri var ve bazı durumlarda bu iş erkeklerin yaptığı işlere göre daha zor. Bu nedenle onların sosyal güvenlikleri konusunun gelecekte daha geniş şekilde tartışılması ve alternatif mekanizmaların değerlendirilmesi gerekiyor." diye vurguladı Ev kadınlarının yaptığı ücretsiz ev işleri ve bakım işlerinin ekonomiye etkisinin uluslararası kuruluşlar tarafından uzun yıllardan beri araştırıldığını da belirtelim Uluslararası Çalışma Örgütü'nün (ILO) "Bakım İşleri ve Bakım İşleri" raporuna göre dünya çapında her gün yaklaşık 16,4 milyar saat ücretsiz bakım işi yapılıyor. Bunun yüzde 76'sı kadın. Rapora göre bu emeğin asgari ücretteki piyasa değeri yıllık yaklaşık 11 trilyon dolar, yani küresel GSYİH'nın yaklaşık yüzde 9'u OECD (Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü), hanedeki ücretsiz emeğin ekonomik değerini değerlendiren araştırmasında, bu faaliyetin üye ülke ekonomisinde GSYİH'nın yaklaşık yüzde 15'ine eşit bir değer yarattığını gösteriyor. Bazı değerlendirme yöntemlerinde bu göstergenin yüzde 20-30'un üzerinde olduğu hesaplanıyor. Bunun için OECD "uydu hesapları" adı verilen bir metodoloji kullanıyor ve ev işlerinin ülke ekonomisine gerçek katkısını ayrı ayrı hesaplıyor Örneğin, OECD tarafından aktarılan tahminlere göre, ücretsiz ev ve bakım işlerinin ekonomik maliyeti Kanada ve Güney Afrika, Fransa, Arjantin ve Yeni Zelanda'da GSYİH'nın yaklaşık yüzde 14'ü kadardır. Bu oranın Zelanda'da yüzde 23, Çin'de ise yüzde 33 olduğu tahmin ediliyor Ayrıca Oxfam, kadınların dünya çapında her gün 12,5 milyar saatten fazla ücretsiz bakım işi yaptığını ve bu emeğin asgari ücretle ölçülen ekonomik değerinin yılda 10,8 trilyon dolardan fazla olduğunu tahmin ediyor. Kuruluşa göre bu görünmez emek, kayıtlı ekonominin ve işgücü piyasasının istikrarını sağlayan temel faktörlerden biri. Ev hanımlarının faaliyetleri aile içindeki ev işleriyle sınırlı değildir. Çocuklara, yaşlılara ve hastalara bakmaları aynı zamanda diğer aile üyelerinin işgücü piyasasında daha verimli faaliyetlerine, gelir yaratmalarına ve sosyal hizmetlere yönelik hükümet harcamalarının azalmasına da katkıda bulunur. Bu nedenle son yıllarda pek çok ülke emeklilik, sosyal sigorta ve vergi politikalarında ücretsiz bakım emeğinin belirli bir şekilde dikkate alınması yönünde reformları hayata geçirmiştir. Şu anda Azerbaycan'da emeklilik sistemi esas olarak zorunlu sosyal sigorta ilkesine dayanmaktadır. Dolayısıyla çalışma ve sosyal sigorta ödemesi olmayan ev hanımları emekli aylığı değil, mevzuatın öngördüğü koşullar çerçevesinde sosyal yardım alabilmektedir. Ev kadınlarının çalışmalarının emeklilik hakları açısından ayrı olarak tanınmasına yönelik özel bir mekanizma bulunmamaktadır